Tarih 9. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 135 Cevapları

Giriş metni bu bilgiyi verir; doğrulanabilir bir olgudur.

1. İstenen: Kanıtlanabilir birinci olgu cümlesi bulmak.
2. Giriş metninin ilk cümlesine bakıldı: Urartu Devleti'nin kuruluş zamanı ve merkezi veriliyor.
3. Tarih ve yer bilgisi yazıt ve kazılarla doğrulanabilir; yorum içermez.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Urartular kaleler, saraylar, su kanalları ve barajlar yapmıştır. (Giriş metnindeki bu bilgi olgu olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlemdeki tarih ve yer bilgisi bir yazıt ya da kazıyla kanıtlanabilir mi?

Giriş metni ve Kaynak K bu bilgiyi destekler.

1. İstenen: Kanıtlanabilir ikinci bir olgu cümlesi bulmak.
2. Giriş metni ve Kaynak K'de Urartu dininin çok tanrılı olduğu ve baş tanrının savaş tanrısı Haldi olduğu yazıyor.
3. Bu bilgi Meherkapı yazıtı ve tapınak buluntularıyla doğrulanır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Haldi tapınaklarında mızrak, kılıç, kalkan, ok ve yay gibi silahlara rastlanmıştır. (Kaynak K'deki buluntu bilgisi olgu olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Bu bilgiyi destekleyen bir yazıt ya da tapınak buluntusu kaynaklarda geçiyor mu?

Kaynak L bu somut bilgiyi verir.

1. İstenen: Kanıtlanabilir üçüncü bir olgu cümlesi bulmak.
2. Kaynak L'de Van Kalesi'ndeki kayalara oyulmuş kral mezarları ve oda-mezar yapısı anlatılıyor.
3. Mezarlar yerinde görülebildiği ve tarihlendirilebildiği için bilgi doğrulanabilir; olgudur.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Erebuni Kalesi'ndeki tapınak duvarında Urartu çivi yazısıyla yazılmış bir yazıt bulunur. (Kaynak M'deki bilgi olgu olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlemden "en etkileyici" gibi yargı ifadelerini ayıkladım mı?

Kaynak L'deki 'en etkileyici' ifadesi yazarın kişisel değerlendirmesidir.

1. İstenen: Yorum içeren birinci görüş cümlesi bulmak.
2. Kaynak L'de kral mezarlarının anıtların 'en etkileyicisi' olduğu söyleniyor.
3. Neyin etkileyici olduğu kişiden kişiye değişir; bu bir değerlendirmedir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Urartular, taş işlemede komşu kavimleri kıskandıracak başarılara ulaşmıştır. (Kaynak N'deki bu değerlendirme görüş olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlede "en, etkileyici, önemli" gibi kişiye göre değişen bir niteleme var mı?

Kaynak N'deki bu değerlendirme yoruma dayanır; görüştür.

1. İstenen: Yorum içeren ikinci bir görüş cümlesi bulmak.
2. Kaynak N'de Urartu sanatının Eski Doğu'nun 'en önemli kültürlerinden' biri olduğu söyleniyor.
3. 'En önemli' sıralaması yazarın değerlendirmesidir; herkesçe aynı kabul edilmeyebilir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Meherkapı yazıtı Urartu devlet dini hakkında en iyi bilgiyi verir. (Kaynak K'deki "en iyi" değerlendirmesi görüş olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Başka bir tarihçi bu sıralamaya katılmayabilir mi? Katılmayabiliyorsa görüştür.

Giriş metnindeki 'en güzel örnek' ifadesi yorum içerdiğinden görüştür.

1. İstenen: Yorum içeren üçüncü görüş cümlesi bulmak.
2. Giriş metninin sonunda Şamran Kanalı'nın 'en güzel örnek' olduğu söyleniyor.
3. 'En güzel' nitelemesi kişisel değerlendirmedir; kanalın varlığı olgu, bu niteleme görüştür.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Urartu heykellerinin azlığı üretilmediği anlamına gelmez. (Kaynak N'deki bu yorum görüş olarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cümlemi kanıtlamak için bir buluntu yeterli mi, yoksa bir değerlendirmeye mi dayanıyor?

Giriş metni, Kaynak K ve L Urartu inanç anlayışını bu şekilde gösterir.

1. İstenen: Urartu kaynaklarında inançla ilgili bilgileri seçmek.
2. Giriş metni ve Kaynak K'den çok tanrılı inanç, baş tanrı Haldi, kurban sunma ve savaş kültü alındı.
3. Kaynak L'den kayaya oyulmuş oda-mezarlar, ölüm anlayışını gösterdiği için eklendi.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tanrı Haldi'ye adak olarak silahlar sunulması ve bunların tapınaklarda saklanması. (Kaynak K'deki adak bilgisi eklenerek yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her bilgi tanrılar, ibadet, kurban veya ölümle mi ilgili?

Giriş metni ve Kaynak N Urartuların teknik ve bilimsel birikimini anlatır.

1. İstenen: Urartu kaynaklarında bilim ve teknikle ilgili bilgileri seçmek.
2. Giriş metninden su kanalları, barajlar, maden işleme teknikleri ve tarım için geliştirilen teknikler (Şamran Kanalı) alındı.
3. Kaynak N'den ince hesap, ölçü ve teknik bilgiyle kale ve burç inşası alındı.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kaleleri savunmak için büyük yarlar ve hendekler açılması. (Kaynak N'deki mühendislik bilgisi eklenerek yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım bilgi hesap, ölçü ya da bir sorunu teknikle çözme çabasını gösteriyor mu?

Giriş metni, Kaynak K, M ve N'deki sanat unsurları bu sütunda toplanır.

1. İstenen: Urartu kaynaklarında sanatla ilgili bilgileri seçmek.
2. Giriş metninden motiflerle süslenmiş duvarlar ve maden işçiliği alındı.
3. Kaynak N'den kaya kabartmaları, duvar resimleri, yazıtlar, seramik, ağaç ve fildişi eserler alındı.
4. Kaynak M'deki çivi yazılı yazıt ve kaya oyma anıtlar da eklendi.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yapı girişlerinde ve duvarlarda kabartmalı taş bloklar; Görsel 2.32'deki sfenks kabartması. (Kaynak N ve Görsel 2.32'deki bilgiler eklenerek yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her öğe süsleme ya da estetik amaçlı üretilmiş bir eser mi?