Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 304
Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 304 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
4.23.aSismik izolatör kullanımının şehirdeki binaların yapı güvenliğini nasıl artıracağını açıklama
Çözüm Yolu
Bina temel ile üst yapı arasındaki esnek izolatör, deprem dalgalarının şiddetini azaltır.
- Sismik izolatörün konumunu belirle: İzolatör, bina temeli (zemin) ile üst yapı arasına yerleştirilen esnek bir yapı elemanıdır.
- Deprem sırasındaki enerji geçişini analiz et: İzolatör yatay yer hareketlerini esneyerek karşılar ve deprem enerjisini sönümler.
- Üst yapıya etkisini açıkla: Binaya iletilen sarsıntı ve katlar arası yer değiştirme azaldığından hasar riski düşer.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Yapı ile zemin arasına konulan izolatörler depremin yatay hareketlerini zayıflatarak binanın zeminden bağımsız salınmasını sağlar ve yıkımı önler. (Zeminden ayırma ve yatay deprem etkisini azaltma ilkesi doğru açıklandığında geçerlidir.)
- Sismik izolatörün depremi veya fay kırılmasını engellediğini yazmak — izolatör depremi durdurmaz, yalnız binaya geçen sarsıntı enerjisini azaltır.
- Sismik izolatörü sismografla karıştırmak — sismograf yer titreşimlerini ölçüp kaydeder, sismik izolatör ise binayı sarsıntıdan korur.
Kendini kontrol et: Açıklamanda izolatörün bina ile zemin arasında deprem enerjisini sönümleyerek üst yapıya geçen sarsıntıyı azalttığını belirttin mi?
4.23.bSismik izolatörlerin uzun vadeli çevresel etkilerini değerlendirip çıkarım yazma
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Uzun vadede çevresel fayda genelde yük getirisinden fazladır; açık uçlu model cevaptır.
- Deprem sonrası bina ömrünü düşün: Yıkım ve ağır hasar önlendiği için moloz ile enkaz atığı büyük ölçüde azalır.
- Kaynak ve enerji boyutunu değerlendir: Binaların yeniden inşasına gerek kalmaması hammadde, su ve enerji tüketimini düşürür.
- Üretim ve ömür sonu etkisini ekle: Kauçuk ve metal üretimi kaynak gerektirir; kullanım ömrü bitince atıkların geri dönüştürülmesi gerekir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Yıkım önlendiğinden moloz atığı, toz kirliliği ve yeniden yapım kaynaklı karbon salımı ile doğal kaynak tüketimi uzun vadede azalır. (Uzun vadeli çevresel koruma veya kaynak tasarrufu neden-sonuç ilişkisiyle açıklandığında geçerlidir.)
- Yalnızca can güvenliğinden bahsetmek — soru özellikle atık, kaynak kullanımı ve kirlilik gibi uzun vadeli çevresel etkileri istemektedir.
- Sadece üretim aşamasındaki kaynak tüketimine odaklanmak — uzun vadede yıkım enkazının ve yeniden inşa tüketiminin önlenmesi de değerlendirilmelidir.
Kendini kontrol et: Çıkarımında enkaz atıklarının ve yeniden inşa kaynak tüketiminin azalması gibi uzun vadeli çevresel sonuçları değerlendirdin mi?
4.24Sismik izolatörlerde kullanılan malzemelerin özellikleri
Çözüm Yolu
Kauçuk ve metal plakaların birleşimi izolatöre hem esneklik hem taşıma gücü kazandırır.
- İzolatörün iki temel görevini belirle: Hem binanın ağırlığını düşeyde taşımalı hem de depremde yatay yönde esneyebilmelidir.
- Yatay hareket için malzeme özelliğini yaz: Kauçuk (elastomer) katmanlar yatay yönde esnektir ve deprem enerjisini sönümler.
- Düşey yük için malzeme özelliğini yaz: Metal (çelik) plakalar düşey yönde yüksek dayanıma sahiptir ve bina ağırlığını taşır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Yatayda esneyip sarsıntıyı sönümleyen kauçuk/elastomer ile düşey yük taşıma gücü yüksek, aşınmaya dayanıklı çelik malzemeler kullanılır. (Hem yatay esneklik/sönümleme hem de düşey dayanım özellikleri belirtildiğinde geçerlidir.)
- Malzemenin her yönde yumuşak olması gerektiğini düşünmek — düşey dayanım yüksek olmazsa izolatör bina ağırlığı altında ezilir.
- Tamamen sert ve esnemez malzeme seçmek — yatay esneklik olmazsa deprem sarsıntısı sönümlenemeden doğrudan binaya iletilir.
Kendini kontrol et: Yanıtında hem yatay esnekliği sağlayan kauçuk plakaları hem de düşey yükü taşıyan dayanıklı metal plakaları belirttin mi?