Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 136 Cevapları

Genleşme katı ve sıvılarda da görülür; yalnız gazlara ait bir özellik değildir.

1. Örneklerdeki gaz özelliklerini seçeneklerle karşılaştırarak gazların katı ve sıvılardan farklarını inceleyelim.
2. A, B, D ve E seçeneklerindeki belirsiz şekil-hacim, sıkıştırılabilirlik, akışkanlık ve eşit basınç özellikleri gazlar için doğrudur.
3. C seçeneğindeki 'Genleşme sadece gazlara ait bir özelliktir' ifadesi yanlıştır; ısınan katı ve sıvılar da genleşir.
4. Söylenemeyen ifade sorulduğu için doğru seçenek C'dir.

Kendini kontrol et: Termometredeki sıvının veya tren raylarının ısınınca genleştiğini düşünerek C seçeneğinin yanlışlığını doğrulayabilir misin?

Gaz sıkıştırılıp küçük hacimde tüpte depolanır.

1. I. örneğe bakıyoruz: mutfak tüplerinde propan ve bütan gazları sıvılaştırılmış hâlde bulunur.
2. Gaz tanecikleri arasında çok boşluk vardır; basınç uygulanınca tanecikler birbirine yaklaşır.
3. Yeterince sıkıştırılan gaz sıvılaşır ve çok gaz küçük bir tüpe sığar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazlar sıkıştırılabilir, bulunduğu kabın şeklini ve hacmini alır, birbiriyle karışım oluşturur. (Sıkıştırılabilirlik özelliğinin yanında tüpün hacmini alma veya gazların karışması özelliğini de belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Gaz tanecikleri arasında boşluk olmasaydı mutfak tüpüne bu kadar çok gaz sığdırılabilir miydi?

Dışarıdaki havanın basıncı kâğıdı yerinde tutar.

1. II. örneğe bakıyoruz: su dolu bardağın ağzı kâğıtla kapatılıp ters çevriliyor, su dökülmüyor.
2. Kâğıda dışarıdaki hava aşağıdan yukarı doğru basınç uygular.
3. Bu basınç suyun ağırlığından kaynaklanan etkiden büyük olduğu için kâğıt yerinde kalır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Açık hava basıncı vardır; gazlar temas ettikleri yüzeylere basınç uygular. (Havanın (gazların) kâğıda basınç uyguladığını açıkça belirten eşdeğer ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Dış ortamda hava (gaz basıncı) olmasaydı ters çevrilen bardaktaki kâğıt suyu tutabilir miydi?

Sıkıştırılmış gaz genişlemek ister ve çıkış yolundan sıvıyı püskürtür.

1. III. örneğe bakıyoruz: deodorant şişesindeki itici gaz sıvıyı dışarı püskürtüyor.
2. Şişedeki gaz sıkıştırılmış hâldedir ve bulunduğu kabın her yerine basınç uygular.
3. Valf açılınca gaz genişlemek ister ve akışkan olduğu için çıkışa doğru hareket ederek sıvıyı iter.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazlar sıkıştırılabilir, bulundukları kaba basınç uygular ve akışkandır. (İtici gazın sıkıştırılabilirlik, basınç uygulama ve akışkanlık özelliklerinden en az ikisini ilişkilendiren ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Deodorant şişesinde sıkıştırılmış itici gaz kalmadığında sıvının neden püskürmediğini açıklayabiliyor musun?

Isınan hava genleşip yoğunluğu azalınca yükselir.

1. IV. örneğe bakıyoruz: sıcak hava ile doldurulan balon havada yükseliyor.
2. Isıtılan havanın tanecikleri daha hızlı hareket eder ve aralarındaki uzaklık artar.
3. Bu nedenle sıcak havanın hacmi büyür; aynı kütle daha büyük hacme yayıldığı için yoğunluğu azalır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazlar ısıtıldığında genleşir, hacmi büyür ve yoğunluğu azalır. (Sıcaklıkla genleşme (hacim artışı) ve yoğunluk azalmasını birlikte belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Balon içindeki hava soğutulduğunda hacminin küçülüp yoğunluğunun artacağını söyleyebilir misin?

Oluşan gaz yastığı doldurarak şişirir.

1. V. örneğe bakıyoruz: hızlı bir tepkimeyle oluşan gaz hava yastığını şişiriyor.
2. Oluşan gazın belirli bir şekli ve hacmi yoktur; içine konduğu kabın şeklini alır.
3. Gaz yastığın her yerine dağılarak onu doldurur, böylece yastığın hacmi büyür.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazlar akışkandır, hızla yayılarak bulundukları kabın şeklini ve hacmini alır, basınç uygular. (Gazın kabın şekil ve hacmini alması, yayılması veya basınçla yastığı şişirmesini belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Oluşan gazın belirli bir şekli olsaydı hava yastığını her yönde dengeli biçimde şişirebilir miydi?

Farklı gazlar atmosferde homojen karışım oluşturur.

1. VI. örneğe bakıyoruz: atmosferde azot, oksijen, karbon dioksit ve argon birlikte bulunur.
2. Gaz tanecikleri arasında boşluk çok olduğundan farklı gazların tanecikleri birbirinin arasına dağılır.
3. Bu gazlar her oranda karışarak homojen bir karışım oluşturur ve belirli bir şekil almaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazlar birbiriyle her oranda homojen karışır, yayılır ve bulundukları ortamı doldurur. (Gazların homojen karışım oluşturma ve bulundukları ortama dağılma özelliğini vurgulayan ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Soluduğumuz havada her nefeste azot ve oksijenin bir arada bulunması gazların hangi özelliğini kanıtlar?

Gaz tanecikleri serbestçe hareket ederek tüm hacmi doldurur.

1. VII. örneğe bakıyoruz: parfüm odanın bir köşesine sıkılıyor, koku zamanla tüm odaya ulaşıyor.
2. Kokuyu taşıyan parfüm gazı tanecikleridir; bu tanecikler serbestçe ve her yöne hareket eder.
3. Gaz tanecikleri bulundukları ortamın tamamına dağılır; buna yayılma (difüzyon) denir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazların belirli hacmi ve şekli yoktur; difüzyonla yayılarak odanın hacmini doldurur. (Gazların yayılma (difüzyon), akışkanlık ve bulunduğu ortamın hacmini alma özelliklerini belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Kapalı ve rüzgârsız bir odada da parfüm kokusunun her yere ulaşmasının tanecik hareketiyle ilgisini açıklayabilir misin?

Az hacme çok hava sıkıştırılabilir.

1. VIII. örneğe bakıyoruz: araba ve bisiklet lastikleri hava ile dolduruluyor.
2. Pompa ile lastiğe çok miktarda hava basılır; gaz tanecikleri sıkışarak küçük hacme sığar.
3. Hava lastiğin şeklini alır ve iç yüzeylere basınç uygulayarak lastiği şişkin tutar.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gazların belirli şekli ve hacmi yoktur; sıkıştırılabilir, akışkandır ve bulunduğu kabın her yerine eşit basınç uygular. (Sıkıştırılabilirlik, kabın şeklini-hacmini alma ve basınç uygulama özelliklerini belirten ifadeler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Lastiğe hava basıldıkça lastiğin sertleşmesi gazın sıkışıp iç yüzeye basınç uyguladığını nasıl gösterir?