Ana sayfa›Kitaplar›Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 308
Fizik 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 308 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
3-SesSes dalgasının tablodaki sınıflandırılması
Çözüm Yolu
Ses, ortamdaki parçacıkların yayılma doğrultusunda titreşmesiyle oluşur ve yayılmak için madde ister.
- Tabloda Ses satırı için uygun sütunları belirleyeceğiz.
- Seste ortam tanecikleri dalganın ilerlediği doğrultuda ileri geri titreşir; bu boyuna dalgadır.
- Ses boşlukta yayılamaz, yayılmak için maddesel ortam gerekir; bu yüzden mekanik dalgadır.
- Sesi enine dalga olarak işaretlemek — ses dalgalarında ortam tanecikleri yayılma doğrultusuna dik değil paralel titreşir.
- Sesi elektromanyetik dalga sanmak — radyo dalgaları elektromanyetiktir, ancak ses maddesel ortam gerektiren mekanik bir dalgadır.
Kendini kontrol et: Ses havasız ortamda (boşlukta) yayılabildiği mi yoksa tanecik titreşimi gerektirdiği için mi mekanik dalga sayılır?
3-YayYay dalgasının sınıflandırılması
Çözüm Yolu
Yayda hem enine hem boyuna dalga oluşturulabilir; yayılmak için ortam gerektiğinden mekanik dalgadır.
- Tabloda Yay satırı için uygun sütunları belirleyeceğiz.
- Yay yana doğru sallanırsa halkalar yayılmaya dik titreşir ve enine dalga oluşur.
- Yay ileri geri sıkıştırılıp bırakılırsa halkalar yayılma yönünde titreşir ve boyuna dalga oluşur.
- Yay dalgası yayın kendisi olan maddesel ortamda ilerlediği için mekaniktir.
- Yalnızca enine dalga sütununu işaretlemek — yay sıkıştırılıp bırakıldığında boyuna dalga da oluşturabildiğinden iki sütun da işaretlenmelidir.
Kendini kontrol et: Sarmal yayı hem dik doğrultuda sallayarak hem de boyu doğrultusunda sıkıştırarak dalga üretebilir misin?
3-IşıkIşığın sınıflandırılması
Çözüm Yolu
Işık, boşlukta da yayılan, titreşen alanları yayılmaya dik olan elektromanyetik bir dalgadır.
- Tabloda Işık satırı için uygun sütunları seçeceğiz.
- Işık boşlukta da yayılabildiği için yayılmak için ortama ihtiyaç duymaz; elektromanyetik dalgadır.
- Işıkta titreşen alanlar yayılma doğrultusuna dik olduğundan enine dalgadır.
- Işık cam ve suda da ilerlediği için mekanik dalga işaretlemek — mekanik dalga ortam zorunluluğu demektir; ışık boşlukta da yayılır.
Kendini kontrol et: Güneş ışığının uzay boşluğunu geçerek Dünya'ya ulaşması ışığın hangi dalga grubunda olduğunu kanıtlar?
3-DepremDeprem dalgasının sınıflandırılması
Çözüm Yolu
Depremde hem boyuna (P) hem enine (S) dalgalar oluşur; yer kabuğu ortamında yayıldığı için mekaniktir.
- Tabloda Deprem satırı için hangi sütunların işaretleneceğini belirleyeceğiz.
- Depremde P dalgaları yayılma doğrultusunda titreşir (boyuna), S dalgaları yayılmaya dik titreşir (enine).
- Deprem dalgaları yer kabuğu gibi maddesel bir ortamda yayıldığı için mekanik dalgadır.
- Deprem dalgalarını yalnızca enine veya yalnızca boyuna sanmak — depremde hem enine hem boyuna sarsıntı dalgaları oluşur.
Kendini kontrol et: Deprem sırasında zeminin hem aşağı-yukarı/sağa-sola hem ileri-geri sarsılması hangi titreşim türlerini gösterir?
3-SuSu dalgasının sınıflandırılması
Bu sorunun cevabı henüz yayımlanmadı. Neden?
3-X ışınıX ışınının sınıflandırılması
Çözüm Yolu
X ışını yüksek frekanslı elektromanyetik dalgadır; elektromanyetik dalgalar enine ve boşlukta yayılabilir.
- Tabloda X ışını satırı için dört sütundan hangilerinin işaretleneceğine karar vereceğiz.
