Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 291
Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 291 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
Etkinlik 3Konu hakkında merak edilen soruları açık fikirlilikle yazma
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
Etkinlik 4Gruplarla soruların cevaplarını ve deprem kavramlarını araştırma
Çözüm Yolu
Grup, yazdığı soruların cevaplarını güvenilir kaynaklardan planlı biçimde araştırır ve deprem kavramlarını açıklar.
- Deprem büyüklüğü ile şiddetini aynı şey sanmak
Etkinlik 5Bilgilerin doğruluğunu ve güvenilirliğini grupla tartışma
Çözüm Yolu
Açık uçlu etkinlik (Bilgilerin doğruluğunu ve güvenilirliğini grupla tartışma). Öğrenci kendi gözlem, deneyim ve düşüncelerinden yararlanarak bu örnek cevabı kendi cümleleriyle zenginleştirebilir.
Etkinlik 6Grup çalışmasını sınıfa sunma
Çözüm Yolu
Sunum; giriş, bulgular ve sonuç sırasıyla, görselle desteklenerek ve görev paylaşımıyla yapılır.
Etkinlik 7Merkez üssü ve büyüklükten yola çıkarak depreme yönelik çıkarım yazma
Çözüm Yolu
Büyüklük tek değerdir, şiddet merkez üssünden uzaklaştıkça azalır.
- Büyüklüğün depremin toplam enerjisini, merkez üssünün ise kaynağa yüzeydeki en yakın yeri gösterdiğini hatırla.
- Büyüklük arttıkça ve merkez üssüne yaklaştıkça yüzeydeki sarsıntı etkisinin artacağı ilişkisini kur.
- Bu ilişkiden hareketle yerleşim seçimi ve depreme dayanıklı yapılaşma gerekliliği hakkında çıkarım yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Büyük büyüklüklü bir depremin merkez üssü yerleşim yerlerinden uzaksa hasar, merkez üssü şehir içinde olan depreme göre az olur. (Merkez üssü konumu ile büyüklüğü birlikte yorumlayarak bilimsel çıkarım kurduğunda geçerlidir.)
- Yalnızca kavramların tanımını tekrar yazmak — soru tanımlardan yola çıkarak deprem etkisi ve önlemler üzerine çıkarım istemektedir.
Kendini kontrol et: Çıkarımında hem merkez üssüne uzaklığın hem de deprem büyüklüğünün hasar üzerindeki rolünü ilişkilendirdin mi?
Değerlendirme 1Rezonansın tanımı ve depremde binaların yıkılmasına etkisi
Çözüm Yolu
Enerji verimli aktarılır, genlik büyür, yapı dayanımını aşabilir.
- Önce rezonansı, dış titreşim frekansının cismin doğal frekansına eşit olması durumu olarak tanımla.
- Deprem dalgalarının zeminden binaya belirli frekanslarda titreşim ilettiğini belirt.
- Dalga frekansı binanın doğal frekansına eşitlendiğinde salınım genliğinin büyüyüp binanın yıkılma riskini artırdığını açıkla.
- Yalnızca rezonansın tanımını yazıp bırakmak — sorunun ikinci bölümünde depremde binaların yıkılmasına etkisi de sorulmaktadır.
- Rezonansta deprem büyüklüğünün arttığını söylemek — rezonans depremin enerjisini değil, binanın salınım genliğini büyütür.
Kendini kontrol et: Cevabında hem rezonans tanımına hem de binanın salınım genliğinin artarak yıkıma yol açmasına yer verdin mi?
Değerlendirme 2Depremin etkisinin merkez üssünden uzak bölgelerde neden farklı hissedildiği
Çözüm Yolu
Uzaklık arttıkça enerji azalır, zemin türü de etkiyi değiştirir.
- Sismik dalgaların kaynaktan uzaklaştıkça daha geniş alana yayılıp enerjisinin sönümlendiğini belirt.
- Uzak bölgelerdeki zemin türünün (sert kaya veya gevşek zemin) sarsıntıyı iletme farkını ekle.
- Bölgelerdeki bina kalitesi ve rezonans koşullarının da hissedilen etkiyi farklılaştırdığını açıkla.
- Uzaklığı tek etken saymak — gevşek alüvyon zeminler uzak bölgelerde bile sarsıntıyı sert zemine göre şiddetli hissettirebilir.
Kendini kontrol et: Uzaklıkla dalga enerjisinin azalmasını, zemin yapısını ve yapı özelliklerini birlikte açıkladın mı?
Değerlendirme 3Aynı büyüklükteki depremlerin farklı şiddette hissedilmesi ve büyüklük-şiddet farkının sebepleri
Çözüm Yolu
Büyüklük ölçülür, şiddet etkiyle belirlenir; bu yüzden aynı büyüklük farklı şiddet verir.
- Büyüklüğün kaynaktaki enerjiyi ölçen tek bir değer, şiddetin ise yüzeydeki etki ölçüsü olduğunu ayırt et.
- Aynı büyüklükteki iki depremin odak derinliklerinin ve yerleşime uzaklıklarının farklı olabileceğini belirt.
- Bölgelerin zemin yapısı ve binaların dayanıklılığı değiştiği için hissedilen şiddetin farklılaştığını açıkla.
- Eşit büyüklükteki depremlerin eşit yıkım yapacağını düşünmek — odak derinliği, zemin ve yapı kalitesi şiddeti değiştirir.
Kendini kontrol et: Sorunun her iki bölümünü yanıtlayarak büyüklük-şiddet farkını ve bölgesel etkenleri yazdın mı?
Değerlendirme 4Odak derinliğinin yüzeydeki şiddete etkisi ve eşit büyüklükte depremlerin farklı şiddette hissedilme sebebi
Çözüm Yolu
Yüzeye kat edilen yol uzadıkça enerji sönümlenir; sığ depremler daha yıkıcıdır.
- Odak noktasından yeryüzüne yayılan deprem dalgalarının yol boyunca enerji kaybettiğini (sönümlendiğini) düşün.
- Sığ (az derin) depremlerde dalgaların yüzeye daha az sönümlenerek ulaşıp yüksek şiddet oluşturduğunu belirt.
- Eşit büyüklükteki derin depremde yol uzadığı için yüzeye ulaşan enerjinin ve şiddetin azaldığını açıkla.
- Derin depremlerin yüzeyde daha yıkıcı olacağını sanmak — odak derinleştikçe dalgalar yüzeye ulaşana kadar sönümlenir ve şiddet azalır.
Kendini kontrol et: Sığ ve derin depremleri dalgaların yüzeye ulaşırken uğradığı enerji sönümlenmesiyle karşılaştırdın mı?