Sosyal Bilgileri 6.Sınıf Ders Kitabı (1.Kitap) — Sayfa 150 Cevapları

İslamiyet öncesi Türkler çoğunlukla göçebe yaşamış, geçimlerini hayvancılıkla sağlamış, çadırda yaşamış ve at kültürü gelişmiştir.

1. İstenen: İslamiyet öncesi Türklerin hayat biçimini tabloya yazmak.
2. Yaşam şeklinin çoğunlukla göçebe olduğunu ve geçimin hayvancılığa dayandığını belirtiyoruz.
3. Atın günlük yaşamda ve savaşta çok önemli olduğunu, atlı savaşçılığın geliştiğini ekliyoruz.
4. Barınma ve toplum düzenini yazıyoruz: otağ/yurt (çadır) yaşamı, boy ve oba düzeni.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Konargöçer yaşam, hayvancılık, at kültürü, askerî yaşam biçimi ve töreye dayalı toplum düzeni. (Göçebelik ve hayvancılık temel özellikleri yer aldığı sürece geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tablo 1'e yazdıklarımın hepsi İslamiyet öncesi döneme mi ait?

Başlıca eserler kurgan, balbal ve yerleşik Uygur şehirleridir; yapılar sade ve çoğunlukla ahşap, tuğla ile yapılmıştır.

1. İstenen: İslamiyet öncesi Türk mimari eserlerinin özelliklerini yazmak.
2. Mezar ve anıt yapılarını sıralıyoruz: kurgan, balbal ve anıtlar.
3. Yerleşik Uygurlarda Ordu-Balık gibi şehir ve saray kalıntılarını ekliyoruz.
4. Yapılarda ahşap ve tuğla kullanıldığını, Budist/Maniheist tapınaklar yapıldığını belirtiyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Mimari eser azdır; evler kerpiç ve ahşaptan yapılmış, Uygurlarda ev, tapınak ve şehirler inşa edilmiştir. (Kaynak 2'deki bilgilere dayanılarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım yapı türleri İslamiyet öncesine mi ait ve malzemeleri (kerpiç, ahşap, tuğla) belirttim mi?

Hayvan üslubu, metal ve dokuma sanatları ile Uygurlarda duvar resimleri ve minyatür öne çıkar.

1. İstenen: İslamiyet öncesi Türk sanat eserlerinin özelliklerini yazmak.
2. Süslemelerde geyik, at gibi hayvan figürlerinin (hayvan üslubu) kullanıldığını belirtiyoruz.
3. Göçebe yaşama uygun metal işçiliği ve halı, kilim, keçe gibi dokumaları ekliyoruz.
4. Uygurlarda duvar resimleri (fresk), minyatür ve heykelin geliştiğini yazıyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kemer tokası, kılıç kabzası, at koşum takımında hayvan motifleri; kuyumculuk, taş-gümüş kakmacılığı; Pazırık halısı. (Sayfa 145'teki örneklere dayanılarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Taşınabilir eşyalar, hayvan motifleri ve Uygur resim-minyatürü cevabımda yer alıyor mu?

Türkler Göktürk ve Uygur alfabelerini kullanmış, Türkçeyi yazı dili yapmış; Orhun Yazıtları ve sözlü edebiyat ürünleri verilmiştir.

1. İstenen: İslamiyet öncesi Türklerde yazı, dil ve edebiyatın özelliklerini yazmak.
2. Kullanılan alfabeleri belirliyoruz: Göktürk (Orhun) ve Uygur alfabeleri.
3. Türkçenin resmî ve yazı dili olarak kullanıldığını, Orhun Yazıtları'nın en önemli eser olduğunu ekliyoruz.
4. Sözlü edebiyat ürünlerini sıralıyoruz: sagu, koşuk ve destanlar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: 38 harfli Göktürk alfabesi; Orhun ve Karabalsagun Kitabeleri; Oğuz Kağan, Ergenekon, Türeyiş ve Göç destanları. (Sayfa 145'teki bilgilere dayanılarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığım alfabe ve eserlerin hepsi İslamiyet öncesine mi ait?

İslamiyet sonrası Türkler şehir hayatına yöneldi; ticaret ve bilim merkezleri gelişti, ancak göçebelik bütünüyle bitmedi.

1. İstenen: İslamiyet'in kabulünden sonra Türklerin hayat biçimini tabloya yazmak.
2. Yerleşik hayata geçişin arttığını ve şehirlerin büyüdüğünü belirtiyoruz.
3. Şehirlerde cami ve medreselerin kurulduğunu, tarım ve ticaretin geliştiğini ekliyoruz.
4. Göçebe yaşamın tamamen bitmediğini, bir kısım Türklerin sürdürdüğünü not ediyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Boy düzeni sürdü; hayvancılık yanında tarım, esnaflık ve İpek Yolu kentlerinde ticaret yaygınlaştı. (Sayfa 146'daki bilgilere dayanılarak yazılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabımda hem yerleşik hayattaki artış hem de göçebeliğin sürdüğü bilgisi var mı?

Mimaride cami, medrese, kervansaray ve türbeler yapıldı; kubbe, eyvan ve süslemeli taş-tuğla işçiliği gelişti.

1. İstenen: Tablo 2'de İslamiyet'in kabulünden sonraki Türk mimari eserlerinin özelliklerini yazmak.
2. Bu dönemde yapılan yapı türlerini sıralıyoruz: cami, medrese, kervansaray, türbe, hamam, külliye.
3. Yapılarda kullanılan malzemeye bakıyoruz: taş ve tuğla işçiliği öne çıkar.
4. Mimari öğeleri ekliyoruz: kubbe ve eyvan yaygınlaşmıştır.

Kendini kontrol et: Hem yapı türlerini hem de malzeme ve mimari öğeleri yazdım mı?

İslam etkisiyle hat, tezhip ve çini öne çıktı; süslemelerde bitkisel ve geometrik motifler yaygınlaştı.

1. İstenen: İslamiyet sonrası Türk sanat eserlerinin özelliklerini yazmak.
2. Kitap sanatlarını sıralıyoruz: hat, tezhip, cilt ve minyatür.
3. El sanatlarını ekliyoruz: çini, seramik ve halı.
4. Süslemede figür yerine bitkisel ve geometrik motiflerin tercih edildiğini belirtiyoruz.

Kendini kontrol et: Sanat sütununa yalnız sanat dallarını ve süsleme özelliklerini mi yazdım?

Arap alfabesi benimsendi, Arapça ve Farsça kelimeler girdi; yine de Türkçe korundu ve ilk Türk-İslam eserleri yazıldı.

1. İstenen: İslamiyet sonrası Türklerde yazı, dil ve edebiyatın özelliklerini yazmak.
2. Yazıda Arap alfabesinin benimsendiğini, Karahanlılarda Uygur alfabesinin de kullanıldığını belirtiyoruz.
3. Dile Arapça ve Farsça kelimelerin girdiğini, ancak Türkçenin konuşulmaya devam ettiğini ekliyoruz.
4. Edebiyatta Kutadgu Bilig ve Divanü Lügati't-Türk gibi ilk Türk-İslam eserlerini örnek veriyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Karahanlılar Türkçeyi resmî dil yaptı; Gazneliler ve Büyük Selçuklular resmî yazışmada Arapça ve Farsçayı tercih etti. (Sayfa 149'daki devletlere göre dil farkı vurgulanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Alfabe, dil ve edebî eser başlıklarının üçüne de birer bilgi yazdım mı?

Tablolar karşılaştırıldığında göçebelikten yerleşik hayata, kurgan-balbaldan cami-medreseye, Göktürk alfabesinden Arap alfabesine geçiş görülür.

1. Tablo 1 ve Tablo 2'yi aynı başlıklar altında yan yana karşılaştırıyoruz.
2. Hayat biçiminde göçebelikten yerleşik hayata ve şehirleşmeye doğru bir değişim görüyoruz.
3. Mimaride kurgan ve balbal yerine cami, medrese, kervansaray gibi yapıların öne çıktığını belirliyoruz.
4. Yazıda Göktürk ve Uygur alfabelerinden Arap alfabesine geçildiğini, Arapça-Farsça etkisinin arttığını ekliyoruz.
5. Türk kültürünün İslam kültürüyle kaynaşarak yeni bir Türk-İslam kültürü oluşturduğu sonucuna varıyoruz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Değişim kademeli oldu; yeni din ve şehir hayatı benimsenirken Türkçe ve bazı eski gelenekler korundu. (Hem değişen hem de korunan unsurlar tablolardan örneklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Dört başlığın (hayat biçimi, mimari, sanat, yazı-dil) her birinde bir değişim belirttim mi?