Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 109 Cevapları

Saç kurutma makinesi ısı ve mekanik, ütü ve fırın ısı, televizyon ışık ve ses, süpürge mekanik ve ses enerjisine dönüştürür.

1. Görseldeki ve günlük hayattaki elektrikli ev aletlerinin (su ısıtıcısı, fırın, televizyon, süpürge, saç kurutma makinesi) çalışma işlevlerini incele.
2. Su ısıtıcısı ve fırının ısı; televizyonun ışık ve ses; süpürge ve saç kurutma makinesinin mekanik (hareket) ve ses ürettiğini belirle.
3. Elde edilen enerji türlerini birleştirerek elektrik enerjisinin ısı, ışık, ses ve hareket (mekanik) enerjisine dönüştüğünü yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Isı, ışık, ses, mekanik ve kimyasal enerjiye. (Şarj edilen bataryalı ev aletlerinde elektrik enerjisinin kimyasal enerji olarak depolanması da eklendiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her enerji biçimi için evdeki en az bir elektrikli aleti örnek gösterebiliyor musun?

Mekanik enerji kinetik ve potansiyel enerjinin toplamıdır.

1. Bir cismin hareketinden kaynaklanan kinetik enerji ile konumundan veya esnekliğinden kaynaklanan potansiyel enerjiyi hatırla.
2. Mekanik enerjinin bu iki enerji türünün toplamına (Em = Ek + Ep) eşit olduğunu belirle.
3. Sürtünmesiz ortamlarda korunan bu enerjinin temel özelliğini hareket ve konum enerjilerinin toplamı olarak kısaca özetle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kinetik ve potansiyel enerjilerin toplamıdır; sürtünmesiz sistemlerde korunur. (Kinetik ve potansiyel enerji toplamı olduğunu doğru biçimde ifade eden kısa açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tanımında hem hareket (kinetik) hem de konum/esneklik (potansiyel) enerjisi bileşenlerine yer verdin mi?

Pil, akü ve yiyeceklerde depolanır; ısı, ışık veya elektriğe dönüşebilir.

1. Besinler, fosil yakıtlar, piller ve aküler gibi maddelerde enerjinin nasıl depolandığını düşün.
2. Atom ve moleküller arasındaki kimyasal bağlarda depolanan bu enerjinin yanma veya sindirim gibi kimyasal tepkimelerle açığa çıktığını belirle.
3. Kimyasal enerjinin bağlarda depolanma ve tepkimeyle ısı, ışık ya da elektriğe dönüşebilme özelliğini kısaca yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Besin, yakıt ve pillerde depolanıp kimyasal değişimlerle ısı, ışık veya elektriğe dönüşen enerjidir. (Madde yapısındaki depolanmayı ve kimyasal tepkimeyle dönüşümü doğru belirten özetler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Açıklamanda enerjinin kimyasal bağlarda depolandığını ve kimyasal tepkimelerle dönüştüğünü belirttin mi?

Santrallerde uranyum gibi ağır çekirdekler bölünür; Güneş'te hafif çekirdekler birleşir. Çok büyük enerji açığa çıkar.

1. Enerjinin atomun elektron bağlarından değil, doğrudan atom çekirdeğindeki değişimlerden kaynaklandığını belirle.
2. Ağır çekirdeklerin bölünmesi (fisyon) ile hafif çekirdeklerin birleşmesi (füzyon) süreçlerini ayırt et.
3. Bu çekirdek tepkimeleri sonucunda çok yüksek miktarda enerji açığa çıktığını kısaca ifade et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Atom çekirdeklerindeki tepkimelerle (Güneş'te füzyon, nükleer santrallerde fisyon) açığa çıkan çok yüksek enerjidir. (Atom çekirdeğindeki fisyon veya füzyon olaylarıyla açığa çıktığını doğru belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tanımında atom çekirdeğinin bölünmesi (fisyon) veya birleşmesi (füzyon) kavramlarına değindin mi?

Isı, moleküllerin hareketinden kaynaklanır ve sıcak maddeden soğuk maddeye akar.

