Kimya 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 24 Cevapları

Isıl değer sırası: H₂ (142,9) > CH₄ (55,6) > C (32,8) > CH₃OH (22,7) > glikoz (15,6) kJ/g. H₂ temiz yanar ama depolaması zordur; karbonlu yakıtlar CO₂ salar; metanol sıvı olduğundan kolay depolanır.

1. Tablodaki her maddenin yanma tepkimesiyle ısı verdiğini gör; ısı veren her madde enerji kaynağı potansiyeli taşır.
2. Isıl değerleri büyükten küçüğe sırala: H₂ 142,9 > CH₄ 55,6 > C 32,8 > CH₃OH 22,7 > glikoz 15,6 kJ/g.
3. Çevresel etkiyi değerlendir: H₂ yanınca yalnız su oluşur; karbon içeren diğer maddeler CO₂ salar.
4. Depolamayı değerlendir: H₂ ve CH₄ gaz olduğundan depolanması zordur; metanol sıvı olduğundan kolay taşınır ve depolanır.
5. Isıl değer, depolama, maliyet ve çevresel etkiyi birlikte tartarak en uygun yakıt hakkındaki görüşünü gerekçelendir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: En uygun enerji kaynağı olarak hidrojeni seçmek (Yüksek ısıl değer ve temiz yanma öne çıkarılıp depolama zorluğu da belirtilirse) · En uygun enerji kaynağı olarak metanolü seçmek (Sıvı olduğu için kolay depolanıp taşınması gerekçe gösterilir, düşük ısıl değeri ve CO₂ salımı belirtilirse)

Kendini kontrol et: Cevabında her madde için en az bir avantaj ve bir dezavantajı gerekçesiyle yazdın mı?

Araştırmacının bilerek değiştirdiği değişkendir.

1. Örnek deneyde araştırmacının bilerek değiştirdiği özelliği belirle.
2. Fındık yerine ceviz gibi farklı yakıtlar seçildiğinden bağımsız değişkeni yakıt türü olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yakılan maddenin kütlesi. (Alternatif deney aynı yakıtın farklı kütlelerini karşılaştıracak biçimde tasarlanmışsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Denemeler arasında bilerek değiştirdiğin özellik yakıt türü mü?

Adil karşılaştırma için bunlar sabit tutulur.

1. Yakıt türünün etkisini karşılaştırmak için diğer koşulların aynı olması gerektiğini belirle.
2. Yakıt kütlesi, su miktarı ve başlangıç sıcaklığını sabit tut.
3. Kap, yakıtın kaba uzaklığı ve ortam koşullarını kontrol değişkenleri olarak ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Su kütlesi, başlangıç sıcaklığı, yakıt kütlesi, kap ve ısıtıcıya uzaklık sabit tutulur. (Yakıt türünün etkisinin karşılaştırıldığı aynı deney düzeninde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yakıt türü dışında sıcaklık artışını etkileyebilecek koşulları sabitledin mi?

Canlılar hücresel solunumda glikozu oksijenle yükseltgeyerek yaşamsal enerjilerini sağlar.

1. Verilen maddeler arasında hücresel solunumda kullanılabilen besini belirle.
2. Glikozun canlılarda yükseltgenerek yaşamsal süreçler için enerji sağladığını açıkla.

Kendini kontrol et: Seçtiğin madde canlıların hücresel solunumunda kullanılan bir besin mi?

Yakıtlar yanarak ısı verir. Canlılar besinlerdeki karbonhidrat, yağ ve proteinleri metabolizmada enerji kaynağı olarak kullanır.

1. Günlük yaşamda yanarak enerji sağlayan yakıtlardan örnekler seç.
2. Canlıların enerji sağlayabildiği karbonhidrat, yağ ve proteinleri ayrı olarak belirt.
3. Yakıtların kullanımını besinlerin metabolizmada kullanılmasından ayırarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yakıt olarak etanol ve biyogaz; canlılarda enerji kaynağı olarak yağlar ve karbonhidratlar örnek verilebilir. (Yakıt örnekleriyle besin grupları ayrı ve doğru bağlamlarda belirtiliyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında hem yakıtlara hem canlıların enerji kaynaklarına örnek verdin mi?

Hipotez, test edilebilir ve değişkenler arasındaki ilişkiyi belirten bir önerme olmalıdır.

