Ana sayfa›Kitaplar›Kimya 11.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 75
Kimya 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 75 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
3 Bağımlı değişkenFiziksel hâl etkisi deneyinde bağımlı değişken
Çözüm Yolu
Ölçülen ve değişen nicelik tepkime hızıdır.
- Deneyde kaydedilecek gaz çıkış hızını veya tepkimenin tamamlanma süresini belirle.
- Fiziksel hâle bağlı değişen bu ölçümü tepkime hızıyla ilişkilendir.
- Fiziksel hâli bağımlı değişken saymak — fiziksel hâli araştırmacı değiştirir, tepkime hızını ölçer.
Kendini kontrol et: Deneyin sonucunu karşılaştırmak için hangi niceliği ölçüyorsun?
3 Bağımsız değişkenFiziksel hâl etkisi deneyinde bağımsız değişken
Çözüm Yolu
Araştırmacının bilerek değiştirdiği değişken tepkenin fiziksel hâlidir.
- İki düzenekte kullanılan suyun hangi özelliğinin farklı olduğunu belirle.
- Sıvı su ile su buharı arasındaki bu farkı bağımsız değişken olarak adlandır.
- Tepkime hızını bağımsız değişken seçmek — hız, fiziksel hâl değişikliğinin ölçülen sonucudur.
Kendini kontrol et: Araştırmacı suyun miktarını mı, fiziksel hâlini mi karşılaştırıyor?
3 Kontrol değişkenleriFiziksel hâl etkisi deneyinde kontrol değişkenleri
Çözüm Yolu
Yalnız fiziksel hâl değişsin diye bunlar iki düzenekte de aynı tutulur.
- Fiziksel hâl dışında tepkime hızını etkileyebilecek koşulları listele.
- Magnezyumun miktarını, yüzey alanını, sıcaklığı ve kap özelliklerini eşit tut.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Magnezyum şeritlerinin yüzey alanı ve saflığı da aynı tutulmalıdır. (Diğer kontrol değişkenlerine eklenerek deneyin karşılaştırılabilirliğini artırdığında geçerlidir.)
- Magnezyum şeritlerini farklı büyüklükte kullanmak — yüzey alanı farkı hız karşılaştırmasını etkiler.
- Sıcaklık farkını önemsememek — hızdaki değişimi yalnız fiziksel hâle bağlayamazsın.
Kendini kontrol et: İki düzenekte fiziksel hâl dışında hızı etkileyen bir fark kaldı mı?
4Magnezyumun su ve su buharıyla tepkimesiyle deney planı ve işlem basamakları
Çözüm Yolu
Plan aşağıdaki adımlarla yapılır; güvenlik önlemleri alınır.
- Öğretmen gözetiminde, gözlük ve eldivenle eşit kütleli, eşit yüzey alanlı magnezyum şeritleri hazırla.
- Sıcaklık ve kap koşullarını eşitleyerek kaynayan su ile su buharı düzeneklerini öğretmeninle kur.
- Şeritlerin tepkimeye başladığı anda kronometreyi başlatıp aynı bitiş ölçütüne kadar geçen süreleri kaydet.
- Koşulları koruyarak deneyi tekrarla ve süreleri karşılaştır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Aynı sürede oluşan gaz hacimleri karşılaştırılabilir. (Öğretmen güvenli gaz ölçüm düzeneği kurar ve diğer hız etkenleri eşit tutulursa geçerlidir.)
- Farklı bitiş ölçütleri kullanmak — ölçülen süreler birbiriyle karşılaştırılamaz.
- Sıcak magnezyuma elle dokunmak — sıcak malzemeleri öğretmenin yönlendirmesiyle maşa kullanarak tut.
Kendini kontrol et: Her iki düzenekte de eşit magnezyum için aynı başlangıç ve bitiş ölçütlerini kullandın mı?
6Deney verilerini yorumlayıp fiziksel hâlin etkisini alt mikro düzeyde açıklama
Çözüm Yolu
Gaz hâlinde tanecikler arası mesafe fazla, hareket serbesttir; bu yüzden çarpışma sıklığı yüksektir.
- Eşit miktardaki magnezyum için ölçülen tepkime sürelerini karşılaştır.
- Su buharındaki taneciklerin hareketliliğini magnezyum yüzeyiyle etkileşimleri açısından değerlendir.
- Daha sık etkin çarpışmanın daha hızlı tepkimeye yol açtığını açıkla.
- Her çarpışmayı etkin saymak — tepkime için uygun enerji ve yönelim gerekir.
- Daha kısa süreyi daha düşük hız sanmak — aynı miktar daha kısa sürede tükenirse ortalama hız daha büyüktür.
Kendini kontrol et: Aynı magnezyum miktarının daha kısa sürede tepkimeye girmesi hız hakkında ne gösterir?
7Deney sonuçlarını çarpışma teorisiyle ilişkilendirme ve grup tespitlerini paylaşma
Çözüm Yolu
Etkin çarpışma sayısı arttıkça tepkime hızı artar. Tespitler diğer gruplarla paylaşılır.
- Gaz hâlindeki tepkenle gözlenen hız artışını deney verisinden belirle.
- Hız artışını birim zamandaki etkin çarpışma sayısının artmasıyla ilişkilendir.
- Grubunun ölçümlerini ve bu açıklamayı diğer gruplarla paylaş.
- Yalnız toplam çarpışma sayısını söylemek — hız için birim zamandaki etkin çarpışmaları değerlendirmelisin.
Kendini kontrol et: Paylaştığın açıklama hangi ölçümüne ve hangi çarpışma koşuluna dayanıyor?
Değerlendirme 1Maddenin fiziksel hâlinin tepkime hızına etkisiyle ilgili gözlemler
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
Değerlendirme 2Hipotezdeki değişkenleri deneydekilerle karşılaştırma
Çözüm Yolu
Eksik veya farklı kalan değişkenler varsa belirtilip düzeltilir.
- Hipotezindeki fiziksel hâl, tepkime hızı ve sabit tutulan koşulları ayrı ayrı belirle.
- Bunları deneyde değiştirdiğin, ölçtüğün ve sabit tuttuğun değişkenlerle karşılaştır.
- Uyuşmayan bir koşul varsa sonucu etkilemesini açıklayıp deney planını düzelt.
- Yalnız değişkenlerin adlarını karşılaştırmak — deneyde gerçekten sabit tutulup tutulmadıklarını da kontrol etmelisin.
Kendini kontrol et: Hipotezde sabit kabul ettiğin sıcaklık deney boyunca iki düzenekte de aynı mıydı?
Değerlendirme 3Hipotezin doğruluğunu kontrol edip yorumlama
Çözüm Yolu
Veriler hipotezle karşılaştırılarak sonuç yorumlanır.
- Hipotezinin gaz ve sıvı hâl için öngördüğü hız sırasını belirle.
- Kontrol değişkenlerini denetleyerek deneyde ölçülen hız sırasıyla karşılaştır.
- Sonuç öngörüyle uyumluysa desteklendiğini, değilse hipotezin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini yaz.
- Tek deneyin hipotezi kesin kanıtladığını söylemek — deney verisi hipotezi destekler; tekrarlarla güvenilirlik artar.
Kendini kontrol et: Hipotezini desteklediğini söylediğin sonuç hangi ölçümde görülüyor?