Ana sayfa›Kitaplar›Biyoloji Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 125
Biyoloji Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 125 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
17.aMinamata ve İtai İtai metinlerine göre biyolojik birikimin canlılar üzerindeki etkileri
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Metinlerde cıva görme, denge ve sinir sorunları; kadmiyum kemik-eklem ağrıları ve böbrek sorunları yapmıştır. Besin zincirinde yukarı çıktıkça birikim artar.
- Sayfa 125'teki 'Minamata Hastalığı' ve 'İtai İtai Hastalığı' metinlerinde geçen zehirli maddeleri ve canlılarda yol açtığı belirtileri tarayın.
- Minamata metninden metil cıvanın balıklarda birikip insanlarda sinir hücresi tahribi, görme daralması, denge, titreme ve bellek sorunları yaptığını çıkarın.
- İtai İtai metninden kadmiyumun balık ölümlerine, pirinçte büyüme geriliğine; insanlarda böbrek, karaciğer, kemik-eklem ağrıları ve kansere yol açtığını birleştirerek yazın.
- Yalnızca insanlardaki etkileri yazıp diğer canlıları atlamak — metinde kadmiyumun balıkları öldürdüğü ve pirinçlerin büyümesini engellediği de belirtilmektedir.
Kendini kontrol et: Cevabında her iki metindeki ağır metallerin (metil cıva ve kadmiyum) doku ve organ sistemlerindeki kalıcı hasarlarına değindin mi?
17.bBiyolojik birikimin birden fazla nesli etkileyip etkilemeyeceği ve gerekçesi
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Toksik maddeler vücuttan atılmadığı için birikir, besin zinciriyle aktarılır ve doğa ortamında uzun süre kalır; bu yüzden sonraki nesiller de etkilenir (itai itai hastalığı yıllarca sürmüştür).
- Metinlerde geçen ağır metallerin doğada ve canlı vücudunda kalıcılık süresini değerlendirin.
- Cıva ve kadmiyum gibi toksik maddeler toprakta ve suda on yıllarca bozunmadan kaldığı için besin zinciriyle yeni nesillere de geçmeye devam eder.
- Bu nedenle 'Evet, etkileyebilir' sonucunu verip kalıcı kirlilik ve besin zinciriyle süregelen aktarım gerekçesini açıklayın.
- Zehirlenmenin yalnız o anki bireyle sınırlı kalacağını düşünmek — ağır metaller doğada parçalanmadığından yıllarca toprakta, suda ve besinlerde kalır.
Kendini kontrol et: Yanıtında 'Evet' yargısını ağır metallerin ekosistemde uzun yıllar kalması ve besin zinciriyle aktarılmasıyla gerekçelendirdin mi?
18Atık pillerle ilgili biyolojik birikim sorununu inceleyip çözüm önerileri paylaşma
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Pillerdeki ağır metaller toprağa ve suya karışıp besin zinciriyle canlılara ulaşır. Önlem: toplama kutuları, geri dönüşüm, az pil kullanımı, eğitim.
- Sayfa 125'teki metinden atık pillerdeki cıva, kadmiyum ve kurşun gibi ağır metallerin çöpten toprağa ve suya sızdığını belirleyin.
- Ağır metallerin besin zincirine karışmasını kaynağında engellemek için atık pillerin evsel çöpten ayrı toplanıp geri dönüşüm kutularına atılmasını önerin.
- Tek kullanımlık pil tüketimini azaltmak için şarj edilebilir pil tercih edilmesi ve toplumsal farkındalık çalışmaları yapılması gibi önlemleri ekleyin.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Okul ve marketlerde atık pil toplama noktaları yaygınlaştırılmalı, ağır metal içermeyen çevre dostu batarya teknolojileri teşvik edilmelidir. (Ağır metallerin toprağa ve suya karışmasını önleyen uygulanabilir çözüm önerileri sunulduğunda geçerlidir.)
- Atık pilleri yakarak veya toprağa gömerek yok etmeyi önermek — bu yöntemler ağır metallerin doğrudan havaya, toprağa ve suya karışmasına neden olur.
