Ana sayfa›Kitaplar›Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 309
Fizik Dersi 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 309 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
4çMühendislerin telsizle konuşurken bina içi veya açık havanın ses hızına etkisi
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
4d-SesTabloda ses dalgasının süratinin en fazla ve en az olduğu ortam
Çözüm Yolu
Ses, tanecikleri birbirine yakın ortamda daha hızlı yayılır; katıda en hızlı, gazda en yavaştır.
- Ses dalgasının sürati için en hızlı ve en yavaş ortamı belirleyeceğiz.
- Ses, tanecikler arası titreşim aktarımıyla yayılır; tanecikler birbirine ne kadar yakınsa aktarım o kadar hızlı olur.
- Katılarda tanecikler en yakın, gazlarda en uzaktır; önceki tabloda da kaya en hızlı ortamdır.
- Bu nedenle ses dalgası sürati katı ortamda en fazla, gaz ortamda en azdır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: En fazla: çelik/kaya gibi katı ortamlar; en az: hava (gaz ortamı). (Maddenin hâli yerine uygun somut ortam örnekleri verildiğinde geçerlidir.)
- En az olduğu ortama boşluk yazmak — ses mekanik dalga olduğundan boşlukta hiç yayılamaz; yayıldığı en yavaş ortam gazdır.
Kendini kontrol et: Ses boşlukta yayılamadığına göre katı, sıvı ve gaz hâlleri arasında tanecikleri en seyrek ortam hangisidir?
4d-ElektromanyetikTabloda elektromanyetik dalgaların süratinin en fazla ve en az olduğu ortam
Çözüm Yolu
Elektromanyetik dalgalar boşlukta en hızlıdır; yoğun ortamda yavaşlar, katıda en yavaştır.
- Elektromanyetik dalgaların hangi ortamda en hızlı, hangisinde en yavaş ilerlediğini bulacağız.
- Elektromanyetik dalgalar yayılmak için ortama ihtiyaç duymaz; en büyük sürate (yaklaşık 300 000 km/s) boşlukta ulaşır.
- Madde içinde tanecikler dalgayı yavaşlatır; ortam yoğunlaştıkça, örneğin havadan suya, sudan cama sürat azalır.
- Dolayısıyla sürat boşlukta en fazla, cam gibi yoğun saydam katılarda en azdır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: En fazla: boşluk; en az: elmas (veya kırılma indisi büyük saydam katılar). (Saydam katı ortam için farklı doğru örnek verildiğinde geçerlidir.)
- Ses dalgalarıyla karıştırıp katıda en hızlı yayıldığını yazmak — elektromanyetik dalgalar tam tersine boşlukta en hızlı, katıda en yavaştır.
Kendini kontrol et: Işığın boşluktan cama girdiğinde yavaşlayarak kırılması tablodaki sıralamanı doğruluyor mu?
5aP bölgesindeki ilerleme doğrultusu ve dalga boyunu derinlikle ilişkilendirerek yorumlama
Çözüm Yolu
Normalden uzaklaşma hızın arttığını gösterir; su dalgası derin yerde hızlıdır, frekans sabitken dalga boyu büyür.
- Şekilde R bölgesinden P bölgesine geçen ilerleme okunun kesikli yüzey normalinden (N) uzaklaşarak kırıldığını gözlemle.
- Su dalgalarında normalden uzaklaşarak kırılmanın dalganın daha hızlı yayıldığı ortama geçtiğini gösterdiğini belirle.
- Su dalgaları derin ortamda daha hızlı yayıldığından P bölgesinin R bölgesinden daha derin olduğu sonucuna ulaş.
- Ortam değişiminde frekans sabit kaldığından v = λ·f bağıntısına göre P bölgesinde dalga boyunun da arttığını yorumla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: P bölgesi R'den daha derindir; bu yüzden dalga P'ye girerken hızlanır, normalden uzaklaşır ve dalga boyu büyür. (Derinlik, doğrultu değişimi ve dalga boyu artışı birlikte açıklandığında geçerlidir.)
- Işığın yoğun ortamda kırılmasıyla karıştırıp P bölgesine sığ demek — su dalgalarında normalden uzaklaşma süratin ve derinliğin arttığını gösterir.
- Derinlik artınca frekansın da arttığını söylemek — frekans yalnızca kaynağa bağlıdır; derin ortamda süratle birlikte dalga boyu büyür.
Kendini kontrol et: Dalga P'den tekrar R'ye çıkarken normale yaklaşıyor mu; bu durum R'nin daha sığ olduğunu destekliyor mu?
5bP bölgesine gelme açısı ile kırılma açısı arasındaki ilişki
Çözüm Yolu
Dalga P'de normalden uzaklaştığı için kırılma açısı gelme açısından büyüktür.
- R-P ayırma yüzeyindeki kesikli N doğrusunu (yüzey normalini) referans al.
- Gelen dalganın ilerleme doğrultusunun N ile yaptığı gelme açısını ve P içindeki doğrultunun N ile yaptığı kırılma açısını karşılaştır.
- Dalga P bölgesinde normalden uzaklaşarak kırıldığı için gelme açısının kırılma açısından küçük olduğunu yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kırılma açısı gelme açısından büyüktür. (Aynı açı karşılaştırması kırılma açısı özne yapılarak yazıldığında geçerlidir.)
- Açıları yüzey normali yerine ayırma yüzeyiyle ölçmek — gelme ve kırılma açıları her zaman yüzey normali (N) ile ölçülür.
Kendini kontrol et: P bölgesi daha derin ve hızlı olduğuna göre kırılma açısının gelme açısından büyük çıkması beklenir mi?
5cDalganın kıyıya gelme açısı ile yansıma açısı arasındaki ilişki
Çözüm Yolu
Yansıma kanununa göre gelme açısı yansıma açısına eşittir.
- Şekilde R bölgesinde ilerleyen doğrusal su dalgasının düz kıyı şeridine (Ada) çarparak yansıdığını incele.
- Dalgalarda yansıma kanununa göre gelen dalganın yüzey normaliyle yaptığı açının yansıyan dalganın normalle yaptığı açıya eşit olduğunu uygula.
- Bu nedenle kıyıya gelme açısı ile yansıma açısının birbirine eşit olduğunu belirt.
- Yansımada derinlik veya sürat değişiyor sanıp açıların farklı olacağını düşünmek — dalga aynı R ortamına geri yansıdığından açılar eşittir.
Kendini kontrol et: Şekilde yatay gelen dalga okunun eğimli kıyıdan düşey aşağı yansıması gelme ve yansıma açılarının eşitliğini gösteriyor mu?