Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 56
Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 56 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-aSerbest cisim diyagramı nedir
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Yalnız cisme etki eden kuvvetler, yönleriyle okla çizilir.
- İncelenen cismi çevresindeki diğer cisimlerden ayırarak noktasal bir cisim olarak düşün.
- Cisme dışarıdan temasla veya uzaktan etki eden tüm kuvvetleri belirle.
- Bu kuvvetlerin yönlerini ve doğrultularını nokta üzerinden çıkan vektör oklarıyla göstererek tanımı yaz.
- Cismin başka cisimlere uyguladığı kuvvetleri de diyagrama eklemek — diyagramda yalnız seçilen cisme etki eden dış kuvvetler gösterilir.
- Hız veya ivme vektörünü kuvvet gibi diyagrama çizmek — serbest cisim diyagramında yalnızca kuvvet vektörleri yer alır.
Kendini kontrol et: Tanımında cismin noktasal alındığını ve yalnız cisme etki eden kuvvetlerin gösterildiğini belirttin mi?
1-bProblem çözümünde serbest cisim diyagramının avantajları
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Karmaşık sistemler sadeleşir ve hata azalır.
- Karmaşık bir sistemdeki tek bir cisme odaklanmanın kuvvetleri nasıl sadeleştirdiğini düşün.
- Kuvvetleri yönleriyle bir arada görmenin unutulan kuvvet veya işaret hatalarını nasıl önlediğini belirle.
- Bileşke kuvveti bulma ve Newton'ın hareket yasası denklemlerini yazma kolaylığını özetle.
- Diyagramı sadece görsel süsleme sanmak — asıl amacı bileşke kuvveti ve hareket denklemlerini hatasız kurmaktır.
Kendini kontrol et: Yazdığın avantajlar kuvvetlerin eksiksiz görülmesini ve net kuvvet hesabının kolaylaşmasını kapsıyor mu?
1-cSerbest cisim diyagramı çiziminde dikkat edilecek hususlar
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Cisim nokta gibi alınır, tüm temas ve uzaktan kuvvetler (G, N, T, F) eksiksiz işaretlenir.
- Hareketi incelenen her cismi ayrı ayrı ele alıp noktasal kabul et.
- Yalnızca o cisme dışarıdan etki eden temas ve alan kuvvetlerini (ağırlık, normal, gerilme vb.) belirle.
- Uygun koordinat eksenleri seçerek kuvvet vektörlerini doğru yön ve orantılı büyüklüklerle çiz.
- Etki ve tepki kuvvetlerinin ikisini de aynı cisim üzerinde göstermek — bu kuvvetler farklı cisimlere etki eder.
- Bileşke kuvveti ayrı bir dış kuvvet gibi diyagrama eklemek — bileşke, çizilen kuvvetlerin toplamıdır, ek kuvvet değildir.
Kendini kontrol et: Çizim kurallarında cismin uyguladığı kuvvetlerin dahil edilmeyeceğini ve koordinat eksenlerinin önemini vurguladın mı?
2-1 (yokuştaki araba)Eğimli yolda araba için serbest cisim diyagramı ve olası hareket
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Sürtünme ihmal edildiğinde ivme a=g·sinθ eğim boyunca aşağıdır.
- Arabayı nokta kabul ederek düşey aşağı yönde ağırlık kuvvetini (G) çiz.
- Eğik düzleme dik ve dışa doğru yüzeyin normal kuvvetini (N) göster; sürtünme ihmal edildiğinden başka kuvvet ekleme.
- Ağırlığı eğik düzleme paralel (G·sinθ) ve dik (G·cosθ) bileşenlere ayır; dik bileşen N ile dengelenir.
- Eğim aşağı yönlü net kuvvet (G·sinθ) etkisinde arabanın eğim aşağı ivmeleneceğini (duruştan bırakılırsa hızlanacağını) yorumla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: İlk hızı eğim yukarı yönlüyse araba önce yavaşlayıp durur, sonra aşağı hızlanır. (Net kuvvet eğim aşağı olduğundan yukarı fırlatılmış bir araç önce yavaşlar.)
- Normal kuvveti düşey yukarı çizmek — normal kuvvet her zaman temas yüzeyine diktir, burada eğik yola dik olmalıdır.
- Aşağı kayan arabaya hareket yönünde fazladan bir itme kuvveti eklemek — kaymayı sağlayan zaten ağırlığın G·sinθ bileşenidir.
Kendini kontrol et: Normal kuvveti eğik düzleme dik, ağırlığı ise tam düşey aşağı yönde çizdiğinden emin misin?
2-2 (m1 ve m2 bloklar)F ile itilen yan yana m1 ve m2 blokları için diyagram ve hareket
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Sürtünme yok. Aralarındaki temas kuvveti çifti etki-tepkidir; bloklar aynı ivmeyle hareket eder.
- İki bloklu sistemde m1 ve m2 için iki ayrı noktasal serbest cisim diyagramı oluştur.
- Her iki bloğa düşey aşağı ağırlıklarını (G1, G2) ve yatay zeminin düşey yukarı normal kuvvetlerini (N1, N₂) çiz.
