Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 106 Cevapları

Gazel ikişer mısralık beyitlerden oluşur.

1. İstenen: gazelin nazım birimini yazmak.
2. 'Döne döne' redifli gazel ikişer dizelik bölümlerden oluşur.
3. İki dizeden oluşan her bölüme 'beyit' dendiğini hatırla; hücreye 'Beyit' yaz.

Kendini kontrol et: Gazeldeki her bölüm iki dizeden mi oluşuyor ve bilgi kutusundaki 'beyit nazım birimi' ifadesiyle uyuşuyor mu?

Murabba dört mısralık bentlerden oluşur; bent sayısı genellikle 3 ile 7 arasında değişir. Kitaptaki Ahmed Paşa örneği (...) ile kısaltıldığından yalnız iki bent görülür.

1. Sayfa 105'teki murabbanın dört mısralık bentlerden oluştuğunu belirle.
2. Kitaptaki örnekte görünen bentleri say: (...) ile kısaltıldığı için 2 bent görünür.
3. Murabbanın bent sayısının genellikle 3 ile 7 arasında değiştiğini hatırla.
4. Hücreye "genellikle 3-7 bent" yaz; kitapta 2 bent göründüğünü not et.

Kendini kontrol et: Örnekteki (...) işaretlerini fark edip bent sayısını genel aralıkla verdin mi?

Ölçü, murabba metninin altında verilmiştir.

1. İstenen: murabbanın ölçüsünü yazmak.
2. Murabba metninin altındaki ölçü satırına bakıldı.
3. Satırdaki aruz kalıbını aynen aktar: Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilün.

Kendini kontrol et: Yazdığım kalıp, murabbanın altındaki 'Ölçü:' satırıyla aynı mı?

İlk bentte dört dize 'gönül' redifi ve ön kafiyeyle kafiyelenir; ikinci bentte ilk üç dize 'nidelim' ile, son dize 'gönül' ile biter.

1. İstenen: murabbanın kafiye düzenini yazmak.
2. İlk bentte dört dize de 'gönül' redifiyle biter: aaaa.
3. İkinci bentte ilk üç dize 'nidelim' ile biter: bbb; son dize 'gönül' ile ilk bente bağlanır: a.

Kendini kontrol et: Her bendin son dizesi 'Vay gönül vay bu gönül...' tekrarı mı ve 'a' ile gösterildi mi?

Rubai tek bir dörtlükten oluşan nazım şeklidir; bu yüzden nazım birimi mısra değil dörtlüktür.

1. Sayfa 105'teki rubaiye bak; şiir tek bir parçadan oluşur.
2. Bu parçanın dört mısradan meydana geldiğini say.
3. Dört mısralık birimin adının dörtlük olduğunu belirle ve hücreye "Dörtlük" yaz.

Kendini kontrol et: Rubaideki mısraları saydığında dört mısralık tek bir bütün mü buluyorsun?

Rubainin nazım birimi dörtlük olduğundan birim sayısı birdir; bu tek dörtlük dört mısradan oluşur.

1. Rubainin nazım biriminin dörtlük olduğunu hatırla.
2. Sayfa 105'teki rubaide kaç dörtlük olduğunu say: tek dörtlük vardır.
3. Hücreye "1 dörtlük (4 mısra)" yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın sayı nazım birimi olan dörtlüğün sayısını mı gösteriyor?

Ölçü, rubai metninin altında verilmiştir.

1. İstenen: rubainin ölçüsünü yazmak.
2. Rubai metninin altındaki ölçü satırına bakıldı.
3. Satırdaki aruz kalıbını aynen aktar: Mef'ûlü/Mefâ'îlü/Mefâ'îlün/Fa'.

Kendini kontrol et: Kalıbın son parçasını 'Fa'' olarak yazdım mı ve rubainin altındaki satırla aynı mı?

1., 2. ve 4. dize 'bilsem' ile kafiyelenir; 3. dize serbesttir.

1. İstenen: rubainin kafiye düzenini yazmak.
2. Dize sonlarına bakıldı: 1., 2. ve 4. dize 'bilsem' ile biter.
3. 3. dize 'dâim' ile biter, diğerleriyle kafiyeli değildir.

Kendini kontrol et: Hangi dizeler 'bilsem' ile bitiyor; kafiye dışında kalan yalnız 3. dize mi?

Tuyuğ, Türklere özgü, tek dörtlükten oluşan bir nazım şeklidir; nazım birimi dörtlüktür.

1. Sayfa 105'teki tuyuğu incele; şiir tek bir parçadan oluşur.
2. Bu parçanın dört mısradan meydana geldiğini say.
3. Dört mısralık birimin dörtlük olduğunu belirle ve hücreye "Dörtlük" yaz.

Kendini kontrol et: Tuyuğdaki mısraları saydığında dört mısralık tek bir bütün mü buluyorsun?

