Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 137 Cevapları

Gaz tanecikleri arası boşluk çok büyüktür ve serbestçe hareket eder; bu yüzden kabın her yerine yayılıp kabın şeklini ve hacmini alır.

1. Belirli bir şekle sahip kapalı bir kap (veya farklı şekillerde iki kap) çizin.
2. Gaz taneciklerini küçük küreler hâlinde, aralarında geniş boşluklar olacak biçimde gösterin.
3. Tanecikleri yalnız kabın tabanında değil, kabın tüm hacmine düzensiz dağılmış şekilde yerleştirin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Farklı şekil ve büyüklükteki iki kapta aynı sayıda taneciğin her iki kabın da tamamına yayıldığını gösteren karşılaştırmalı çizim. (Taneciklerin kabın tüm hacmine ve şekline uyacak biçimde birbirinden uzak dağıldığı her çizim geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çizimindeki tanecikler kabın sadece alt kısmında mı yoksa tüm iç hacmine yayılmış durumda mı?

Gaz taneciklerinin arası geniş ve hareketleri serbest olduğundan farklı gazların taneciklerinin her yerde eşit dağılarak karışması gösterilir.

1. Kapalı bir kap çizin ve en az iki farklı gazı temsil etmek için farklı renk veya boyutta küreler belirleyin.
2. Her iki gazın taneciklerini aralarında geniş boşluklar bırakarak kabın tüm hacmine yerleştirin.
3. Farklı tür tanecikleri bölgesel kümeler oluşturmadan kabın her yerinde dengeli ve iç içe dağılmış biçimde gösterin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Aradaki musluk veya bölme kaldırılmadan önce ayrı, kaldırıldıktan sonra kapların tamamında eşit karışmış iki farklı tanecik türünü gösteren çizim. (En az iki farklı tanecik türünün kabın her yerine homojen dağıldığını gösteren modeller geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Kabın herhangi iki farklı bölgesine baktığında farklı tür tanecikler benzer oranda ve karışık dağılmış görünüyor mu?

Gaz tanecikleri sürekli ve rastgele hareket ederek kabın tüm iç yüzeylerine çarpar; bu çarpmalar her yüzeyde basınç oluşturur.

1. Kapalı bir kap içine birbirinden uzak ve rastgele dağılmış gaz tanecikleri çizin.
2. Taneciklerin hareket yönlerini göstermek için taneciklerden her yöne doğru hareket okları çıkarın.
3. Taneciklerin kabın alt, üst ve yan tüm iç yüzeylerine çarptığını oklarla belirterek her noktada basınç oluştuğunu gösterin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Esnek bir balonun içindeki taneciklerin balon çeperinin her noktasına farklı açılarla çarpmasını oklarla gösteren çizim. (Taneciklerin kabın tüm iç çeperlerine her yönde çarptığını hareket oklarıyla gösteren çizimler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çizimindeki hareket okları kabın yalnız alt yüzeyine mi yoksa üst ve yan yüzeyler dâhil her yerine mi yöneliyor?

Gaz taneciklerinin arasında büyük boşluklar vardır; basınç artınca bu boşluklar azalır, tanecikler yaklaşır ve hacim küçülür.

1. Hareketli pistonu olan iki özdeş kap çizerek ilk durumu (geniş hacim) ve ikinci durumu (sıkıştırılmış küçük hacim) gösterin.
2. İlk kapta belirli sayıda (örneğin 8 tane) gaz taneciğini birbirinden uzak biçimde tüm hacme dağıtın.
3. İkinci kapta pistonu aşağı itilmiş çizip aynı sayıda taneciği küçülen hacimde birbirine daha yakın yerleştirin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Şırınga (enjektör) ucunun kapatılıp piston itildiğinde içindeki gaz taneciklerinin aynı sayıda kalarak birbirine yaklaştığını gösteren çizim. (Sabit tanecik sayısı ve boyutunda hacim küçülmesiyle tanecikler arası boşluğun azaldığını gösteren çizimler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sıkıştırma öncesi ve sonrası çizdiğin iki kapta tanecik sayısı ile tanecik büyüklüğü birebir aynı kaldı mı?

Gaz tanecikleri sürekli hareket ettiği için yoğun bölgeden seyrek bölgeye geçer ve ortamın tamamına yayılır (difüzyon).

1. Başlangıç ve son durumu karşılaştırmak için yan yana iki kapalı ortam (veya kap) çizin.
2. İlk çizimde gaz taneciklerini kabın bir köşesinde bir arada ve yoğun biçimde gösterip yayılma yönüne oklar koyun.
3. İkinci çizimde aynı sayıda taneciğin zamanla kabın her yerine seyrek ve dengeli dağıldığını gösterin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ağzı açılan bir parfüm şişesinden çıkan taneciklerin oklarla her yöne hareket ederek odaya dağıldığını gösteren çizim. (Yoğun bölgedeki gaz taneciklerinin zamanla tüm ortama dağılmasını gösteren çizimler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Başlangıçta bir bölgede toplanan tanecikler son durumda ortamın tamamına eşit sıklıkta dağılmış ve sayıları korunmuş mu?

Sıcaklık artınca tanecikler hızlanır, aralarındaki mesafe artar ve hacim büyür. Tanecik sayısı aynı kaldığından birim hacimdeki tanecik azalır, yoğunluk düşer.

1. Hareketli pistonlu bir kap veya esnek balon için ısıtma öncesi ve ısıtma sonrası olmak üzere iki durum çizin.
2. Isıtma sonrasında kabın (veya balonun) hacmini daha büyük çizin; tanecik sayısını ve tanecik boyutunu sabit tutun.
3. İkinci durumda tanecikleri daha uzağa yerleştirip uzun hız okları çizerek birim hacimdeki tanecik sayısının (yoğunluğun) azaldığını gösterin.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Isıtılan esnek bir balonun şişerek hacminin büyüdüğünü ve içindeki sabit sayıdaki taneciğin birbirinden uzaklaştığını gösteren çizim. (Sabit tanecik sayısında ısıtmayla hacmin büyüdüğünü ve tanecikler arası uzaklığın arttığını gösteren çizimler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Isıtma sonrası çiziminde toplam tanecik sayısı sabit kalırken hacim büyümüş ve birim hacme düşen tanecik azalmış mı?

Öğrenci topun küçülmesini gaz niceliklerine (sıcaklık, basınç, miktar) bağlı arıyor. Dış etki olmadan küçülüp küçülmediği sorusu bu araştırma çerçevesinin dışında kalır.

1. Metindeki gözlemi inceleyelim: Beton zeminde unutulan basketbol topu küçülmüş, yumuşamış ve daha az zıplamıştır.
2. Gazların hacim ve basıncı; madde miktarı (A), iç basınç (B) ve sıcaklık-ortam etkisiyle (C, E) değiştiği için bu sorular araştırmaya uygundur.
3. Fiziksel bir değişimin (hacim küçülmesinin) dış bir etki veya neden olmadan kendiliğinden gerçekleşmesi bilimsel olarak beklenmez.
4. Bu nedenle öğrencinin D seçeneğindeki soruyu sorması beklenmez; doğru cevap D'dir.

Kendini kontrol et: Gazın sıcaklık, basınç veya madde miktarı değişmeden topun hacmi kendiliğinden küçülebilir mi?