- m1 bloğuna sağa doğru F kuvvetini ve m2'nin sola doğru tepki kuvvetini; m2 bloğuna ise m1'in sağa doğru itme kuvvetini ekle.
- Sürtünmesiz ortamda iki bloğun birlikte sağa doğru a = F/(m1+m2) ortak ivmesiyle hızlanacağını belirt.
- F kuvvetini doğrudan m2 bloğunun diyagramına da çizmek — F yalnız m1'e temas eder, m2'yi m1'in temas kuvveti iter.
- m2'nin m1'e uyguladığı sola yönlü tepki kuvvetini unutmak — temas eden bloklar birbirine eşit ve zıt kuvvet uygular.
Kendini kontrol et: m1 ve m2 arasındaki etki-tepki temas kuvvetlerini zıt yönlü ve eşit büyüklükte gösterdin mi?
2-3 (duvara yakın m3)θ açılı F kuvvetiyle duvara doğru itilen m3 bloğu için diyagram
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Yatayda F cosθ duvarın N kuvvetiyle dengelenir. Düşeyde F sinθ>G ise blok yukarı, küçükse aşağı kayar; eşitse durur.
- m3 bloğunu nokta olarak al ve düşey aşağı yönde ağırlık kuvvetini (G) çiz.
- Yatayla θ açısı yapacak biçimde sağ-yukarı yönlü F kuvvetini nokta üzerinden göster.
- Düşey duvarın bloğa uyguladığı normal kuvveti (N) duvara dik, yani yatay sola doğru çiz.
- Yatayda N = F·cosθ dengesini kur; düşeyde F·sinθ ile G büyüklüklerinin karşılaştırmasına göre bloğun yukarı, aşağı ivmeleneceğini veya dengede kalacağını yorumla.
- Duvarın normal kuvvetini düşey yukarı çizmek — duvar düşey olduğu için yüzeye dik olan normal kuvvet yatay sola yönelir.
- F·sinθ kesinlikle G'ye eşittir varsaymak — F kuvvetinin büyüklüğüne göre blok yukarı da hızlanabilir, aşağı da kayabilir.
Kendini kontrol et: Duvarın normal kuvvetini yatay sola çizip düşey hareketi F·sinθ − G farkına göre yorumladın mı?
2-4 (kamyondaki sarkaç)Hızlanan kamyonda θ açıyla sapmış ipli topun diyagramı
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
T·cosθ = mg, T·sinθ = ma; ip öne eğik olduğundan yatay bileşen geriye bakar, kamyon yavaşlıyor.
- Topu nokta kabul ederek düşey aşağı yönde ağırlık kuvvetini (G) çiz.
- İp gerilme kuvvetini (T) ip doğrultusunda asılma noktasına doğru, yani düşeyle θ açısı yapacak şekilde sol-yukarı yönde göster.
- Düşeyde T·cosθ = G eşitliğini, yatayda ise sola (geriye) doğru F_net = T·sinθ net kuvvetini belirle.
- Net kuvvet ve ivme (a = g·tanθ) sola yönlü olduğundan kamyonun ileri giderken yavaşladığını (veya geri yönde hızlandığını) yorumla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kamyon geri (sol) yönde hızlanmaktadır. (İvme sol yönlü olduğundan kamyon geri vitesle sola doğru hızlanırken de sarkaç sağa sapar.)
- Sağa doğru 'eylemsizlik kuvveti' adıyla fazladan bir ok çizmek — yerdeki gözlemciye göre serbest cisim diyagramında yalnız G ve T vardır.
- Top öne saptığı için ivmeyi de öne doğru sanmak — ip topu sol-yukarı çektiğinden net kuvvet ve ivme geriye doğrudur.
Kendini kontrol et: Diyagramda yalnızca G ve T kuvvetlerini gösterip net kuvvetin sol (geri) yönlü olduğunu doğruladın mı?
2-5 (A ve B makaralı sistem)Masadaki A ve makaradan sarkan B cisimleri için diyagram
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Aynı ip aynı T'yi uygular. B aşağı, A makaraya doğru kayar. Net kuvvet B'nin ağırlığıdır.
- A ve B cisimleri için iki ayrı noktasal serbest cisim diyagramı hazırla.
- Masadaki A cismine düşey aşağı GA ağırlığını, düşey yukarı NA normal kuvvetini ve sağa doğru T ip gerilmesini çiz.
- Sarkan B cismine düşey aşağı GB ağırlığını ve düşey yukarı T ip gerilmesini (GB > T olacak biçimde) çiz.
- Sürtünme olmadığından A'nın sağa, B'nin aşağı doğru a = mB·g/(mA+mB) ortak ivmesiyle hızlanacağını yorumla.
- Sarkan B cismine de normal kuvvet çizmek — B cismi bir yüzeye temas etmediğinden normal kuvvet etki etmez.
- İp gerilmesini doğrudan B'nin ağırlığına eşit (T = GB) almak — sistem ivmeli hareket ettiğinden T < GB olmalıdır.
Kendini kontrol et: A'ya üç kuvvet (GA, NA, T), B'ye ise yalnız iki kuvvet (GB, T) çizdiğini kontrol ettin mi?