Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 155 Cevapları

İyon-dipol etkileşimi iyonlar arası çekimi yenecek kadar güçlüdür.

1. Kanıt kartı 1: çözücü su, çözünen NaCl; üç etkileşim istenir.
2. Su molekülleri arasında hidrojen bağı vardır.
3. NaCl katısında iyonlar iyonik bağla bir arada tutulur.
4. Su dipolleri Na+ ve Cl- iyonlarını sararak güçlü iyon-dipol etkileşimi kurar; bu yüzden NaCl suda çözünür.

Kendini kontrol et: NaCl'de güçlü iyonik bağ, suyla etkileşiminde ise iyon-dipol etkileşimi yazdığını kontrol ettin mi?

NH₃'teki N-H ve suyun O-H uçları hidrojen bağı oluşturur.

1. Tablodaki H₂O-NH₃ satırına bakılır; çözünürlük ve gerekçe istenir.
2. Su da NH₃ de polar moleküldür; ikisinde de H atomu O ya da N'ye bağlıdır.
3. Bu nedenle su ve NH₃ molekülleri arasında hidrojen bağı kurulur.
4. Benzer ve güçlü etkileşim olduğundan NH₃ suda çözünür.

Kendini kontrol et: Azotun ortaklanmamış elektron çiftini dikkate alarak NH₃'ün suyla hidrojen bağı yaptığını doğruladın mı?

Su molekülleri Mg2+ ve Cl- iyonlarını sararak kararlı hale getirir.

1. Tablodaki H₂O-MgCl2 satırına bakılır; çözünürlük ve gerekçe istenir.
2. MgCl₂ metal (Mg) ile ametal (Cl) arasında oluşmuş iyonik bileşiktir.
3. Polar su molekülleri Mg2+ ve Cl- iyonlarını sararak iyon-dipol etkileşimi kurar.
4. Bu güçlü etkileşim sayesinde MgCl₂ suda çözünür.

Kendini kontrol et: Atom numaralarından Mg'nin metal, Cl'nin ametal olduğunu bulup iyon-dipol etkileşimini yazdın mı?

CCl₄ simetrik olduğundan apolardır ve benzenle iyi karışır.

1. Tablodaki C₆H₆-CCl4 satırına bakılır; çözünürlük ve gerekçe istenir.
2. CCl₄ düzgün dört yüzlü ve simetrik olduğundan apolardır; benzen de apolardır.
3. İki apolar molekül arasında London kuvvetleri vardır; etkileşimler benzerdir.
4. Benzer benzeri çözer ilkesine göre birbiri içinde çözünürler.

Kendini kontrol et: CCl₄'te bağ polarlığı ile molekül polarlığını ayırıp molekülün apolar olduğunu doğruladın mı?

Suda çözünen maddeler kolay taşınır ve kullanılır; çözünmeyenler suyla temizlenemez ama ıslanmadan korur (boya, yağ).

1. Günlük hayatta suda çözünen (tuz, şeker, C vitamini) ve çözünmeyen (yağ, yağlı boya) maddelerden örnekler seç.
2. Suda çözünmenin besin taşınması ve temizlik gibi günlük kolaylıklarını (avantaj) yaz.
3. Suda çözünmenin kayaç aşınması veya su kirliliği gibi olumsuz etkilerini (dezavantaj) belirt.
4. Suda çözünmemenin yağ lekesinin suyla çıkmaması gibi zorluklarını ve su geçirmezlik gibi faydalarını örneklendir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Avantaj: oksijenin suda çözünmesiyle su canlılarının yaşaması, boyanın yağmurda akmaması. Dezavantaj: atık maddelerin suda çözünüp suyu kirletmesi. (Suda çözünme ve çözünmemenin bilimsel açıdan doğru günlük hayat örnekleri geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yanıtında hem avantaj hem dezavantaj için günlük hayattan en az birer somut örnek verdin mi?

Çözünürlük sıcaklığa bağlıdır. Bazı sıvılar (etil alkol-su) her oranda karışabilir, ancak katılarda sınır vardır.

1. Sabit sıcaklıkta belirli miktardaki suya sürekli tuz veya şeker eklendiğinde ne olacağını düşün.
2. Çözücünün çözebileceği madde miktarının bir sınırı olduğunu, fazlasının dibe çökeceğini belirt.
3. İstisna olarak su-etil alkol gibi bazı sıvı çiftlerinin her oranda karışabildiğini tartışmaya ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Katıların belirli miktar çözücüdeki çözünürlüğü sınırlıdır; ancak su ve etil alkol gibi bazı sıvılar her oranda karışabilir. (Doygunluk sınırını belirten veya her oranda karışabilen sıvı istisnasını açıklayan yanıtlar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Belirli miktar çözücü ve sabit sıcaklık koşulunda çözünmenin bir sınırı olduğunu açıkladın mı?

Benzer ve yeterince güçlü etkileşimler çözünmeyi sağlar.

