Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili Ve Edebiyatı 11.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 127
Türk Dili Ve Edebiyatı 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 127 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1Sözlük örneklerinde Türk dünyasının hangi ortak kültürel değerlerine yer verildiği
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Öğüt, edgü beyti, aç-tok atasözü, bahar tasviri, ajun maddesi ve andız otu örneği bu değerleri gösterir.
- Sözlük bölümündeki maddeleri tek tek oku ve her birinin örneğine bak.
- Öğüt maddesinden büyüğe saygı ve öğüt almayı, edgü beytinden yakınlara iyilik ve hediyeleşmeyi çıkar.
- Ajun maddesinden ahiret inancını, andız maddesinden halk hekimliğini belirle.
- Atasözlerini bilgelik aktarımı, bahar şiirini doğa sevgisi olarak değerlendir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Tedbirli olma ve yolculuğa hazırlık (Andız otu atasözünün yolculuğa çıkana söylendiği gerekçesiyle gösterilirse geçerlidir.) · Borçtan kaçınma, dürüstlük (Alım maddesindeki alacaklı-borçlu atasözüne dayandırılırsa geçerlidir.)
- Metinde dayanağı olmayan değerler saymak — her değer bir sözlük maddesine bağlanmalı.
- Kelimelerin yalnız anlamını yazmak — soru o maddelerin yansıttığı kültürel değeri soruyor.
Kendini kontrol et: Saydığım her değeri hangi sözlük maddesinden çıkardığımı gösterebiliyor muyum?
2Dîvânu Lugâti't-Türk'ün dil bilimi açısından önemli olma sebepleri
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Eser, dönemin Türk lehçelerini ve söz varlığını belgelediği, ses ve yapı bilgisi verdiği için dil biliminin temel kaynağıdır.
- Ara metinde Kâşgarlı'nın Türk boylarının lehçelerini öğrendiğini anlattığı bölümü bul.
- Eserin Türkçenin ilk sözlüğü olduğunu ve lehçeleri karşılaştırdığını yaz.
- Kelimelerin atasözü, şiir ve örnek cümlelerle açıklandığını belirt.
- Ses özellikleri ve dil bilgisi bilgisi verdiğini ekleyerek cevabını tamamla.
- Eseri yalnız kelime listesi saymak — atasözleri, şiirler ve dil bilgisi açıklamaları da içerir.
- Tek lehçeyi anlattığını sanmak — Türk, Türkmen, Oğuz, Çiğil gibi birçok lehçeyi kapsar.
Kendini kontrol et: Cevabımda eserin hem sözlük hem de lehçe ve dil bilgisi kaynağı yönü var mı?
3Edgü beytinden yola çıkarak hediyeleşme ve yakınları ağırlamanın Türk kültüründeki yeri hakkında görüş paylaşma
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Beyit yakınlara iyilik etmeyi ve hediyeyi güzel biçimde karşılamayı öğütler; görüşler bu değerle ilişkilendirilir. Kişisel görüş sorusudur.
- Edgü maddesindeki beytin açıklamasını oku: yakınlara iyilik et, hediyeyi güzel karşılıkla.
- Beyitteki değerleri belirle: konukseverlik, hediyeleşme, karşılık verme.
- Bu değerlerin günümüz Türk kültüründe nasıl yaşadığına bir örnek düşün.
- Görüşünü gerekçesiyle birlikte kısa bir paragrafta paylaş.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Hediyeleşmenin günümüzde bayram ve düğün gelenekleriyle sürdüğü görüşü (Beytin öğüdüyle ilişkilendirilerek gerekçelendirilirse geçerlidir.)
- Beyte hiç değinmeden genel görüş yazmak — düşünce edgü beytine dayandırılmalı.
Kendini kontrol et: Görüşümü beytin açıklamasındaki bir ifadeyle ilişkilendirdim mi?
4Erik kelimesinin Dîvân'daki ve günümüzdeki anlamı karşılaştırıldığında hangi anlam olayının oluştuğu
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Divan'da erük şeftali, kayısı ve siyah erik gibi meyveler için genel addı; bugün yalnızca erik meyvesini karşılıyor, yani anlam kapsamı daralmış.
- Sözlükteki erük maddesini oku: şeftali, kayısı ve siyah erik türünün genel adıdır.
- Günümüzde erik kelimesinin yalnız tek bir meyveyi karşıladığını düşün.
- Kelimenin karşıladığı kavramların azaldığını tespit et.
- Anlam kapsamı küçülen kelimelerde anlam daralması olduğunu yaz.
- Anlam genişlemesi demek — kelime eskiden birçok meyveyi karşılıyordu, bugün daha azını karşılıyor.
- Anlam kayması demek — anlam başka kavrama geçmedi, aynı türün içinde daraldı.
Kendini kontrol et: Kelime eskiden daha çok mu, daha az mı şeyi karşılıyordu?
5On birinci sınıf bilgisiyle uçmak kelimesinin geçtiği şiirin türünü belirleme
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Dîvân'da dörtlüklerle verilen, doğa ve baharı anlatan şiirler koşuk türüne girer; parçada çiçeklerin açması ve baharın tasviri vardır.
- Uçmak kelimesinin geçtiği dörtlüğü ve altındaki açıklamayı bul.
