Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 308 Cevapları

Ses, ortamdaki parçacıkların yayılma doğrultusunda titreşmesiyle oluşur ve yayılmak için madde ister.

1. Tabloda Ses satırı için uygun sütunları belirleyeceğiz.
2. Seste ortam tanecikleri dalganın ilerlediği doğrultuda ileri geri titreşir; bu boyuna dalgadır.
3. Ses boşlukta yayılamaz, yayılmak için maddesel ortam gerekir; bu yüzden mekanik dalgadır.

Kendini kontrol et: Ses havasız ortamda (boşlukta) yayılabildiği mi yoksa tanecik titreşimi gerektirdiği için mi mekanik dalga sayılır?

Yayda hem enine hem boyuna dalga oluşturulabilir; yayılmak için ortam gerektiğinden mekanik dalgadır.

1. Tabloda Yay satırı için uygun sütunları belirleyeceğiz.
2. Yay yana doğru sallanırsa halkalar yayılmaya dik titreşir ve enine dalga oluşur.
3. Yay ileri geri sıkıştırılıp bırakılırsa halkalar yayılma yönünde titreşir ve boyuna dalga oluşur.
4. Yay dalgası yayın kendisi olan maddesel ortamda ilerlediği için mekaniktir.

Kendini kontrol et: Sarmal yayı hem dik doğrultuda sallayarak hem de boyu doğrultusunda sıkıştırarak dalga üretebilir misin?

Işık, boşlukta da yayılan, titreşen alanları yayılmaya dik olan elektromanyetik bir dalgadır.

1. Tabloda Işık satırı için uygun sütunları seçeceğiz.
2. Işık boşlukta da yayılabildiği için yayılmak için ortama ihtiyaç duymaz; elektromanyetik dalgadır.
3. Işıkta titreşen alanlar yayılma doğrultusuna dik olduğundan enine dalgadır.

Kendini kontrol et: Güneş ışığının uzay boşluğunu geçerek Dünya'ya ulaşması ışığın hangi dalga grubunda olduğunu kanıtlar?

Depremde hem boyuna (P) hem enine (S) dalgalar oluşur; yer kabuğu ortamında yayıldığı için mekaniktir.

1. Tabloda Deprem satırı için hangi sütunların işaretleneceğini belirleyeceğiz.
2. Depremde P dalgaları yayılma doğrultusunda titreşir (boyuna), S dalgaları yayılmaya dik titreşir (enine).
3. Deprem dalgaları yer kabuğu gibi maddesel bir ortamda yayıldığı için mekanik dalgadır.

Kendini kontrol et: Deprem sırasında zeminin hem aşağı-yukarı/sağa-sola hem ileri-geri sarsılması hangi titreşim türlerini gösterir?

X ışını yüksek frekanslı elektromanyetik dalgadır; elektromanyetik dalgalar enine ve boşlukta yayılabilir.

1. Tabloda X ışını satırı için dört sütundan hangilerinin işaretleneceğine karar vereceğiz.
2. X ışını, ışık gibi elektromanyetik dalga ailesinin yüksek frekanslı bir üyesidir; bu yüzden Elektromanyetik Dalga sütunu işaretlenir.
3. Elektromanyetik dalgalarda titreşen elektrik ve manyetik alanlar yayılma doğrultusuna diktir; bu da onu enine dalga yapar.

Kendini kontrol et: Tüm elektromanyetik dalgalar aynı zamanda enine dalga olduğuna göre X ışınında hangi iki sütun işaretlenmelidir?

Ses mekanik dalgadır; titreşimi parçacıklar iletir. Parçacıkların dizilişi, birbirine bağ gücü ve esneklik ortama göre değiştiğinden sürat de değişir.

1. Sesin taneciklerin titreşimi birbirine aktarmasıyla yayılan mekanik bir dalga olduğunu hatırla.
2. Tablodaki kum, su, kaya ve çamur ortamlarının tanecik sıklığı, bağ gücü ve esneklik bakımından farklı olduğunu incele.
3. Tanecikler birbirine ne kadar yakın ve esnek bağlıysa titreşim o kadar hızlı iletileceğinden süratin ortama göre değiştiğini açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ortam tanecikleri arasındaki boşluk ve etkileşim kuvveti değiştikçe titreşim enerjisinin aktarılma hızı da değişir. (Tanecik yapısı ve titreşim iletimi üzerinden açıklandığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Tabloda kayadaki süratin çamurdakinden çok büyük olması ortamın sertliği ve tanecik yakınlığıyla uyumlu mu?

Tablodaki değerler karşılaştırılır: kaya aralığı en yüksek, çamur aralığı en düşüktür.

1. Zemin etüdü tablosunun Ses Dalgasının Yayılma Sürati sütunundaki değerleri karşılaştıracağız.
2. Değerler: kum 150-300, su 1480, kaya 5000-7000, çamur 100-250 m/s.
3. En yüksek değer aralığı kayaya (5000-7000 m/s) aittir.
4. En düşük değer aralığı çamura (100-250 m/s) aittir; kumun alt sınırı 150 olduğundan çamurdan büyüktür.

Kendini kontrol et: Tablodaki dört zemin arasında 5000-7000 m/s'den büyük veya 100-250 m/s'den küçük başka bir değer var mı?

Sürat yüksekse zemin kayaç gibi sert ve sağlamdır; düşükse gevşek, yumuşak zemindir ve depreme karşı ek önlem gerekir.

1. Tablodan sert kaya zeminde sesin çok hızlı, gevşek kum ve çamur zeminde ise çok yavaş yayıldığını belirle.
2. Ölçülen süratin zeminin sertliğini, boşluklu veya sulu yapısını ve sağlamlığını ortaya koyduğunu ilişkilendir.
3. Bu bilgiyle binanın yapılacağı yerin uygunluğunun ve depreme dayanıklı temel tasarımının belirlendiğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yer altındaki kaya, su veya gevşek tabakaların tespit edilerek depreme güvenli temel seçilmesini sağlar. (Zemin yapısının belirlenmesi ve yapı güvenliği vurgulandığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Ölçümde ses sürati 150 m/s çıkarsa zeminin kaya mı yoksa gevşek kum/çamur mu olduğu anlaşılır?