1. Karşılaştıracağın malzemeleri veya değiştireceğin yakıt kütlesini belirle.
2. Ölçülebilecek sonucu açığa çıkan ısı veya suyun sıcaklık artışı olarak seç.
3. Değişkenler arasında sınanabilir bir ilişki kuran hipotez yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Aynı koşullarda yakılan ceviz kütlesi arttıkça suyun sıcaklık artışı büyür. (Su miktarı ve ısı aktarım koşulları sabit tutularak sınanacak bir hipotez olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Hipotezin hangi değişkenin nasıl bir sonuç oluşturacağını söylüyor mu?

Araştırma sorusu ölçülebilir bir değişkene dayanmalı ve seçilen maddeleri karşılaştırmalıdır.

1. Listeden karşılaştırılacak iki madde seç.
2. Madde kütlesi ve su miktarı gibi karşılaştırma koşullarını belirle.
3. Ölçülebilen sıcaklık artışını sorgulayan bir araştırma sorusu yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Eşit kütlede badem ve ceviz yakıldığında eşit miktardaki suyun sıcaklık artışları farklı olur mu? (Deney öğretmen gözetiminde, aynı kap ve ısı aktarım koşullarıyla planlanıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sorunu yanıtlamak için hangi niceliği ölçeceğin belli mi?

Maddelerin enerjisi kimyasal bağlarında depolanır. Yakıt olarak kullanım maliyet, besin kıtlığı ve çevresel etkiler doğurabilir.

1. Seçilen yağ ve şekerin tepkimelerinde enerji açığa çıktığını belirle.
2. Bu maddelerin besin olarak ve uygun koşullarda yakıt olarak kullanılmasını ilişkilendir.
3. Gıda kaynaklarının tüketilmesi ve karbondioksit oluşması gibi sonuçları gerekçelendir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Odun yanarken ısı verir; aşırı tüketimi orman kaynaklarını azaltabilir ve yanması karbondioksit oluşturur. (Grupta odun seçilmişse ve kullanım sonuçları gerekçelendirilmişse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Seçtiğin maddelerin enerji sağlama nedenini ve kullanım sonucunu birlikte açıkladın mı?

Deneyde yalnız yakıt türü değiştirilmeli, diğer koşullar sabit tutulmalıdır. Sıcaklık artışı yakıtın verdiği ısıyı gösterir.

1. Amacı belirliyoruz: yakıt türü (bağımsız değişken) ile suyun sıcaklık artışı (bağımlı değişken) arasındaki ilişkiyi incelemek.
2. Kontrol değişkenlerini sabitliyoruz: su miktarı (ör. 100 mL), yakıt kütlesi, kap türü ve yakıt ile kap arası uzaklık.
3. Kaba suyu koyup ilk sıcaklığını ölçüyor, belirli kütlede fındığı tartıyoruz.
4. Fındığı yakıp suyu ısıtıyor, yanma bitince suyun son sıcaklığını ölçüyoruz.
5. Aynı kütlede diğer maddelerle (ceviz, badem vb.) deneyi tekrarlıyor, sıcaklık artışlarını karşılaştırıyoruz.
6. Uygulamadan önce planı öğretmene güvenlik açısından onaylatıyor, deneyi öğretmen gözetiminde uygun koruyucu donanımla gerçekleştiriyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yakıt türünü sabit tutup farklı yakıt kütlelerinin eşit miktardaki suyu ne kadar ısıttığı araştırılabilir. (Bağımsız değişken yakıt kütlesi seçilip diğer koşullar sabitlenirse ve öğretmen güvenliği onaylarsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Her denemede yalnız yakıt türü değişiyor ve sıcaklık farkı son sıcaklıktan ilk sıcaklık çıkarılarak hesaplanıyor mu?

Bağımlı değişken, deneyde ölçülen ve yakıt türüne göre değişen niceliktir.

1. Örnek deneyde ölçülen ilk ve son su sıcaklıklarını belirle.
2. Yakıt türüne bağlı olarak değişen sıcaklık farkını bağımlı değişken olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Suyun aldığı ısı miktarı. (Su kütlesi ve sıcaklık değişimi kullanılarak hesaplanan ısı karşılaştırılıyorsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın değişken deneyin sonunda ölçülerek elde edilen sonuç mu?