Kendini kontrol et: Önerilerin hem pil tüketimini azaltmayı hem de atık pillerin doğaya karışmadan güvenli toplanmasını kapsıyor mu?
19.aGıda alışverişi yaparken nelere dikkat edildiği
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
19.bBilinçli tercih yaparak beslenmenin ne anlama geldiği
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Bilinçli tüketici katkı maddesi, kimyasal kalıntı ve çevre etkisini göz önünde bulundurarak seçim yapar.
- Biyolojik birikim örneklerinden yola çıkarak besinlerin üretim ortamı ile insan sağlığı arasındaki bağı düşünün.
- Tüketilen gıdanın kaynağını, içeriğini, üretim koşullarını ve kimyasal kalıntı riskini sorgulamayı temel ölçüt olarak belirleyin.
- Ağır metal ve tarım ilacı riski düşük, güvenilir ve dengeli besinleri seçmenin bilinçli tercih olduğunu ifade edin.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Gıdaların temiz tarım ve su kaynaklarından geldiğini denetleyip etiket okuyarak katkısız, kalıntısız ve dengeli besinler tüketmektir. (Gıda güvenilirliği, kaynak temizliği ve sağlık etkisi ilişkilendirildiğinde geçerlidir.)
- Bilinçli beslenmeyi yalnızca doyurucu veya ucuz ürün seçmekle sınırlamak — besinin kirlilik riski ve içeriği de göz önünde bulundurulmalıdır.
Kendini kontrol et: Açıklamanda besinin kaynağını, içeriğini ve biyolojik birikim riskini dikkate alarak seçim yapmayı vurguladın mı?
19.cBiyolojik birikimin insan sağlığına olası etkisi
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Ağır metaller ve zehirli maddeler besin zincirinin sonundaki insanda yüksek miktarda birikir.
- İnsanın birçok besin zincirinin en üst basamaklarında yer aldığı için toksik maddeleri yüksek derişimde biriktirdiğini hatırlayın.
- Sayfa 125'teki Minamata, İtai İtai ve atık pil metinlerinde belirtilen insan sağlığı etkilerini bir araya getirin.
- Merkezî sinir sistemi ve nörolojik bozukluklar, böbrek ve karaciğer hasarları, kemik-iskelet hastalıkları ve kanser gibi etkileri yazın.
- Biyolojik birikimin insanda yalnız geçici sindirim rahatsızlığı yaptığını sanmak — ağır metaller organlarda birikerek kalıcı nörolojik ve yaşamsal hasarlar bırakır.
Kendini kontrol et: Cevabında ağır metallerin sinir sistemi, böbrek, karaciğer ve iskelet sistemi üzerindeki ciddi etkilerine yer verdin mi?
19.çYenilen besinlerden kaynaklı biyolojik birikime örnekler
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Büyük yırtıcı balıklar (ton, kılıç balığı) cıvayı daha fazla biriktirir; ilaçlı ürünler de kalıntı taşır.
- Sayfa 125'teki örnek olaylardan besin yoluyla insana geçen kirleticileri belirleyin.
- Sanayi atıklarıyla kirlenmiş sulardan avlanan balık ve kabuklulardaki metil cıva ile kadmiyumlu sularla sulanan pirinç örneklerini yazın.
- Günlük yaşamdan aşırı pestisit (tarım ilacı) uygulanmış sebze ve meyvelerdeki kimyasal kalıntıları da örnek olarak ekleyin.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kirli denizlerdeki midye ve büyük avcı balıklarda ağır metal birikimi, atık pil sızıntılı toprakta yetişen bitkilerdeki kurşun ve kadmiyum. (Besin zinciri yoluyla dokularda biriken ağır metal veya kalıcı kimyasal örnekleri verildiğinde geçerlidir.)
- Bakteri kaynaklı gıda bozulmasını biyolojik birikim örneği saymak — biyolojik birikim mikrobiyal enfeksiyon değil, kalıcı kimyasal ve ağır metallerin dokularda birikmesidir.
Kendini kontrol et: Verdiğin her örnekte besin zinciriyle insana aktarılan kalıcı bir kimyasal madde veya ağır metal bulunuyor mu?