- X ışını, ışık gibi elektromanyetik dalga ailesinin yüksek frekanslı bir üyesidir; bu yüzden Elektromanyetik Dalga sütunu işaretlenir.
- Elektromanyetik dalgalarda titreşen elektrik ve manyetik alanlar yayılma doğrultusuna diktir; bu da onu enine dalga yapar.
- X ışınlarının vücut dokusundan geçmesine bakarak mekanik dalga sanmak — X ışınları boşlukta da yayılan elektromanyetik dalgalardır.
Kendini kontrol et: Tüm elektromanyetik dalgalar aynı zamanda enine dalga olduğuna göre X ışınında hangi iki sütun işaretlenmelidir?
4aSes hızının ortama göre değişmesinin nedeni
Çözüm Yolu
Ses mekanik dalgadır; titreşimi parçacıklar iletir. Parçacıkların dizilişi, birbirine bağ gücü ve esneklik ortama göre değiştiğinden sürat de değişir.
- Sesin taneciklerin titreşimi birbirine aktarmasıyla yayılan mekanik bir dalga olduğunu hatırla.
- Tablodaki kum, su, kaya ve çamur ortamlarının tanecik sıklığı, bağ gücü ve esneklik bakımından farklı olduğunu incele.
- Tanecikler birbirine ne kadar yakın ve esnek bağlıysa titreşim o kadar hızlı iletileceğinden süratin ortama göre değiştiğini açıkla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Ortam tanecikleri arasındaki boşluk ve etkileşim kuvveti değiştikçe titreşim enerjisinin aktarılma hızı da değişir. (Tanecik yapısı ve titreşim iletimi üzerinden açıklandığında geçerlidir.)
- Sürat farkını kaynağın frekansına bağlamak — ses sürati kaynağa değil yayıldığı ortamın yoğunluk, esneklik ve sıcaklığına bağlıdır.
Kendini kontrol et: Tabloda kayadaki süratin çamurdakinden çok büyük olması ortamın sertliği ve tanecik yakınlığıyla uyumlu mu?
4bSes hızının en büyük ve en küçük olduğu ortamlar
Çözüm Yolu
Tablodaki değerler karşılaştırılır: kaya aralığı en yüksek, çamur aralığı en düşüktür.
- Zemin etüdü tablosunun Ses Dalgasının Yayılma Sürati sütunundaki değerleri karşılaştıracağız.
- Değerler: kum 150-300, su 1480, kaya 5000-7000, çamur 100-250 m/s.
- En yüksek değer aralığı kayaya (5000-7000 m/s) aittir.
- En düşük değer aralığı çamura (100-250 m/s) aittir; kumun alt sınırı 150 olduğundan çamurdan büyüktür.
- Kum (150-300) ile çamur (100-250) aralıklarını karıştırıp en küçüğe kum yazmak — çamurun alt ve üst sınırları daha küçüktür.
Kendini kontrol et: Tablodaki dört zemin arasında 5000-7000 m/s'den büyük veya 100-250 m/s'den küçük başka bir değer var mı?
4cZeminde ses hızını gözlemlemenin bina yapımı için sağladığı bilgi
Çözüm Yolu
Sürat yüksekse zemin kayaç gibi sert ve sağlamdır; düşükse gevşek, yumuşak zemindir ve depreme karşı ek önlem gerekir.
- Tablodan sert kaya zeminde sesin çok hızlı, gevşek kum ve çamur zeminde ise çok yavaş yayıldığını belirle.
- Ölçülen süratin zeminin sertliğini, boşluklu veya sulu yapısını ve sağlamlığını ortaya koyduğunu ilişkilendir.
- Bu bilgiyle binanın yapılacağı yerin uygunluğunun ve depreme dayanıklı temel tasarımının belirlendiğini yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Yer altındaki kaya, su veya gevşek tabakaların tespit edilerek depreme güvenli temel seçilmesini sağlar. (Zemin yapısının belirlenmesi ve yapı güvenliği vurgulandığında geçerlidir.)
- Ses ölçümünün yalnızca bina içi ses yalıtımı için yapıldığını sanmak — zemin etüdü zeminin taşıma gücünü ve sağlamlığını belirler.
Kendini kontrol et: Ölçümde ses sürati 150 m/s çıkarsa zeminin kaya mı yoksa gevşek kum/çamur mu olduğu anlaşılır?