Kimya 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 162 Cevapları

Tablodaki gösterimlerde tuz iyonlaşır, şeker molekül olarak dağılır, amonyak yeni türler oluşturur. Bu farklar ölçüt olarak kullanılabilir.

1. Sayfa 161'deki tabloda yer alan tuz, şeker ve amonyak örneklerinin tanecik ve bağ yapılarını karşılaştır.
2. Alt mikro gösterimlerde çözünenin suda iyonlarına mı ayrıştığını yoksa molekül bütünlüğünü mü koruduğunu sorgula.
3. Sembolik gösterimlerde çözünenin suyla tepkimeye girerek yeni madde türleri oluşturup oluşturmadığını kontrol et.
4. Bağ türü, iyonlaşma durumu ve kimyasal tepkime varlığını ayırt edici ölçütler olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Çözeltide serbest iyon oluşumu, molekül yapısının korunması ve suyla kimyasal tepkime gerçekleşmesi ölçüt alınabilir. (Üç çözünme örneğini tanecik ve etkileşim düzeyinde ayırt edebilen bilimsel ölçütler geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Belirlediğin ölçütler tablodaki tuz, şeker ve amonyak örneklerinin üçünü de birbirinden ayırabiliyor mu?

Tanecik yapısı ve çözücüyle etkileşim üç örnekte farklıdır; bu yüzden üç ayrı çözünme türü ayrılır.

1. İyonik yapılı tuzun suda iyon-dipol etkileşimiyle Na+ ve Cl- iyonlarına ayrıştığını ve yeni madde oluşmadığını belirt.
2. Kovalent yapılı şeker moleküllerinin bozunmadan su molekülleriyle hidrojen bağı kurarak sarıldığını açıkla.
3. Kovalent amonyak moleküllerinin suyla kimyasal tepkimeye girerek NH₄+ ve OH- iyonlarını oluşturduğunu yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Fiziksel iyonlaşma (tuzda iyon-dipol), fiziksel moleküler dağılma (şekerde hidrojen bağı) ve tepkimeli çözünme (amonyakta iyon oluşumu) olarak ayrılır. (Üç örneği tanecik yapısı ve çözücü-çözünen etkileşimiyle doğru ayrıştıran açıklamalar geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Üç örnek için de hem çözünenin tanecik yapısını hem suyla kurduğu etkileşimi belirttin mi?

NaCl iyonlarına ayrılır ve iyonlar su molekülleriyle sarılır; kimyasal tepkime yoktur.

1. Tabloda tuzun (NaCl) suda çözünmesinin türü istenir.
2. Tuz iyonik bağlı bir bileşiktir.
3. Suda Na+ ve Cl- iyonları birbirinden ayrılır ve su molekülleriyle sarılır; yeni madde oluşmaz.
4. Kimyasal özelliği korunduğu ve iyonlarına ayrıştığı için bu olay iyonik çözünme (fiziksel çözünme) olarak sınıflandırılır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İyonik çözünme (Taneciklerin suda iyonlarına ayrışma biçimi ölçüt alındığında geçerlidir.) · Fiziksel çözünme (Çözünürken yeni madde türü oluşmaması ölçüt alındığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çözünme denkleminde Na+ ve Cl- dışında yeni bir kimyasal tür oluşup oluşmadığını kontrol ettin mi?

Şeker molekülleri bozunmadan birbirinden ayrılıp su molekülleriyle sarılır.

1. Tabloda şekerin suda çözünmesinin türü istenir.
2. Şeker kovalent bağlı moleküllerden oluşur; çözünürken tepkime olmaz.
3. Şeker molekülleri bozulmadan birbirinden ayrılır ve su molekülleriyle sarılır.
4. Yeni madde oluşmadan moleküller hâlinde dağıldığı için bu olay moleküler çözünme (fiziksel çözünme) olarak yazılır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Moleküler çözünme (Çözünenin suda molekül bütünlüğünü koruyarak dağılması ölçüt alındığında geçerlidir.) · Fiziksel çözünme (Çözünme sırasında kimyasal tepkime gerçekleşmemesi ölçüt alındığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Sembolik gösterimde C₁₂H₂₂O₁₁ molekül formülünün suda çözündükten sonra da aynen korunduğunu doğruladın mı?