Tuyuğ tek dörtlükten oluşur; birim sayısı birdir ve bu dörtlük dört mısradır.

1. Tuyuğun nazım biriminin dörtlük olduğunu hatırla.
2. Sayfa 105'teki tuyuğda kaç dörtlük olduğunu say: tek dörtlük vardır.
3. Hücreye "1 dörtlük (4 mısra)" yaz.

Kendini kontrol et: Yazdığın sayı mısraları mı, yoksa dörtlükleri mi sayıyor?

Ölçü s.105'te tuyuğun altında üç tef'ile olarak verilmiştir.

1. İstenen: tuyuğun ölçüsünü yazmak.
2. Tuyuğ metninin altındaki ölçü satırına bakıldı.
3. Satırdaki üç parçalı aruz kalıbını aynen aktar: Fâ'ilâtün/Fâ'ilâtün/Fâ'ilün.

Kendini kontrol et: Kalıpta üç tef'ile var mı ve tuyuğun altındaki satırla aynı mı?

Klasik Türk edebiyatında gazeller genellikle 5 ila 15 beyit arasında yazılır; sayfa 92'deki 'döne döne' redifli gazel 5 beyitten oluşmaktadır.

1. İstenen: gazelin birim (beyit) sayısını yazmak.
2. Gazel bilgi kutusunda beyit sayısının 5-15 arasında değiştiği belirtilir.
3. Sayfa 92'deki "döne döne" redifli gazelde görünen beyitleri say: 5 beyit vardır.
4. Hücreye "5-15 beyit" yaz ve örnek gazelde 5 beyit görüldüğünü ekle.

Kendini kontrol et: Yazdığın sayı gazel bilgi kutusundaki aralıkla uyumlu mu?

1., 2. ve 4. dize 'devrânıdur/hayrânıdur/seyrânıdur' ile kafiyelenir, 3. dize serbesttir.

1. İstenen: tuyuğun kafiye düzenini yazmak.
2. Dize sonlarına bakıldı: 1., 2. ve 4. dize devrânıdur, hayrânıdur, seyrânıdur ile biter.
3. 3. dize 'değin' ile biter ve kafiyeye katılmaz.

Kendini kontrol et: 1., 2. ve 4. dizeler '-ânıdur' ile, 3. dize farklı bir sesle mi bitiyor?

Biçim farkları kafiye ve birim; ortaklıklar tür ve ölçü ile tema.

1. Tablodan gazel ve şarkının nazım birimi, ölçü ve kafiye düzeni bilgilerini al.
2. Ortak yönleri belirle: ikisi de divan şiiri, aruzla yazılmış, kafiyeli ve aşk-eğlence temalı.
3. Gazelin farkını yaz: beyitlerle ve aa ba ca düzeniyle kurulur.
4. Şarkının farkını yaz: dörtlük bentlerle, nakaratla ve aaaa/bbba düzeniyle kurulur.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Farklılık: şarkı bestelenmek için yazılır ve nakarat içerir; gazelde nakarat yoktur. (Şarkının musikiyle bağı ve nakarat dizesi metinden gösterilirse)

Kendini kontrol et: Hem içerik hem yapı yönünden en az bir benzerlik ve bir farklılık yazdım mı?

Birim, uzunluk ve kafiye düzeni karşılaştırılır.

1. Tablodan gazel ve murabbanın nazım birimi, ölçü ve kafiye düzeni bilgilerini al.
2. Ortak yönleri belirle: aruz ölçüsü, kafiye ve redif kullanımı, aşk-gönül teması.
3. Gazelin farkını yaz: beyit birimlidir ve aa ba ca düzeniyle kafiyelenir.
4. Murabbanın farkını yaz: dörtlük bentlerle kurulur, aaaa/bbba düzenlidir ve tekrar dizesi vardır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Benzerlik: ikisi de Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilün kalıbıyla yazılmıştır. (Kitaptaki iki metnin ölçü satırları karşılaştırılırsa)

Kendini kontrol et: İki metnin altındaki ölçü satırlarını karşılaştırıp benzerlik ve farklılıkları doğru tabloya koydum mu?

Birim sayısı ve kafiye düzeni ayırt edicidir.

1. Tablodan gazel ve rubainin nazım birimi, birim sayısı ve kafiye düzeni bilgilerini al.
2. Ortak yönleri belirle: ikisi de divan şiiri, aruzla yazılmış ve kafiyeli.
3. Yapı farkını yaz: gazel çok beyitlidir, rubai tek dörtlüktür ve aaba kafiyelidir.
4. İçerik farkını yaz: rubai kısa ve özlü, daha çok felsefi düşünceler işler.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Farklılık: iki metnin aruz kalıpları farklıdır (Fe'ilâtün... ve Mef'ûlü...). (Kitaptaki iki metnin ölçü satırları karşılaştırılırsa)

Kendini kontrol et: Hem yapıdan (birim, kafiye) hem içerikten (tema) en az bir fark yazdım mı?

