Ana sayfa›Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı (1. Kitap)›Sayfa 44›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 6. sınıf · Şiirin Biçim Özellikleri
Bilgi notu
Şiirin Biçim Özellikleri
- Şiirin her satırına dize, dizelerden oluşan her bölüme bent denir; dört dizeli bende dörtlük denir.
- Uyak, dize sonlarındaki ses benzerliğidir. Redif, uyaktan sonra gelen ve aynen tekrarlanan sözcük veya eklerdir.
- Her bentte tekrarlanan dizeye nakarat denir.
- Uyak, redif ve nakarat şiire ahenk katar, okunuşu akıcı ve akılda kalıcı yapar.
Örnek: ‘Kar yağdı dağlara, / Beyaz örtü bağlara.’ dizelerinde uyak ve redifi bul.
Çözüm: Dize sonları dağlara ve bağlara. Uyak: dağ ve bağ sözcüklerindeki ses benzerliği (-ağ). Redif: iki dizede de aynen tekrar eden -lara eki.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Bir şiirin her satırına ne ad verilir?
Her bendi dört dizeden oluşan 6 bentlik bir şiirde kaç dize vardır?
Bir şiirde her bentte aynı biçimde tekrar eden dizeye ne ad verilir?
Uygulama
‘Kar erir dağlarda, / Çiçek açar bağlarda, / Mutluluk gönlüme dolar, / Hüzünler artık solar.’ dörtlüğünde ilk iki dizenin sonundaki uyağı ve redifi yaz.
‘Kapımızda bir çınar, / Gölgesinde yaz kalır, / Dallarda kuş yuva yapar, / Bu yurt bize yeter. // Pencerede bir saksı, / Çiçeği güne bakar, / Rüzgâr tatlı tatlı eser, / Bu yurt bize yeter.’ şiirinde kaç bent ve kaç dize vardır? Nakarat hangi dizedir?
Her bendi dört dizeden oluşan bir şiirde toplam 20 dize vardır. Bu şiir kaç bentten oluşur?
Düşün
Aynı düşünce iki metinle anlatılıyor. Metin A: ‘Bahar gelince karlar erir, çiçekler açar, bu yüzden hepimiz mutlu oluruz.’ Metin B: ‘Kar erir dağlarda, / Çiçek açar bağlarda, / Mutluluk gönlüme dolar, / Hüzünler artık solar.’ Hangi metin daha akılda kalıcıdır? Biçim özelliklerine dayanarak iki gerekçe yaz.
Bir öğrenci 3 bentli şiir yazacak. Her bent 4 dizeden oluşacak ve her bendin son dizesi aynen tekrar edecek. Şiirde toplam kaç dize olur? Nakarat dışında kaç dize özgün olarak yazılır? Nakarat kavramını açıklayarak hesabını göster.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Dize. | Şiirde satıra dize, dizelerden oluşan bölüme bent denir. | 8 |
| 2 | 24 dize. | 6 × 4 = 24. | 8 |
| 3 | Nakarat. | Her bentte tekrarlanan dize veya dizelere nakarat denir. | 8 |
| 4 | Uyak: dağ ve bağ sözcüklerindeki ses benzerliği (-ağ). Redif: -larda eki. | Dağlarda ve bağlarda sözcüklerinde ses benzerliği uyaktır; aynen tekrar eden -larda eki redif olur. | 12 |
| 5 | 2 bent, 8 dize; nakarat: ‘Bu yurt bize yeter.’ | Her bent 4 dizeden oluşur: 2 × 4 = 8. Son dize her bentte aynen tekrar eder. | 12 |
| 6 | 5 bent. | Toplam dize sayısı, bent başına dize sayısına bölünür: 20 ÷ 4 = 5. | 12 |
| 7 | Ölçütler: B metni seçilir, çünkü şiir biçimindedir (4 p). Dize sonlarında uyak ve redif (dağlarda/bağlarda, dolar/solar) ses benzerliği ve ahenk sağlar (8 p). Dizelere bölünmüş düzen ve ritim okumayı akıcı kılar, ezberlemeyi kolaylaştırır (8 p). Toplam 20 p. | Uyak, redif ve dize düzeni şiire ahenk katarak söylenenin akılda kalmasını sağlar; düz metinde bunlar yoktur. | 20 |
| 8 | Ölçütler: Toplam dize: 3 × 4 = 12 (6 p). Nakarat her bentte bir kez geçtiği için 3 dizedir (4 p). Nakarat dışı dize sayısı: 12 − 3 = 9 (6 p). Nakarat: her bentte aynen tekrarlanan dizedir (4 p). Toplam 20 p. | Bent sayısı ile bent başına dize sayısı çarpılır; tekrar eden son dizeler çıkarılınca özgün dizeler bulunur. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Uyak ile redifi karıştırıp tekrar eden ekleri uyak sanmak. · Dize ile bendi karıştırarak bent sayısını dize sayısı gibi yazmak.
Öz kontrol: Bir şiirde bent sayısından dize sayısını bulmak için hangi işlemi yaparım?