NH₃ suyla tepkimeye girerek NH₄+ ve OH- oluşturur; yeni madde türleri oluşur.

1. Tabloda amonyak gazının suda çözünmesinin türü istenir.
2. Ölçüt: çözünme sırasında yeni madde türü oluşuyor mu?
3. NH₃ suyla tepkimeye girer: NH₃ + H₂O → NH₄+ + OH-; yeni tanecikler oluşur.
4. Çözücüyle tepkime sonucu yeni kimyasal türler oluştuğu için amonyağın suda çözünmesi kimyasal çözünmedir.

Kendini kontrol et: Denklemde başlangıçta bulunmayan NH₄+ ve OH- iyonlarının tepkimeyle oluştuğunu kontrol ettin mi?

Ölçütler yalnızca iyon/molekül ayrımına bakıyorsa kimyasal çözünme gözden kaçabilir; tepkime ölçütü eklenince sınıflandırma örtüşür.

1. Beşinci sorudaki tabloda verilen fiziksel, kimyasal, iyonik ve moleküler çözünme tanımlarını incele.
2. Tanımlara göre tuzun iyonik (fiziksel), şekerin moleküler (fiziksel), amonyağın ise kimyasal çözünme olduğunu eşleştir.
3. Dördüncü sorudaki kendi sınıflandırmanı bu sonuçlarla karşılaştırarak benzer ve farklı yönleri belirle.
4. Farklılık varsa bunun hangi ölçütün (örneğin tepkime veya bağ türü ölçütünün) eksik kalmasından kaynaklandığını tartış.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Belirlediğim ölçütler tepkime ve tanecik yapısını kapsadığı için sınıflandırmam tablodaki fiziksel (iyonik/moleküler) ve kimyasal çözünme tanımlarıyla örtüştü. (Önceki adımlarda tam ölçüt belirleyip tutarlı karşılaştırma yapan öğrenci yanıtları geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Karşılaştırmanda tablodaki tanımları kullandın mı ve olası farklılıkların ölçüt kaynaklı nedenini açıkladın mı?

İletkenlik için serbest yüklü taneciklerin bulunması gerekir; iyonik çözünmede iyonlar oluşur, moleküler çözünmede oluşmaz.

1. Sulu çözeltilerde elektrik akımının serbest hareket edebilen yüklü tanecikler (iyonlar) aracılığıyla iletildiğini hatırla.
2. Tuzun suda iyon-dipol etkileşimiyle serbest Na+ ve Cl- iyonlarına ayrıştığını, bu iyonların akımı taşıdığını açıkla.
3. Şekerin ise suyla hidrojen bağı kurup nötr moleküller hâlinde dağıldığını, serbest iyon oluşmadığı için elektriği iletmediğini yaz.

Kendini kontrol et: Yanıtında hem çözücü-çözünen etkileşimini hem de serbest iyon varlığının iletkenlikle ilişkisini belirttin mi?

CO₂ sadece dağılmaz, suyla tepkimeye girerek H₂CO₃ (HCO₃- ve H+) oluşturur; yeni madde oluştuğu için kimyasal çözünmedir.

1. Sorudaki ifadede CO₂ gazının suyla tepkimeye girerek karbonik asit (H₂CO₃) oluşturduğu bilgisini belirle.
2. Çözünme sırasında çözücü ile tepkime gerçekleşip yeni madde oluşup oluşmadığı ölçütünü uygula.
3. Yeni bir kimyasal tür olan karbonik asit oluştuğu için bu çözünmenin kimyasal çözünme olduğunu açıkla.

Kendini kontrol et: Açıklamanda CO₂ ile suyun tepkimesinden yeni bir madde olan H₂CO₃ oluştuğunu vurguladın mı?