Tuyuğ kısa dörtlüktür; gazel uzun ve beyit esaslıdır.

1. Tablodan gazel ve tuyuğun nazım birimi, birim sayısı ve kafiye düzeni bilgilerini al.
2. Ortak yönleri belirle: ikisi de divan şiiri, aruzla yazılmış ve kafiyeli.
3. Yapı farkını yaz: gazel çok beyitli ve aa ba ca; tuyuğ tek dörtlük ve aaba kafiyelidir.
4. Tuyuğun Türklere özgü olduğunu ve kafiyelerinde çoğunlukla cinas bulunduğunu ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Farklılık: tuyuğ Türk şairlerince oluşturulmuştur; gazel Arap-Fars edebiyatından alınmıştır. (Nazım şekillerinin kökeni karşılaştırılırsa)

Kendini kontrol et: Hem benzerlik hem farklılık sütununa en az bir madde yazıp tablodaki bilgilerle destekledim mi?

Kalıp s.92'de gazelin altında verilmiştir.

1. İstenen: gazelin ölçüsünü yazmak.
2. Necâtî'nin gazelinin (s. 92) altındaki ölçü satırına bakıldı.
3. Satırdaki aruz kalıbını aynen aktar: Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilün.

Kendini kontrol et: Yazdığım kalıp, s. 92'deki 'Ölçü:' satırıyla tef'ile tef'ile aynı mı?

Gazelde ilk beyit kendi içinde, sonraki beyitlerin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyelenir.

1. İstenen: gazelin kafiye düzenini yazmak.
2. 'Döne döne' redifli gazelin ilk beytinde iki dize de 'döne döne' ile biter: aa.
3. Sonraki beyitlerde yalnız ikinci dizeler ilk beyitle kafiyelenir: ba, ca, da...

Kendini kontrol et: Matladan sonraki her beytin yalnız ikinci dizesi mi 'döne döne' ile bitiyor?

Şarkıda dörder mısralık bentler vardır.

1. İstenen: şarkının nazım birimini bulmak.
2. Şarkı metnine bakıldı: her bölüm dört dizeden oluşuyor ve bölümler boşlukla ayrılıyor.
3. Dört dizelik her bölüme 'bent' (dörtlük) dendiğini hatırla ve hücreye yaz.

Kendini kontrol et: Şarkıda boşlukla ayrılan her bölümü saydığımda dört dize buluyor muyum?

Metin (...) ile kısaltılmıştır; şarkı nazım biçiminin bilinen bent aralığı 3-5'tir.

1. İstenen: şarkının birim (bent) sayısını yazmak.
2. Metinde iki bent görünür, ardından (...) ile kısaltıldığı belirtilir.
3. Şarkı nazım biçimi genellikle 3-5 bentten oluşur.

Kendini kontrol et: Metnin sonundaki (...) işaretini dikkate alıp şarkının genel bent aralığını yazdım mı?

Ölçü, şarkı metninin altında verilmiştir.

1. İstenen: şarkının ölçüsünü yazmak.
2. Şarkı metninin altındaki ölçü satırına bakıldı.
3. Satırdaki aruz kalıbını aynen aktar: Mef'ûlü/Mefâ'îlü/Mefâ'îlü/Fe'ûlün.

Kendini kontrol et: Yazdığım kalıp, şarkı metninin altındaki 'Ölçü:' satırıyla birebir aynı mı?

İlk bentte tüm dizeler 'ül' ile biter; sonraki bentte ilk üç dize kendi aralarında, dördüncü dize (nakarat) birinci bentle kafiyelidir.

1. İstenen: şarkının kafiye düzenini yazmak.
2. İlk bentte dizeler gül, bülbül, tahammül, bülbül ile biter; hepsi kafiyelidir: aaaa.
3. İkinci bentte ilk üç dize yandım, usandım, inandım ile biter: bbb.
4. Dördüncü dize nakarat olarak tekrarlanır ve ilk bentle kafiyelidir: a.

Kendini kontrol et: İkinci bendin son dizesi ilk bentteki nakaratla aynı mı ve 'a' harfiyle gösterildi mi?

Murabba dört mısralık bentlerden kurulur.

1. İstenen: murabbanın nazım birimini bulmak.
2. Murabba metnine bakıldı: her bölüm dört dizedir ve son dize 'Vay gönül...' ile tekrarlanır.
3. Dört dizelik her bölüme 'bent' (dörtlük) dendiğini hatırla ve hücreye yaz.

Kendini kontrol et: Murabbadaki her bölümü saydığımda dört dize buluyor muyum?