1. Kanıt kartı 2: çözücü su, çözünen şeker (C₁₂H₂₂O₁₁); üç etkileşim istenir.
2. Su molekülleri arasında O-H uçları sayesinde hidrojen bağı vardır.
3. Şeker molekülleri çok sayıda -OH grubu içerdiğinden kendi aralarında hidrojen bağı yapar.
4. Şeker ile su arasında da hidrojen bağı kurulur; benzer etkileşimler nedeniyle şeker suda çözünür.

Kendini kontrol et: Her üç sütunda da etkin etkileşim olarak hidrojen bağının yer aldığını doğruladın mı?

Su molekülleri birbirini daha güçlü çeker, iyodu aralarına almaz.

1. Kanıt kartı 3: çözücü su, çözünen I₂; üç etkileşim istenir.
2. Su molekülleri arasında hidrojen bağı vardır.
3. Apolar I₂ molekülleri arasında London kuvvetleri vardır.
4. Su ile I₂ arasında yalnız zayıf dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi oluşur; hidrojen bağlarını yenemez, I₂ suda çözünmez.

Kendini kontrol et: Polar su ile apolar I₂ arasındaki etkileşimi 'dipol-indüklenmiş dipol' olarak yazdın mı?

Her üç etkileşim de aynı türdür ve benzer büyüklüktedir.

1. Kanıt kartı 4: çözücü C₆H₆, çözünen I₂; üç etkileşim sütunu doldurulacak.
2. Benzen apolar olduğundan çözücü molekülleri arasında London kuvvetleri vardır.
3. I₂ apolar olduğundan çözünen molekülleri arasında da London kuvvetleri vardır.
4. Benzen ile I₂ arasında da London kuvveti oluşur; etkileşimler benzer olduğundan I₂ çözünür.

Kendini kontrol et: Her iki madde apolar olduğundan üç sütuna da London kuvveti yazdığını kontrol ettin mi?

Şekerin hidrojen bağları benzenle kurulacak zayıf etkileşimle yer değiştiremez.

1. Kanıt kartı 5: çözücü benzen, çözünen şeker; üç etkileşim istenir.
2. Apolar benzen molekülleri arasında London kuvvetleri vardır.
3. Polar şeker molekülleri arasında -OH grupları sayesinde hidrojen bağı vardır.
4. Benzen-şeker arasında yalnız zayıf dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi olur; hidrojen bağlarını koparamaz, şeker çözünmez.

Kendini kontrol et: Şekerin kendi arasındaki hidrojen bağlarının zayıf dipol-indüklenmiş dipol etkileşimiyle kopmadığını belirttin mi?

Benzenle iyonlar arasında kristali dağıtacak güçlü çekim oluşmaz.

1. Kanıt kartı 6: çözücü benzen, çözünen NaCl; üç etkileşim istenir.
2. Benzen apolar olduğundan molekülleri arasında London kuvvetleri vardır.
3. NaCl'de Na+ ve Cl- iyonları güçlü iyonik bağla tutulur.
4. Benzen ile iyonlar arasında yalnız zayıf iyon-indüklenmiş dipol etkileşimi oluşur; iyonik bağı yenemez, NaCl çözünmez.

Kendini kontrol et: NaCl-benzen etkileşimini 'iyon-indüklenmiş dipol' olarak yazıp çözünmediğini gerekçelendirdin mi?

Suda hidrojen bağı, benzende London kuvveti vardır; etkileşimler benzemez.

1. Tablodaki H₂O-C6H6 satırına bakılır; çözünürlük ve gerekçe istenir.
2. Su polardır ve molekülleri arasında hidrojen bağı vardır.
3. Benzen apolardır; molekülleri arasında yalnız London kuvvetleri vardır.
4. Etkileşim türleri benzemediği için su ve benzen birbiri içinde çözünmez.

Kendini kontrol et: Su ve benzenin polarlık farkından dolayı çözünmediğini açıklamaya yazdın mı?

Etil alkoldeki -OH grubu su ile hidrojen bağı yapar.

1. Tablodaki H₂O-C₂H₅OH çifti satırına bakılır; çözünürlük ve gerekçe istenir.
2. Etil alkol -OH grubu içerdiği için polardır; su da polardır.
3. Etil alkolün -OH grubu ile su molekülleri arasında hidrojen bağı kurulur.
4. Benzer etkileşimler sayesinde etil alkol suda çözünür.

Kendini kontrol et: Etil alkol ve su arasında hidrojen bağı kurulduğunu belirterek 'Çözünür' yazdın mı?

Benzer yapılı apolar maddeler birbiri içinde çözünür.

1. Tablodaki C₆H₆-I2 satırına bakılır; çözünüp çözünmediği ve nedeni istenir.
2. Benzen simetrik hidrokarbondur, apolardır; I₂ aynı atomlardan oluşan apolar moleküldür.
3. İki apolar tanecik arasında yalnız London kuvvetleri vardır; etkileşimler benzerdir.
4. "Benzer benzeri çözer" ilkesine göre I₂ benzende çözünür.

Kendini kontrol et: Her iki molekülün de apolar olduğunu ve London kuvvetleriyle çözündüğünü belirttin mi?