Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 168 Cevapları

Su basınç farkıyla borudan, elektrik yükleri potansiyel farkla iletkenden akar; ikisi de dirençle azalır.

1. Su tesisatında suyun akmasını sağlayan etki ile devrede yükleri hareket ettiren etkiyi karşılaştır.
2. Pompanın oluşturduğu basınç farkının su akışını, üretecin oluşturduğu potansiyel farkın ise elektrik akımını başlattığını belirle.
3. Her iki akışın da kapalı bir yol gerektirdiğini ve dirençle karşılaştığında azaldığını belirterek çıkarımını özetle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İkisi de kapalı yolda gerçekleşir ve yol üzerindeki direnç arttıkça hem su akışı hem elektrik akımı azalır. (Kapalı devre koşulu ve direncin akışı azaltıcı etkisi üzerinden doğru analoji kurulduğunda geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çıkarımın hem akışı başlatan nedeni (basınç farkı ve potansiyel fark) hem de iki akışın benzerliğini açıklıyor mu?

Pompa üretece karşılık gelir; basınç azalırsa akış azalır, benzer şekilde potansiyel fark azalınca akım azalır.

1. Pompanın uyguladığı basınç arttığında borudaki suyun akış hızının artacağını, basınç azaldığında ise azalacağını belirle.
2. Tablodaki eşleştirmeden pompanın üretece, pompa basıncının ise üretecin potansiyel farkına karşılık geldiğini hatırla.
3. Devrede üretecin potansiyel farkı arttığında elektrik akımının da doğru orantılı olarak artacağını açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Pompa basıncı azalırsa suyun akış hızı azalır; devredeki karşılığı üretecin potansiyel farkının azalmasıyla elektrik akımının azalmasıdır. (Basınç değişimi azalma yönünde yorumlanıp potansiyel fark ve akım azalmasıyla doğru ilişkilendirildiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Devreye özdeş bir pil daha seri bağlayıp potansiyel farkı artırdığında akım şiddetinin nasıl değişmesini beklersin?

Direnç, iletkenin uzunluğu, kesit alanı ve cinsine bağlıdır; boru ne kadar uzun, ince ve pürüzlü ise akışa karşı zorluk artar.

1. Borunun kesit alanı, uzunluğu ve iç yüzeyinin cinsi değiştiğinde suyun akışına gösterilen zorluğun değiştiğini düşün.
2. İletkenin uzunluğu, kesit alanı ve yapıldığı maddenin cinsinin de elektrik akımına gösterilen zorluğu belirlediğini hatırla.
3. Akıma karşı zorluk gösteren devre elemanı direnç olduğundan bu özelliklerin direnç ile ilişkilendirileceğini yaz.

Kendini kontrol et: Uzun ve ince bir borudan mı yoksa kısa ve geniş bir borudan mı su daha zor geçer?

Akım, potansiyel farkın etkisiyle iletkenden geçen yük akışıdır.

1. Etkinlikte borudan akan suyun devredeki hangi kavrama karşılık geldiğini hatırla.
2. Sayfa 166'daki metinden elektronların potansiyel fark etkisiyle iletken içinde sürüklenerek hareket ettiğini dikkate al.
3. Elektrik akımını, yüklü taneciklerin devre boyunca düzenli hareketi ve birim zamanda geçen yük miktarı olarak tanımla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Potansiyel fark etkisiyle kapalı bir devredeki iletken tel boyunca gerçekleşen yük akışıdır. (Etkinlikteki su akışı analojisinden yararlanarak yük hareketini doğru tanımladığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın tanım hem hareket eden tanecikleri (yükleri) hem de bu hareketin düzenli bir akış olduğunu belirtiyor mu?

Pompanın basıncına benzer; akımın oluşması için gereklidir.

1. Su tesisatında pompanın oluşturduğu basınç farkının suyu harekete geçirdiğini hatırla.
2. Devrede pompanın karşılığı olan üretecin de yükleri harekete geçirmek için uçları arasında bir fark oluşturduğunu belirle.
3. Potansiyel farkı, üretecin devre uçları arasında oluşturduğu ve yüklerin akmasını sağlayan enerji farkı olarak tanımla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Devrede birim yükün iki nokta arasında hareket etmesi için üretecin sağladığı elektriksel enerji farkıdır. (Birim yük başına düşen enerji farkı vurgulanarak tanımlandığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Üretecin uçları arasında potansiyel fark olmasaydı devredeki serbest elektronlar tek yönde düzenli sürüklenebilir miydi?

İletkenin uzunluğuna, kesit alanına ve cinsine bağlıdır; borudaki daralmaya benzer.

1. Su tesisatında kireçlenmeyle daralan borunun suyun geçişini zorlaştırdığını hatırla.
2. İletken içinde hareket eden elektronların da maddenin yapısından dolayı engelle karşılaştığını düşün.
3. Buna göre direnci, bir iletkenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluk olarak tanımla.

Kendini kontrol et: Direnci artan bir devrede üretecin potansiyel farkı sabit tutulursa devreden geçen akım artar mı, azalır mı?

Direnç iletkenin uzunluğu, kesiti ve cinsine bağlıdır, potansiyel farka bağlı değildir. Akım ise potansiyel farkla doğru orantılı artar.

1. Basit elektrik devresinde direncin; iletkenin cinsine, uzunluğuna ve kesit alanına bağlı olduğunu hatırla.
2. Üretecin potansiyel farkı artırıldığında iletkenin fiziksel özellikleri değişmediği için direncin sabit kalacağını belirle.
3. Potansiyel fark yükleri sürükleyen etki olduğundan, direnç sabitken potansiyel fark artınca yük akışının artacağını yorumla.
4. Sonuç olarak potansiyel fark arttığında elektrik akımının artacağını, direncin ise değişmeyeceğini açıkla.

Kendini kontrol et: Pompa basıncı artırıldığında borunun kendi darlığı (direnci) değişir mi, yoksa sadece içinden akan su miktarı mı artar?