Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 103
Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 103 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
Tablo-1Aydınlatma aracı olarak kandil kullanılması günümüzde değişmiş mi?
Çözüm Yolu
Kandil bugün aydınlatmada değil, kandil geceleri gibi geleneksel anlamda kullanılır.
- Gazelde geçen “kandîl” sözcüğünün, dönemde aydınlatmanın kandille yapıldığını gösterdiğini belirle.
- Günümüzde evleri ve sokakları neyin aydınlattığını düşün: elektrik ve ampuller.
- İkisini karşılaştırarak “değişmiştir” sonucunu gerekçesiyle yaz.
- Kandil gecelerine bakıp kandilin aydınlatmada sürdüğünü sanmak — adı yaşasa da aydınlatmada artık elektrik kullanılıyor.
Kendini kontrol et: Bugün bir odayı aydınlatmak için kandil mi yoksa elektrik mi kullanırsın?
Tablo-2Haberleşmenin güvercinlerle yapılması günümüzde değişmiş mi?
Çözüm Yolu
Güvercinle haberleşme günümüzde yaygın değildir.
- Gazelde “kebûter” (güvercin) sözcüğünün haber getirdiğini bul; dönemde haberleşmede güvercin kullanılıyordu.
- Günümüzdeki haberleşme araçlarını düşün: telefon, internet, e-posta.
- Karşılaştırarak “değişmiştir” sonucunu yaz.
- Güvercini yalnız şiirsel bir süs sanmak — dönemde gerçekten haber taşımak için kullanılırdı.
Kendini kontrol et: Bugün uzaktaki birine haber ulaştırmak için hangi aracı kullanıyorsun?
Tablo-3Ay ve Güneş'in Dünya etrafında döndüğü düşüncesi günümüzde değişmiş mi?
Çözüm Yolu
Bu eski yer merkezli evren anlayışı bilimle aşılmıştır.
- Gazelde gökyüzünü anlatan “sipihr” hayalinin eski yer merkezli evren anlayışını yansıttığını belirle.
- Bugünkü bilimsel bilgiyi hatırla: Dünya Güneş'in, Ay da Dünya'nın çevresinde döner.
- Güneş'in Dünya çevresinde döndüğü düşüncesinin bilimle değiştiğini yaz.
- Ay'ın da Dünya çevresinde dönmediğini yazmak — Ay hâlâ Dünya'nın uydusudur; değişen Güneş'le ilgili düşüncedir.
Kendini kontrol et: Cevabında Dünya, Güneş ve Ay'ın hareketleri doğru eşleşmiş mi?
Tablo-4Alışverişin pazar yerlerinde yapılması, aynaların pazar yeri veya dükkânlarda iplerle asılarak satılması değişmiş mi?
Çözüm Yolu
Pazar geleneği devam etmekte, satış biçimleri çeşitlenmiştir.
- Gazelde aynaların (âyîne) yer yer asılarak satıldığını anlatan beyti bul.
- Bugün pazarların hâlâ kurulduğunu, ama alışverişin mağaza, AVM ve internete de taşındığını düşün.
- Aynaların raflarda, sabit fiyatla satıldığını ekleyerek “kısmen değişmiştir” sonucunu yaz.
- Tamamen değiştiğini söylemek — semt pazarları bugün de kuruluyor; değişen, satış biçimlerinin çeşitlenmesidir.
Kendini kontrol et: Cevabın hem süren hem de değişen alışveriş biçimlerinden örnek veriyor mu?
Tablo-5Sanata ve sanatkâra değer verilmesi günümüzde değişmiş mi?
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Görüşe dayalı açık uçlu cevap; gerekçeli yazılması yeterli.
- Gazelin son beytinde şiirin şah meclisinde okunmasının sanata verilen değeri gösterdiğini belirle.
- Dönemde sanatkârın saray ve devlet büyüklerince desteklendiğini hatırla.
- Günümüzde sanatı destekleyen kurumları, ödülleri ve izleyici kitlesini düşün.
- Değerin sürdüğünü, destek kaynağının ise değiştiğini gerekçesiyle yaz.
- Yalnız “evet” ya da “hayır” yazmak — görüşünü örnek ve gerekçeyle desteklemelisin.
Kendini kontrol et: Görüşünü hem dönemden hem de günümüzden birer örnekle destekledin mi?
Tablo-6Eğlence meclislerinde dans edilmesi ve şiirlerin okunması günümüzde değişmiş mi?
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Görüşe dayalı açık uçlu cevap.
- Gazelin son beytinde mutribin raks ederek şiir okuduğu eğlence meclisi hayalini bul.
- Günümüzde şiir dinletileri ve dans eğlencelerinin sürüp sürmediğini düşün.
- Konser, sinema ve dijital ortamların da eğlencede öne çıktığını ekle.
- “Kısmen değişmiştir” sonucunu bu karşılaştırmayla gerekçelendir.
- “Meclis”i bugünkü Meclis (parlamento) sanmak — burada sohbet ve eğlence toplantısı anlamındadır.
Kendini kontrol et: Cevabın hem süren hem de değişen eğlence biçimlerini gösteriyor mu?
1Kişinin kendini bilmesi neden önemlidir?
Çözüm Yolu
Metinlerdeki 'kendini bilen Rabbini bilir' anlayışına ve öğütlere dayanır.
- 1. metindeki “sen seni bil sen seni” nakaratının kendini tanımaya çağırdığını belirle.
- “Bayrâm özini bildi bileni anda buldı” dizesinden kendini bilenin Yaratıcı'yı bulduğunu çıkar.
- Kendini tanımanın günlük hayattaki yararlarını düşün: güçlü ve zayıf yönleri bilmek, doğru karar vermek.
- Bu yararları başkalarına saygıyla ilişkilendirerek gerekçeli bir cevap yaz.
- Kendini bilmeyi kendini beğenmek sanmak — burada haddini bilmek ve olgunlaşmak anlatılıyor.
Kendini kontrol et: Cevabında kendini bilmenin hem bireye hem de çevresine katkısı var mı?
2Hacı Bayram Veli'nin öğütleri ile 'sen seni bil' sözleri arasındaki ilişki.
Çözüm Yolu
Kendini bilen kimse kimseyi küçümsemez, bilgiyle hareket eder.
- 2. metindeki öğütleri listele: herkesin yerini tanı, ilim sahiplerine hürmet et, kimseyi küçümseme, bildiğine ülfet etme.
- 1. metindeki “sen seni bil” sözünün kendini tanımak ve haddini bilmek anlamına geldiğini belirle.
- Öğütlerin, kendini bilen olgun insanın davranışları olduğunu göster.
- İlişkiyi “Kendini bilen kişi ..., bu yüzden ...” biçiminde bir neden-sonuç cümlesiyle yaz.
- Öğütleri yalnız sıralamak — her öğüdün kendini bilmekle nasıl bağlandığını açıklamalısın.
Kendini kontrol et: Her öğüt için “Kendini bilen biri bunu neden yapar?” sorusunu cevaplayabiliyor musun?