- Açıklamada baharın, çiçeklerin ve doğanın tasvir edildiğini fark et.
- Onuncu sınıfta öğrendiğin İslamiyet öncesi şiir türlerini hatırla: koşuk, sagu, destan.
- Doğa ve bahar konulu dörtlüklerin koşuk olduğunu belirle.
- Sagu demek — sagu ölüm üzerine yazılan ağıttır; bu şiir bahar tasviridir.
- Destan demek — destan uzun olay anlatısıdır; burada kısa bir doğa tasviri var.
Kendini kontrol et: Şiirin konusu ölüm mü, kahramanlık mı, yoksa doğa ve bahar mı?
6Kül Tigin Âbidesi ile Dîvânu Lugâti't-Türk'ü dil, anlatım özellikleri ve yazılış amacına göre karşılaştırma
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Biri anıt yazıtı ve tarihî öğüt metni, diğeri bilimsel sözlüktür; dil dönemi, anlatım biçimi ve amaç bakımından ayrılırlar.
- Karşılaştırma ölçütlerini belirle: dil dönemi, anlatım özellikleri, yazılış amacı.
- Dil yönünden Kül Tigin'in Göktürkçe, Dîvân'ın Karahanlı Türkçesi olduğunu yaz.
- Anlatımda Kül Tigin'in hitabet ve öğüt tonunu, Dîvân'ın açıklayıcı sözlük düzenini karşılaştır.
- Amaçta yazıtın millete tarih ve uyarı bırakmayı, Dîvân'ın Türkçeyi tanıtıp öğretmeyi hedeflediğini belirt.
- İki eserin aynı dönemde yazıldığını sanmak — yazıt 8. yüzyıl Göktürk, Dîvân 11. yüzyıl Karahanlı dönemine aittir.
- Yalnız bir ölçüte göre karşılaştırmak — soru dil, anlatım ve amaç ölçütlerinin üçünü de istiyor.
Kendini kontrol et: Üç ölçütün her birinde iki eser için ayrı ayrı bir özellik yazdım mı?
7Bir Türk dilleri sözlüğü hazırlamak isteseydiniz hangi çalışmaları yapmanız gerektiğinin açıklanması
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Saha ve kaynak taraması, kayıt, sınıflandırma, yazı sistemi belirleme ve kontrol aşamaları gerekir.
- Kâşgarlı'nın lehçeleri yerinde öğrenmek için boyları dolaştığını hatırla.
- Türk lehçelerinin sözcüklerini kaynaklardan ve konuşurlardan toplama aşamasını yaz.
- Sözcükleri harf sırasına dizme ve ses işaretlerini belirleme işlemini ekle.
- Anlamları örnek cümle, atasözü ve şiirle açıklayıp lehçeleri karşılaştırmayı yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Dijital veri tabanı ve ses kaydıyla sözlük hazırlama (Toplama, düzenleme ve karşılaştırma aşamalarını da içerirse geçerlidir.)
- Yalnız sözcük toplamayı yazmak — düzenleme, yazım sistemi ve açıklama aşamaları da gerekir.
Kendini kontrol et: Cevabımda toplama, düzenleme ve açıklama aşamalarının üçü de var mı?
Fark Edelim 1Mehmet Kaplan'ın Kaşgarlı'nın lugatı yazılı bir atlı göçebe medeniyeti müzesidir sözüne ilişkin düşünceler
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Sözlük sadece sözcük değil, o dönemin kültür ve yaşamını da barındırdığı için müzeye benzetilmiştir.
- Mehmet Kaplan'ın metindeki gözündürük örneğini oku.
- Sözlüğün eşya, gelenek ve yaşam biçimini kayıt altına aldığını fark et.
- Müze benzetmesinin bu koruma işlevinden geldiğini açıkla.
- Katılıp katılmadığını sözlükten bir örnekle destekleyerek yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kısmen katılmak: sözlük kültürün yalnız dile yansıyan kısmını korur (Gerekçe ve örnekle açıklanırsa geçerlidir.)
- Müzeyi gerçek bina sanmak — burada benzetme vardır; sözlük kültürü koruduğu için müzeye benzetilir.
Kendini kontrol et: Düşüncemi sözlükten ya da Kaplan'ın metninden bir örnekle destekledim mi?
Fark Edelim 2Dilin arkeolojiden daha önemli bir kültür hazinesi olduğu düşüncesine katılıp katılmama ve açıklama
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Eski metinlerdeki kelimeler yok olmuş nesneleri ve inançları da anlatabildiği için dil zengin bir kaynaktır. Kişisel görüş sorusudur.
- Kaplan'ın yer altında kalamayan nesnelerin metinde bulunabileceği düşüncesini oku.
- Dilin düşünce, inanç ve yaşam biçimini taşıyıp taşımadığını değerlendir.
- Katılıp katılmadığına karar ver.
- Görüşünü gözündürük gibi bir örnekle gerekçelendirerek yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Katılmıyorum; arkeoloji dilin anlatmadığı maddi kanıtlar sunar, ikisi birbirini tamamlar. (Gerekçe ve örnekle açıklanırsa geçerlidir.)
- Gerekçesiz cevap vermek — katılsan da katılmasan da örnekle açıklaman gerekir.
Kendini kontrol et: Görüşümü en az bir somut örnekle gerekçelendirdim mi?