Ana sayfa›Türkçe 6. Sınıf Ders Kitabı (2. Kitap)›Sayfa 69›Çalışma kağıdı
Yazdırırken “Arka planı yazdır” seçeneğini kapatabilirsiniz. Cevap anahtarı ayrı sayfadadır.
Türkçe 6. sınıf · Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
Bilgi notu
Bilinmeyen Sözcüğün Anlamını Tahmin Etme
- Sözcüğün geçtiği cümleye ve çevresindeki cümlelere bak; bağlam ipucu verir.
- Sözcüğün kökünü ve ekini ayır; bildiğin bir kökten anlam çıkarabilirsin.
- Tahminini sözcüğün yerine koyup cümlenin anlamının bozulup bozulmadığını dene.
- Son olarak tahminini sözlükle doğrula.
Örnek: 'Kuraklık yüzünden ekinleri kuruyan çiftçi mahzun oldu, gözleri doldu, konuşamadı.' Cümlede 'mahzun' ne demektir?
Çözüm: Ekinler kurumuş, gözler dolmuş, konuşulamamış: bunlar üzüntü ipuçlarıdır. 'Üzgün oldu' denince cümle bozulmaz; 'mahzun' üzgün demektir.
Önce bilgi notunu oku, sonra kendin çöz; işlemlerini çözüm alanına yaz. Bitirince cevap anahtarıyla kontrol et. Sorular açık uçlu ve kısa cevaplıdır (yazılı sınav biçimi).
Isınma
Metinde bilmediğin bir sözcükle karşılaştığında anlamını tahmin etmek için ilk bakman gereken yer neresidir?
'Ormanda yürürken ürkek geyik bir tıkırtı duyunca hemen çalılığın arkasına kaçtı.' cümlesindeki 'ürkek' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz.
'Kitapçı' sözcüğünün kökünü yazınız ve anlamını açıklayınız.
Uygulama
'Ali, arkadaşının kitabını yırtınca yüzü kıpkırmızı oldu ve özür dilemeye çalıştı.' Buna göre 'mahcup' sözcüğünün anlamını tahmin ediniz ve dayandığınız iki ipucunu yazınız.
'Yolcular, çölde su bulamayınca bitkin düştü; kimsede yürüyecek güç kalmamıştı.' cümlesinde 'bitkin' sözcüğünün yerine hangi ifade getirilebilir? Yerine getirdiğinizde cümlenin anlamı bozulur mu?
'Fırtınada devrilen eski kulübe, çürümüş tahtalardan yapılmış derme çatma bir yapıydı.' cümlesine göre 'derme çatma' ne anlama gelir?
Düşün
'Sahilde balıkçılar sabah erkenden ağlarını topladı. Hava bulutlandığı için denizin yüzeyi kurşuni bir renge bürünmüştü. Her yer sessizdi.' metnine göre 'kurşuni' ve 'bürünmek' sözcüklerinin anlamlarını tahmin ediniz; her birinde hangi ipucundan yararlandığınızı belirtiniz.
Ece 'çaresiz' sözcüğünün anlamını bilmiyor. Sözcüğün kökünü ve ekini ayırarak anlamını nasıl tahmin edebileceğini adım adım yazınız.
Bu kağıt yapay zekâ ile hazırlanmıştır; insan editör onayı yoktur. Hata görürseniz kitavuz.com'da “Hata bildir” ile haber verin.
Yapay zekâ ile hazırlandı; insan editör onayı yoktur. Her cevap bağımsız bir ikinci çözümle karşılaştırıldı. Sınıfta kullanmadan önce bir kez kendiniz kontrol edin.
| No | Cevap / puanlama ölçütü | Kısa gerekçe | Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | Sözcüğün geçtiği cümle ve çevresindeki cümleler (bağlam). | Bağlam, anlam ipuçlarını verir. | 8 |
| 2 | Çabuk korkan, çekingen. | Geyik küçük bir sesle kaçtığı için çabuk korktuğu anlaşılır. | 8 |
| 3 | Kök 'kitap'tır; kitap satan kişi demektir. | Kök kitap, -çı eki meslek bildirir. | 8 |
| 4 | Ölçütler: (a) Anlam: utanıp sıkılan, çekinen (6 p). (b) İpuçları: yüzünün kızarması ve özür dilemeye çalışması (6 p). Toplam 12 p. | Yüzün kızarması utancı, özür dileme yapılan hatayı gösterir. | 12 |
| 5 | 'Gücü tükenmiş, yorgun' getirilebilir; cümlenin anlamı bozulmaz. | Cümlenin devamı 'güç kalmamıştı' bu anlamı destekler. | 12 |
| 6 | Gelişigüzel, özensiz ve sağlam olmayan biçimde yapılmış. | Çürük tahtalar ve fırtınada devrilmesi sağlam yapılmadığını gösterir. | 12 |
| 7 | Ölçütler: (a) 'Kurşuni' için koyu gri, kurşun rengi anlamı verilir (5 p). (b) İpucu olarak havanın bulutlu olması ve deniz yüzeyinin rengi gösterilir (5 p). (c) 'Bürünmek' için kaplanmak, almak anlamı verilir (5 p). (d) İpucu olarak 'bir renge bürünmüştü' ifadesinin yüzeyin renk aldığını anlatması belirtilir (5 p). Toplam 20 p. | Bulutlu havada deniz gri görünür; renge bürünmek, o rengi almaktır. | 20 |
| 8 | Ölçütler: (a) Kök 'çare' olarak bulunur (5 p). (b) '-siz' ekinin 'olmama, yokluk' anlamı kattığı belirtilir (5 p). (c) İki parça birleştirilerek 'çaresi olmayan' anlamı çıkarılır (5 p). (d) Tahminin cümlede yerine konup kontrol edilmesi gerektiği yazılır (5 p). Toplam 20 p. | Çare + -siz = çaresi olmayan; tahmin cümlede denenir ve sözlükle doğrulanır. | 20 |
Sık yapılan hatalar: Sözcüğün anlamını yalnız kendi sezgisiyle söyleyip cümlenin bağlamına bakmamak. · Tahmin ettiği anlamı sözcüğün yerine koyup cümlenin anlamının bozulup bozulmadığını denememek.
Öz kontrol: Tahmin ettiğim anlamı sözcüğün yerine koyduğumda cümle hâlâ anlamlı mı?