Fizik Dersi 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 97 Cevapları

Uyduda A'daki hız sağa verildiği için dönüş saat yönündedir; B ve C'de hız teğet olup saat yönünde çizilir. Diğer sistemlerde de her nokta için yarıçapa dik teğet ok çizilir. Dönüş yönü görselde belirtilmediyse yön, hareket yönüne göre seçilir.

1. Türksat görselindeki A noktasını incele: hız vektörü yarıçap vektörüne dik, çembere teğet ve saat yönündedir.
2. Uydunun B ve C konumlarında da yarıçap vektörlerine dik, çembere teğet, saat yönünde ve eşit uzunlukta hız okları çiz.
3. İpli taşta beyaz yörünge oklarının gösterdiği dönüş yönünü takip ederek A ve B noktalarından yörüngeye teğet hız okları çiz.
4. Dönme dolap ve rüzgâr türbininde tutarlı bir dönüş yönü seçip A, B, C noktalarında yarıçapa dik, eşit boyda teğet oklar çiz.

Kendini kontrol et: Çizdiğin her hız vektörü kendi yarıçap vektörüyle 90° açı yapıyor ve aynı sistemde eşit uzunlukta görünüyor mu?

Tüm örneklerde hız vektörü yörüngeye teğet, yarıçap vektörüne 90 derece açıdadır. Büyüklükleri sabit kalsa da yönleri değiştiği için vektörler sabit değildir.

1. 7. soruda dört farklı sistem için çizdiğin yarıçap ve hız vektörlerinin yönlerini karşılaştır.
2. Yarıçap vektörünün her konumda yörünge merkezinden cismin bulunduğu noktaya (dışa) doğru yöneldiğini belirle.
3. Hız vektörünün her konumda çembere teğet ve yarıçap vektörüne dik (90°) olduğunu çıkar.
4. Cisim dolandıkça her iki vektörün de yönünün sürekli değiştiğini cümleye ekle.

Kendini kontrol et: Çıkarımında hem iki vektörün birbirine dik olduğunu hem de yönlerinin hareket süresince değiştiğini belirttin mi?

Süratin sabit, hız vektörünün yönünün sürekli değiştiği çembersel harekete düzgün çembersel hareket denir.

1. Hareketin yörüngesinin sabit yarıçaplı bir çember olduğunu kendi cümlelerinle ifade et.
2. Cismin eşit zaman aralıklarında eşit yol aldığını yani süratinin (hız büyüklüğünün) sabit kaldığını tanıma ekle.
3. Günlük hayatta sabit devirle dönen bir cisim seçerek (örneğin dönme dolap kabini veya saatin yelkovanı) örneğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sabit merkez etrafında çembersel yörüngede sabit süratle dolanan cismin hareketidir; örneğin sabit devirle dönen vantilatör pervanesi. (Sabit sürat ve çembersel yörüngeyi belirten tanım ile sabit devirli dönme örneği verildiğinde geçerlidir.) · Yarıçapı sabit çember üzerinde hız büyüklüğü değişmeden yapılan harekettir; örneğin pikapta sabit devirle dönen plak. (Tanımda çembersel yörünge ile sabit hız büyüklüğü vurgulanıp uygun günlük hayat örneği yazıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tanımında hem çembersel yörüngeyi hem sabit sürati belirttin ve sabit devirle dönen bir örnek verdin mi?

Düzgün çembersel harekette yörünge çemberdir; uzunluğu 2πr olup her noktası merkeze eşit uzaklıktadır.

1. Yörüngeyi tanımlıyoruz: cismin hareketi boyunca izlediği yoldur; burada bir çemberdir.
2. Büyüklük olarak bir turdaki yol, çemberin çevresi 2πr'dir.
3. Yön olarak cismin dolanma yönü (saat yönü veya tersi) belirtilebilir.
4. Özellik: çember biçimlidir, her noktası merkeze eşit uzaklıktadır, yarıçap sabittir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tanım: izlenen çembersel yol. Büyüklük: bir turda 2πr. Yön: yoktur. Özellik: merkeze eşit uzaklıktaki noktalardan oluşur. (Yörünge geometrik yol kabul edilerek yön sütununa 'yoktur' yazılması da fiziksel olarak doğrudur.)

Kendini kontrol et: Tabloda yörünge için tanım, bir tur uzunluğu (2πr), yön ve sabit yarıçap özelliğini eksiksiz yazdın mı?

Yörünge merkezi çemberin ortasındaki sabit noktadır ve konum vektörlerinin başlangıç noktasıdır.

1. Yörünge merkezini tanımlıyoruz: çember üzerindeki tüm noktalara eşit uzaklıktaki noktadır.
2. Bir nokta olduğu için büyüklüğü ve yönü yoktur.
3. Özellik: hareket boyunca yeri değişmez; yarıçap vektörleri bu noktadan başlar.

Kendini kontrol et: Yörünge merkezinin geometrik bir nokta olduğunu dikkate alarak büyüklük ve yön sütunlarına 'yok' yazdın mı?

Yarıçap vektörü konum vektörü gibidir; büyüklüğü sabit, yönü hareketle değişir.

1. Yarıçap vektörünü tanımlıyoruz: yörünge merkezinden cismin bulunduğu noktaya çizilen vektördür.
2. Büyüklüğü yarıçap r'ye eşittir ve hareket boyunca sabit kalır.
3. Yönü merkezden cisme doğrudur (dışa doğru).
4. Özellik: cisim döndükçe yönü sürekli değişir ve hız vektörüne her an diktir.

Kendini kontrol et: Yarıçap vektörünün büyüklüğünün sabit (r), yönünün ise merkezden cisme doğru ve değişken olduğunu belirttin mi?

Hız vektörünün büyüklüğü sabit kalır; yönü her noktada teğet olduğundan sürekli değişir.

1. Hız vektörünü tanımlıyoruz: konum değişiminin zamana oranıdır; cismin ne kadar hızlı ve hangi yöne gittiğini gösterir.
2. Düzgün çembersel harekette sürat değişmez, bu yüzden hız vektörünün büyüklüğü sabittir.
3. Yönü her noktada yörüngeye teğettir ve hareket yönünü gösterir.
4. Özellik: yarıçap vektörüne diktir; yönü sürekli değiştiği için hız vektörü sabit değildir.

Kendini kontrol et: Hız vektörünün yörüngeye teğet, yarıçap vektörüne dik ve sabit büyüklükte olduğunu tabloya eksiksiz işledin mi?