Türk Dili Ve Edebiyatı 11.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 269 Cevapları

İhtiyar dua ve öğüt verir; delikanlı ölümden gülümseyerek, cenaze arabası benzetmesiyle söz eder.

1. İhtiyarın sözlerini bul: 'Bahtiyar ol oğlum' ve 'Bu kadar koşuşma oğlum, değmez'.
2. İhtiyarın yavaş yavaş çıkmasını ve sözlerini değerlendir: yorgun, iyi dilekli, telaşın boşuna olduğunu bilen biri.
3. Delikanlının sözlerini bul: ihtiyarın durumunu gülümseyerek anlatıyor, 'cenaze arabası' benzetmesi yapıyor.
4. Bu tavırdan delikanlının nazik görünse de ölüme kayıtsız ve alaycı olduğu sonucuna var.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İhtiyar hayatın sonuna yaklaştığını bilen, bilge biridir; delikanlı ise hırslı ve duyarsızdır. (Metindeki söz ve davranışlarla desteklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Her çıkarımın metindeki bir söze ya da davranışa dayanıyor mu?

Yaşlı kişi tecrübesiyle gence telaşın değmediğini söylüyor; anlatıcı da bu sözün üzerinde düşünmeden iniyor, yani söz sonradan etkisini gösteriyor.

1. Sözü kimin kime söylediğini belirle: yavaş çıkan ihtiyar, hızla inen anlatıcıya söylüyor.
2. 'Koşuşma' ve 'değmez' sözcüklerini düşün: aşırı telaş, harcanan emeğe değmiyor.
3. Kendini anlatıcının yerine koy: hep koşan biri bu sözü hayatının geneline uygulayabilir.
4. Sonucu yaz: ihtiyar, hırs ve telaşın boşuna olduğunu, sonunda herkesin aynı yere vardığını anlatıyor.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İhtiyar, ömrün kısa olduğunu, telaşla yaşamak yerine hayatın değerini bilmek gerektiğini anlatıyor. (Söz, hayatın tamamına yönelik bir öğüt olarak yorumlanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çıkarımın, ihtiyarın yukarıda yaşadığı olayla anlam bakımından uyuşuyor mu?

Kişilerin ad yerine memur olarak anılması bireysel özelliklerin silikleştiğini, insanların aynı döngüde kuşaktan kuşağa tekrarlandığını düşündürür.

1. Metinde 'memur' sözcüğünün geçtiği yerleri bul: ihtiyar da genç de 'memur' diye anılıyor.
2. Kişilerin adlarının hiç verilmediğine dikkat et; yalnız meslek ve yaşla tanıtılıyorlar.
3. Bunun ne düşündürdüğünü sor: insanlar birbirinin yerine geçebilen, tek tip kişiler olarak görülüyor.
4. Sonuca var: yazar insanı bir düzenin, kuşaktan kuşağa süren bir çarkın parçası olarak görüyor.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yazar, modern hayatta insanın kimliğini yitirip yalnız mesleğiyle tanımlandığını düşünüyor. (Kişilerin adsız ve meslekleriyle anılmasına dayandırılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çıkarımın, kişilerin adsız olmasını ve yaşlı memurun yerini gence bırakmasını açıklıyor mu?

Merdiven hayatın bir simgesidir: insan çıkarken umut ve gayret, inerken olgunluk ve kabulleniş yaşar; hayat bir çıkış-iniş döngüsüdür.

1. Metindeki çıkma ve inme anlarını sırala: anlatıcı hızla çıkıp iniyor, ihtiyar yavaşça çıkıyor, sonunda anlatıcı iniyor.
2. Çıkmanın hayattaki karşılığını düşün: yükselme, ilerleme, başarı için çaba.
3. İnmenin karşılığını düşün: yaşlanma, vazgeçme, yerini başkasına bırakma.
4. İkisini birleştir: merdiven, çıkış ve inişlerden oluşan insan ömrünü simgeliyor.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Çıkmak gençliği ve umudu, inmek yaşlılığı ve ölüme yaklaşmayı anlatır. (Metindeki yaşlı-genç karşılaşmalarıyla ilişkilendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yorumun, anlatıcının sonunda yukarı çıkmaktan vazgeçmesini de açıklayabiliyor mu?

Kişisel yorum içerir; metne dayalı olarak yaşam, zaman ve çabanın anlamı üzerine düşünme vurgulanabilir.

1. Hikâyeyi okuduktan sonra aklında kalan duygu ve düşünceyi belirle.
2. Bu düşünceyi metindeki bir olay ya da sözle, örneğin 'değmez' öğüdüyle ilişkilendir.
3. Yazarın amacını düşün: okura neyi sorgulatmak istiyor olabilir?
4. Kendi düşünceni ve yazarın olası amacını iki ayrı bölümde açıkça yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bana zamanın hızla geçtiğini ve yaşlılara saygıyı düşündürdü; yazar kuşaklar arası döngüyü göstermek istemiş olabilir. (Kişisel yorum metindeki olaylarla desteklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabın hem 'bana düşündürdüğü' hem de 'yazarın amacı' bölümlerini içeriyor mu?

Küçürek hikâyede olay örgüsü, mekân ve kişi sayısı sınırlıdır; kısa anlatımda az kahramanla yoğun bir ileti verilir.

1. Hikâyedeki kişileri say: anlatıcı, ihtiyar ve delikanlı; yalnız üç kişi var.
2. Metnin türünü hatırla: birkaç paragraflık, çok kısa bir küçürek hikâye.
3. İlişkiyi kur: kısa metinde çok kişiye yer yoktur; az kişiyle tek bir an ve duygu yoğunlaştırılır.
4. Cevabını 'evet, ilgisi var' diye belirt ve bu gerekçeyi yaz.

Kendini kontrol et: Gerekçende küçürek hikâyenin kısalığı ile kişi sayısının azlığı arasında bağ kurdun mu?

Aynı sözcük ve kalıpların aralıklarla yinelenmesi, ikilemeler ve kısa satırlar metne şiir gibi düzenli bir tempo kazandırır.

1. Metni yüksek sesle okuyup kulağa düzenli gelen, tekrar eden sözleri işaretle.
2. 'Merdivenlerden', 'yol veriyorum', 'Bahtiyar ol oğlum' ve 'bu kez' tekrarlarını bul.
3. 'Çabuk çabuk', 'ağır ağır', 'yavaş yavaş' ikilemelerini belirle.
4. 'Çıkıyorum' ve 'iniyorum' karşıtlığının metne düzenli bir gidiş geliş verdiğini ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın her sözcük metinde birden çok kez veya ikileme olarak geçiyor mu?