Ana sayfa›Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 61›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Fen Bilimleri 6. sınıf · Bileşke Kuvvet ve Dengelenmiş Kuvvetler
Bilgi notu
Bileşke Kuvvet ve Dengelenmiş Kuvvetler
- Bir cisme etki eden kuvvetlerin yerine geçebilecek tek kuvvete bileşke kuvvet denir.
- Aynı yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin toplamına eşittir ve yönü ortak yöndür.
- Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi, kuvvetlerin farkına eşittir ve büyük kuvvetin yönündedir.
- Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetler dengelenmiştir; cisim durur ya da sabit süratle doğrusal hareket eder.
Örnek: Bir sandığa sağa doğru 7 N ve 2 N, sola doğru 5 N kuvvet uygulanıyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
Çözüm: Sağa doğru kuvvetler toplanır: 7 + 2 = 9 N. Sola doğru kuvvet 5 N. Fark: 9 − 5 = 4 N. Büyük kuvvet sağda olduğundan bileşke 4 N, sağa doğrudur.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir cisme sağa doğru 6 N ve 3 N'luk kuvvetler uygulanıyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
Bir cisme sola doğru 8 N, sağa doğru 5 N'luk kuvvet etki ediyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
Bir cisme etki eden kuvvetlerin bileşkesi sıfır ise bu kuvvetler için ne söylenir?
Uygulama
Bir kutuya yukarı doğru 12 N, aşağı doğru 7 N ve yine aşağı doğru 2 N'luk kuvvetler etki ediyor. Bileşke kuvvetin büyüklüğü ve yönü nedir?
Bir cisme sağa doğru 9 N ve sola doğru 4 N kuvvet uygulanıyor. Cismin kuvvetlerinin dengelenmesi için eklenmesi gereken kuvvetin büyüklüğü ve yönü ne olmalıdır?
Bir cisme sağa doğru 4 N, sola doğru 10 N kuvvet etki etmektedir. Cisme üçüncü bir F kuvveti daha uygulandığında kuvvetler dengeleniyor. F kuvvetinin büyüklüğü ve yönü nedir?
Düşün
Sürtünmesiz bir buz yüzeyinde duran bir diske üç oyuncu kuvvet uyguluyor: A sağa 15 N, B sola 9 N, C sağa 6 N. (a) Bileşke kuvvetin büyüklüğünü ve yönünü bulunuz. (b) Kuvvetler dengelenmiş midir? Gerekçesini yazınız. (c) B'nin uyguladığı kuvvet kaç N olsaydı kuvvetler dengelenirdi?
Düz bir yolda sabit süratle giden bir otomobile motorun uyguladığı ileri yönlü kuvvet 900 N'dur. (a) Otomobile etki eden direnç (sürtünme ve hava) kuvvetinin büyüklüğü ve yönü nedir? Gerekçesini yazınız. (b) Sürücü gaza basınca otomobil hızlanmaya başlıyor; bu durumda motor kuvveti ile direnç kuvveti arasında nasıl bir ilişki vardır?
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 9 N, sağa doğru. | Aynı yönlü kuvvetler toplanır: 6 + 3 = 9 N. | 8 |
| 2 | 3 N, sola doğru. | Zıt yönlü kuvvetlerin farkı alınır: 8 − 5 = 3 N; büyük kuvvet sola olduğundan bileşke soladır. | 8 |
| 3 | Kuvvetler dengelenmiştir; cismin hareket durumu değişmez. | Bileşke kuvvet sıfırsa cisim durur ya da sabit süratle doğrusal hareketine devam eder. | 8 |
| 4 | 3 N, yukarı doğru. | Aşağı yönlü kuvvetler toplanır: 7 + 2 = 9 N. Yukarı 12 N olduğundan fark 12 − 9 = 3 N ve yönü yukarıdır. | 12 |
| 5 | 5 N, sola doğru. | Bileşke 9 − 4 = 5 N sağa doğrudur. Dengeleyici kuvvet bileşkeyle aynı büyüklükte, ters yönlüdür: 5 N sola. | 12 |
| 6 | 6 N, sağa doğru. | İlk iki kuvvetin bileşkesi 10 − 4 = 6 N soladır. Dengelenmesi için F, 6 N ve sağa doğru olmalıdır. | 12 |
| 7 | Puanlama (20): a) Sağa kuvvetlerin toplamı 15 + 6 = 21 N: 3 puan; bileşke 21 − 9 = 12 N, sağa doğru: 4 puan. b) Dengelenmemiştir: 2 puan; çünkü bileşke sıfırdan farklıdır (12 N): 3 puan. c) Dengelenmesi için sola doğru kuvvet sağa doğru toplam kuvvetle eşit olmalı: 4 puan; B = 21 N: 4 puan. | Sağa 15 + 6 = 21 N, sola 9 N; fark 12 N sağa. Dengede ise sol kuvvet 21 N olmalıdır. | 20 |
| 8 | Puanlama (20): a) Direnç kuvveti 900 N ve geri yönlüdür: 5 puan. Gerekçe: sabit süratle gidildiği için hareket durumu değişmez, bileşke kuvvet sıfırdır, yani kuvvetler dengelenmiştir: 6 puan. b) Motor kuvveti direnç kuvvetinden büyüktür: 5 puan; bileşke ileri yönde ve sıfırdan farklı olduğu için sürat artar: 4 puan. | Sabit sürat bileşkenin sıfır olduğunu gösterir: 900 − direnç = 0, direnç = 900 N. Hızlanmada ileri kuvvet daha büyük olur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Zıt yönlü kuvvetleri de toplamak. · Bileşkenin yönünü büyük kuvvetin yönü yerine ilk yazılan kuvvetin yönü sanmak.
Öz kontrol: Kuvvetleri yönlerine göre ayırıp her grubu ayrı topladım mı ve bileşkenin yönünü büyük olan toplam mı belirledi?