Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 51›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Bileşke Kuvvet
Bilgi notu
Bileşke Kuvvet
- Kuvvet büyüklük, yön ve doğrultu ile belirtilir; birimi newton (N)'dur.
- Aynı doğrultuda ve aynı yöndeki kuvvetlerin bileşkesi büyüklüklerin toplamıdır; yön ortak yöndür.
- Aynı doğrultuda zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi büyüklüklerin farkıdır; yön büyük kuvvetin yönüdür.
- Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; durağan cisim durmaya devam eder.
- Bileşke kuvvet, tüm kuvvetlerin yaptığı etkiyi tek başına yapan kuvvettir.
Örnek: Bir sandığa doğuya 30 N, batıya 18 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet kaç N'dır, hangi yöndedir?
Çözüm: Kuvvetler aynı doğrultuda ve zıt yönlüdür; fark alınır: 30 − 18 = 12 N. Büyük kuvvet doğuya olduğu için bileşke 12 N doğu yönündedir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir cisme aynı doğrultuda ve aynı yönde 7 N ve 5 N'luk iki kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü kaç N'dır?
Bir cisme yatay doğrultuda sağa 10 N, sola 6 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü yaz.
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfırsa bu kuvvetler için ne söylenir?
Uygulama
Bir halat çekme oyununda sol takım halatı 120 N, sağ takım 150 N'luk kuvvetle çekiyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü yaz; halat hangi tarafa hareket eder?
Bir cisme aynı doğrultuda üç kuvvet uygulanıyor: doğuya 8 N ve 5 N, batıya 6 N. Bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bul.
Yatay zeminde duran bir masaya doğuya 14 N'luk bir kuvvet uygulandığı hâlde masa hareketsiz kalıyor. Masaya aynı doğrultuda yalnızca bir kuvvet daha etki ettiğine göre bu kuvvetin yönü ve büyüklüğü ne olmalıdır?
Düşün
Kaan ve Mert bir kutuyu aynı doğrultuda zıt yönlerden itiyor. Önce Kaan doğuya 35 N, Mert batıya 35 N kuvvet uyguluyor. Sonra Kaan kuvvetini 50 N'a çıkarıyor, Mert 35 N'da kalıyor. Her iki durumda da bileşke kuvveti ve kutunun hareketini yorumla.
Bir cisme aynı doğrultuda doğuya 12 N, batıya ise x N'luk kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvet batı yönünde 5 N olduğuna göre x kaç N'dır? Gerekçeni ve işlemi yaz.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 12 N | Aynı yönlü kuvvetler toplanır: 7 + 5 = 12 N. | 8 |
| 2 | 4 N, sağ yönünde. | Zıt yönlülerde fark alınır: 10 − 6 = 4 N; büyük kuvvet sağa olduğu için bileşke sağa doğrudur. | 8 |
| 3 | Kuvvetler birbirini dengeler (dengelenmiş kuvvetlerdir). | Bileşke sıfır ise net kuvvet yoktur; kuvvetlerin etkisi birbirini götürür. | 8 |
| 4 | 30 N, sağ yönünde; halat sağ takıma doğru hareket eder. | Zıt yönlü kuvvetlerin farkı alınır: 150 − 120 = 30 N; büyük kuvvet sağdadır. | 12 |
| 5 | 7 N, doğu yönünde. | Doğuya toplam 8 + 5 = 13 N, batıya 6 N; fark 13 − 6 = 7 N, yön doğu. | 12 |
| 6 | Batı yönünde, 14 N. | Masa hareketsiz olduğundan bileşke sıfırdır; bunun için ikinci kuvvet eşit büyüklükte ve zıt yönlü olmalıdır. | 12 |
| 7 | Ölçütler (20 puan): 1. durumda bileşke 0 N (4 p); kuvvetler dengelendiği için kutu hareket etmez (4 p). 2. durumda bileşke 50 − 35 = 15 N (4 p); yönü doğu (4 p); kutu doğuya doğru hareket eder (4 p). | Eşit zıt kuvvetler dengelenir; 2. durumda fark 15 N olup büyük kuvvetin yönündedir. | 20 |
| 8 | Ölçütler (20 puan): x = 17 N (8 p); bileşke batıya olduğu için batı kuvvetinin doğu kuvvetinden büyük olması gerektiğini belirtme (6 p); işlem: x − 12 = 5, yani x = 17 (6 p). | Zıt yönlülerde büyükten küçük çıkarılır: x − 12 = 5, x = 17 N; kontrol: 17 − 12 = 5 N batı. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Zıt yönlü kuvvetlerin de toplanabileceğini düşünmek. · Bileşke kuvvetin yönünü belirtmeyi unutmak ya da küçük kuvvetin yönünü yazmak.
Öz kontrol: Kuvvetlerin aynı yönde mi zıt yönde mi olduğuna baktım ve doğru işlemi (toplama ya da çıkarma) seçtim mi?