Türk Dili ve Edebiyatı 11. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 122 Cevapları

Taşa yazma, devletin kalıcı olma isteğini ve Köktürk yazı kültürünü gösterir.

1. İstenen: Metnin yapı özelliklerini yazıldığı dönem ve toplumla ilişkilendirmek.
2. Metnin taşa kazınmış bir anıt yazısı olduğu ve giriş-gelişme-sonuç düzeninde ilerlediği belirlenir.
3. Taşa yazmanın yer sınırı getirdiği, bu yüzden anlatımın özlü tutulduğu düşünülür.
4. Taşa yazmanın, devletin ve hakanın sözlerinin kalıcı olması isteğiyle ilgili olduğu açıklanır.

Kendini kontrol et: Yazdığın her yapı özelliği için 'Bu, o dönemin hangi koşulundan kaynaklanıyor?' sorusunu cevaplayabiliyor musun?

Seferler, ordu, Ötüken ve ihanet uyarıları dönemin siyasi ve askerî hayatını yansıtır.

1. İstenen: Metnin içeriğinin Köktürk dönemi ve toplumuyla ilişkisini belirlemek.
2. Metinde anlatılan konular taranır: devletin kuruluşu, seferler, ordu, Ötüken ve hakan-millet ilişkisi.
3. Ötüken'den ayrılma ve ihanet uyarılarının bağımsızlık kaygısını gösterdiği fark edilir.
4. Bu konuların, savaşlarla yaşayan konargöçer bir devletin öncelikleri olduğu ilişkilendirilir.

Kendini kontrol et: Yazdığın içerik unsurları, Köktürk toplumunun siyasi ve askerî hayatıyla bağlantılı mı?

Ağır bir söz sanatı yerine doğrudan, hitabet gücü yüksek bir dil kullanılır.

1. İstenen: Kül Tigin Âbidesi'nin dil ve anlatım özelliklerini yazıldığı dönem ve toplumla ilişkilendirmek.
2. Metindeki kelimelere bakılır: yabancı kelime az, Eski Türkçe sade ve yalın bir dil kullanılmıştır.
3. Cümle yapısı incelenir: kısa cümleler, tekrarlar ve doğrudan hitaplar dikkat çeker.
4. Bu anlatımın, halka seslenen bir hakanın sözlü ve destansı anlatım geleneğinden geldiği düşünülür.

Kendini kontrol et: Dil özelliklerini, halka seslenen bir hükümdarın anlaşılır olma ihtiyacıyla açıklayabildin mi?

Girişte tanıtım, gelişmede olaylar ve savaşlar, sonuçta öğüt vardır; hepsi aynı konuya hizmet eder.

1. Girişte Bilge Kağan'ın kendini tanıtıp milletine seslendiğini belirle.
2. Gelişmede seferlerin, devletin kuruluşunun ve yaşanan olayların anlatıldığını belirle.
3. Sonuçta millete verilen öğüt ve uyarıları belirle.
4. Üç bölümün de birlik ve devlet bilinci düşüncesine hizmet ettiğini yazarak anlam bütünlüğünü açıkla.

Kendini kontrol et: Üç bölümü tek bir ana düşünce cümlesine bağlayabiliyor musun?

Anlatıcı, bakış açısı ve üslup baştan sona aynıdır; olaylar mantıklı sıra ile verilir.

1. Bölümlerde anlatıcının ve bakış açısının değişip değişmediğini kontrol et; baştan sona Bilge Kağan konuşur.
2. Olayların mantıklı bir sırayla verilip verilmediğine bak.
3. Bir bölümde söylenenin başka bölümde söylenenle çelişip çelişmediğini kontrol et.
4. Çelişki olmadığını ve akışın tutarlı olduğunu gerekçesiyle yaz.

Kendini kontrol et: Metnin herhangi iki bölümünde birbirine ters düşen bir ifade bulabiliyor musun?

Anlatılanlar, devleti ve Kül Tigin'i ölümsüzleştirme, millete öğüt verme amacını karşılar.

1. Metnin yazılış amacını hatırla: Kül Tigin'i anmak, yaşananları kaydetmek ve millete öğüt vermek.
2. 'Her ne sözüm varsa ebedî taşa vurdum. Ona bakarak bilin.' cümlesinin bu amacı gösterdiğini fark et.
3. Bölümlerde anlatılanların bu amaçlara hizmet edip etmediğini değerlendir.
4. Metnin geleceğe mesaj bırakma ve anma amacına uygun olduğunu gerekçesiyle yaz.

Kendini kontrol et: Metinden, yazılış amacını doğrudan gösteren bir cümle gösterebiliyor musun?

Kül Tigin'in ölümü ve seferlerin anlatımı bilgi verir; 'Türk milleti, ...' hitabı ikna ve yönlendirme sağlar; anlatım edebî olduğu için estetik haz da uyandırır.

1. Soruda verilen amaçları tek tek düşün: bilgi vermek, ikna etmek, yönlendirmek, estetik haz uyandırmak vb.
2. Seferlerin ve Kül Tigin'in ölümünün anlatıldığı bölümlerde bilgi verme amacını bul.
3. 'İtaat eden beyler olarak mı yanılacaksınız?' gibi uyarılarda yönlendirme ve ikna amacını bul.
4. Bulduğun her amacı metinden bir örnekle eşleştirerek yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın her amacın yanında metinden alınmış bir örnek ifade var mı?