1. Sıcaklıkları birbirinden farklı iki madde temas ettiğinde aralarında gerçekleşen enerji akışını düşün.
2. Isının sıcaklığı yüksek maddeden düşük maddeye doğru aktarılan bir enerji biçimi olduğunu ve SI biriminin joule (J) olduğunu belirle.
3. Isı ile sıcaklık kavramlarını karıştırmadan, ısının sıcaklık farkından doğan alınıp verilen enerji olduğunu kısaca yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sıcak maddeden soğuk maddeye doğru aktarılan transfer enerjisidir. (Sıcaklık farkı nedeniyle maddeler arasında alınıp verilen enerji olduğunu doğru belirten açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Isıyı sıcaklık farkı nedeniyle maddeler arasında aktarılan enerji olarak tanımlayıp sıcaklıkla karıştırmaktan kaçındın mı?

Güneş ve ampul gibi kaynaklardan yayılır; çok hızlı yayılır, bitkiler ve güneş panelleri onu kullanır.

1. Güneş ve ampul gibi kaynaklardan yayılan ışığın çevremizi aydınlatıp görmeyi sağladığını düşün.
2. Güneş ışığının uzay boşluğunu geçerek Dünya'ya ulaşmasından yola çıkıp ışığın maddesel ortama ihtiyaç duymadan yayılabildiğini belirle.
3. Işık enerjisinin aydınlatma, boşlukta çok hızlı yayılma ve elektrik veya ısıya dönüşebilme özelliklerini kısaca özetle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Karanlığı aydınlatan, maddesel ortama ihtiyaç duymadan boşlukta çok hızlı yayılan ve güneş panellerinde elektriğe dönüşebilen enerjidir. (Aydınlatma/görme işlevini ve boşlukta yayılabilme özelliğini bilimsel olarak doğru ifade eden açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tanımında ışığın görmeyi sağlama ve boşlukta yayılabilme özelliklerini ses enerjisinden ayırt edecek biçimde belirttin mi?

Ses kaynağı titreşir, titreşim hava, su gibi ortamlarda yayılarak kulağımıza ulaşır.

1. Ses kaynaklarının (tel, zar, ses telleri) nasıl ses ürettiğini düşünerek sesin titreşim sonucu oluştuğunu belirle.
2. Titreşimlerin tanecikler aracılığıyla katı, sıvı ve gaz ortamlarda dalgalar hâlinde iletildiğini, tanecik olmayan boşlukta yayılamayacağını hatırla.
3. Ses enerjisinin titreşimle oluşma ve yalnızca maddesel ortamda yayılma özelliğini kısaca yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Maddelerin titreşmesiyle oluşan, katı, sıvı ve gaz ortamlarda dalgalar hâlinde yayılan enerjidir. (Titreşimle oluştuğunu ve maddesel ortamda yayıldığını doğru belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sesin titreşimle oluştuğunu ve yayılması için katı, sıvı veya gaz bir ortam gerektiğini vurguladın mı?

Santrallerde üretilip tellerle taşınır; ısı, ışık, ses ve hareket enerjisine dönüştürülür.

1. İletken teller boyunca elektrik yüklerinin (elektronların) hareketiyle enerjinin santrallerden evlere nasıl taşındığını düşün.
2. Günlük yaşamda bu enerjinin ısı, ışık, ses ve mekanik enerjiye ne kadar kolay dönüştürüldüğünü belirle.
3. Elektrik enerjisinin yüklü parçacıkların hareketiyle iletilme ve diğer enerji biçimlerine kolayca dönüşebilme özelliğini kısaca yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Elektrik yüklerinin iletkenlerdeki hareketiyle taşınan ve ev aletlerinde ısı, ışık, ses ya da harekete dönüştürülen enerjidir. (Yüklü parçacık hareketini ve başka enerji biçimlerine dönüşüm kolaylığını doğru belirten özetler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Açıklamanda elektrik yüklerinin hareketiyle iletilme ve farklı enerji türlerine kolayca dönüşebilme özelliklerine yer verdin mi?