Ana sayfa›Kitaplar›Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 159
Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 159 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
4aSabun moleküllerinin yağ ve lekeyle etkileşimi, çözünme ilişkisi
Çözüm Yolu
Apolar kuyruk apolar yağı çözer (benzer benzeri çözer), polar baş su ile etkileşir. Yağ misel içinde hapsolur ve su ile sürüklenir.
- Sabun molekülünün apolar hidrofobik kuyruk ve polar/iyonik hidrofilik baş kısmından oluştuğunu belirle.
- Benzer benzeri çözer ilkesiyle apolar kuyruk kısmı apolar yağ lekesine London kuvvetleriyle tutunur.
- Hidrofilik baş kısmı ise su molekülleriyle etkileşerek dışa, yani suya doğru yönelir.
- Yağı merkezine hapseden miseller oluşur ve yağ lekesi suyla birlikte yüzeyden uzaklaşır.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Sabunun apolar kuyruğu apolar yağı çözerken polar başı suyla etkileşir; oluşan miseller yağı hapsedip suyla sürükler. (Benzer benzeri çözer ilkesini, baş-kuyruk yönelimini ve misel oluşumunu içeren açıklamalar geçerlidir.)
- Baş ve kuyruk kısımlarının yönelimini ters yazmak — yağa apolar hidrofobik kuyruk, suya hidrofilik baş yönelir.
- Yağın doğrudan suda çözündüğünü söylemek — yağ sabunun oluşturduğu misellerin içine hapsolarak suyla taşınır.
Kendini kontrol et: Açıklamanda hidrofobik kuyruğun yağa, hidrofilik başın suya yöneldiğini ve misel oluşumunu belirttin mi?
4bSabun, yağ ve su karıştırılırsa ne olur
Çözüm Yolu
Sabun, yağ ile su arasında köprü görevi görür; kuyruklar yağa, başlar suya yönelir.
- Normalde apolar yağ ile polar su birbiri içinde çözünmez ve ayrı tabaka oluşturur.
- Sabun eklendiğinde hidrofobik kuyruklar yağ damlacıklarına, hidrofilik başlar suya yönelerek köprü kurar.
- Yağ damlacıkları misellerin içinde kalır ve suyun her yerine dağılır.
- Böylece yağ üstte ayrı tabaka yapmaz; bulanık görünümlü bir emülsiyon karışımı oluşur.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Sabun yağ ve su arasında köprü görevi görür; yağ damlacıkları misellerle sarılıp suda bulanık biçimde dağılır. (Yağın ayrı faz oluşturmayıp sabun miselleri sayesinde suda dağıldığını belirten cevaplar geçerlidir.)
- Homojen gerçek çözelti oluştuğunu yazmak — miselli yağ-su karışımı çözelti değil, heterojen bir emülsiyon sistemidir.
- Sabun eklense de yağın üstte ayrı tabaka kalacağını düşünmek — sabun miselleri yağı su içinde dağıtır.
Kendini kontrol et: Sabunun yağ ile su arasında köprü kurup misellerle yağı suda dağıttığını (emülsiyon oluşturduğunu) yazdın mı?
5aBakır(II) sülfatın suda daha hızlı ilerlemesinin nedeni
Çözüm Yolu
Su kağıda tutunan CuSO₄'ü çözüp taşır; hekzanla etkileşim zayıf olduğu için hekzanda ilerleme azdır.
- Bakır(II) sülfatın (CuSO₄) Cu2+ ve SO₄^2- iyonlarından oluşan iyonik bir bileşik olduğunu belirle.
- Hareketli faz olarak kullanılan suyun polar, hekzanın ise apolar çözücü olduğunu karşılaştır.
- Polar su CuSO₄ iyonlarıyla güçlü iyon-dipol etkileşimi kurarak bileşiği iyi çözer ve kâğıtta hızla taşır.
- Apolar hekzan iyonik CuSO₄ ile güçlü etkileşim kuramadığından bileşiği çözüp sürükleyemez.
Kabul edilebilir başka cevaplar: İyonik CuSO₄ polar suda iyi çözündüğü için hareketli fazla sürüklenir; apolar hekzanda çözünmediğinden başlangıca yakın kalır. (Polar suyun iyonik CuSO₄'ü çözüp taşıdığını, apolar hekzanın çözemediğini belirten açıklamalar geçerlidir.)
- CuSO₄ bileşiğini kovalent veya apolar sanmak — metal katyonu ve sülfat anyonundan oluşan iyonik bir tuzdur.
- İlerleme farkını yalnızca sıvıların akışkanlığıyla açıklamak — temel neden çözücü-çözünen etkileşiminin gücüdür.
Kendini kontrol et: CuSO₄'ün iyonik yapısını, suyla kurduğu iyon-dipol etkileşimini ve hekzanın apolarlığını birlikte belirttin mi?
5bKâğıt kromatografisinde çözücü olarak genellikle su tercih edilmemesinin nedeni
Çözüm Yolu
Ayırma, bileşenlerin çözücüyle farklı etkileşimine dayanır; tek çözücü olarak su tüm bileşenleri ayırt edemez.
- Kromatografide ayrılacak karışımların farklı polarlıklarda bileşenler içerebileceğini göz önüne al.
- Su çok polar bir çözücü olduğundan yalnızca polar bileşenleri iyi çözüp sürükler.
- Apolar veya az polar bileşenler suda çözünmediğinden başlangıç çizgisinde kalır ve ayrışmaz.
- Bileşenleri farklı hızlarda yürütebilmek için uygun polarlıkta çözücüler veya çözücü karışımları tercih edilir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Su çok polar olduğu için yalnız polar maddeleri taşır; apolar bileşenleri de ayırabilmek amacıyla organik çözücü karışımları kullanılır. (Suyun yüksek polarlığı nedeniyle apolar/az polar bileşenleri taşıyıp ayıramadığını belirten cevaplar geçerlidir.)
- Suyun filtre kâğıdında hiç ilerlemediğini sanmak — su kâğıtta ilerler ancak apolar bileşenleri çözüp taşıyamaz.
- Karışımdaki tüm maddelerin suda çözündüğünü varsaymak — organik boya ve pigmentlerin çoğu az polar veya apolardır.
Kendini kontrol et: Suyun apolar/az polar bileşenleri çözüp ayıramayacağını ve uygun polarlıkta çözücü seçilmesi gerektiğini yazdın mı?
QRKarekodla açılan eşleştirme oyunu
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz. Etkinliğin dijital içeriğini (ses, video, çalışma yaprağı) resmî EBA bağlantısından açabilirsiniz: