Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 115 Cevapları

'Gözüne mil çekilmiş' kör edilmiş demektir; sözcüğün uzunluk ölçüsü ve gösterge çubuğu anlamları da vardır.

1. Şiirde 'mil' sözcüğünün geçtiği dizeyi bulalım: 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.'
2. 'Âmâ' kör demektir; göze mil çekmek kör etmeyi anlatır, yani mil burada ince uzun bir çubuktur.
3. Sözlükte milin başka anlamlarına bakalım: uzunluk ölçüsü, gösterge çubuğu, makine mili gibi.
4. Bu anlamlardan birini kullanarak yeni bir cümle kuralım: 'Sahilde 1 mil yürüdük.'

Kabul edilebilir başka cevaplar: Makinenin mili kırıldığı için çark dönmedi. (Mil sözcüğü dönen parçaları taşıyan çubuk anlamında kullanıldığında.)

Kendini kontrol et: Kurduğum cümlede 'mil' sözcüğü şiirdekinden farklı bir anlam taşıyor mu?

Korku duyan şair sokak başlarında dev gibi tehditler görür.

1. Üçüncü dörtlükte 'Sanıyorum, her sokak başını kesmiş devler...' dizesini bulalım.
2. Şair, içindeki korkuyu sokak başlarını tutan devler görüntüsüyle somutlaştırır.
3. Bu hayalî görüntü bir imgedir; üçüncü kutuya 'devler' yazalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Damla damla biriken korku (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Bu imgenin şairin hangi duygusundan doğduğunu bir dizeyle gösterebiliyor muyum?

Işıksız pencereli evler kör gibi tasvir edilir.

1. Üçüncü dörtlüğün son dizesini okuyalım: 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.'
2. Camları simsiyah evler, gözü kör edilmiş bir insana benzetilmiştir.
3. Bu benzetmeyle oluşan görüntü imgedir; dördüncü kutuya yazalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kaldırımların emzirdiği çocuk (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım imgede benzetilen (evler) ve benzeyen (âmâ) birlikte yer alıyor mu?

Yıldırımlar evlerin bacasını kollayan, gökyüzündeki tehdit olarak anlatılır.

1. İkinci dörtlükte 'Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar.' dizesini bulalım.
2. Yıldırımlar, evleri gözetleyen ve saldırmak için fırsat bekleyen varlıklar gibi canlandırılır.
3. Bu tehditkâr görüntü bir imgedir; beşinci kutuya yazalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Ses kesilince duyulan kaldırım sesi (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım imge şiirde canlı bir varlık gibi davranan bir şeyi mi anlatıyor?

Karanlık ve gölge şairin sığındığı örtü imgesidir. Diğer olası imgeler: korku, taş kemerler.

1. Yedinci dörtlükte 'Islak bir yorgan gibi, sımsıkı bürüneyim;' dizesini okuyalım.
2. Şair karanlıkları üstüne örtülen ıslak bir yorgana benzetir; karanlık onun sığınağı olur.
3. 'Gölgeden taş kemerler' dizesi de gölgeyi somut bir yapı gibi gösterir; bu imgeyi altıncı kutuya yazalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Damla damla biriken korku (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.) · Gölgeden taş kemerler (Gölge imgesi kemer görüntüsüyle birlikte verildiğinde.)

Kendini kontrol et: Altı kutuya yazdığım imgelerin her biri şiirde farklı bir görüntüyü mü anlatıyor?

İmgeler soyut duyguları gözle görülür, hissedilir hale getirir.

1. Belirlediğimiz imgelerin her birinin hangi duyguyu çağrıştırdığını düşünelim: kara gökler, devler, kör evler, yıldırımlar.
2. Ortak noktayı bulalım: hepsi korku, yalnızlık ve karanlık duygusunu taşır.
3. İmgelerin bu soyut duyguları gözle görülür, hissedilir hâle getirdiğini belirtelim.
4. Ayrıca anlatımı yoğunlaştırıp okurda çağrışım uyandırdığını ekleyerek cevabı tamamlayalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: İmgeler gece şehrini canlı bir tablo gibi gözümüzün önüne getirir. (Betimleme amacı vurgulanıp şiirden örnekle desteklendiğinde.)

Kendini kontrol et: Cevabımda imgelerin hangi duyguyu somutlaştırdığını açıkça söyledim mi?

Karanlık, yalnız, ürkütücü imgeler şairin korku ve yalnızlığını gösterir.

1. İmgelerin taşıdığı duyguları sıralayalım: kara gökler, devler, kör evler, aç köpekler.
2. Bu imgelerin çoğu ürkütücü ve kasvetlidir; şairin korku ve kaygı içinde olduğunu çıkaralım.
3. 'Gündüzler size kalsın, verin karanlıkları!' dizesinden şairin karanlığa sığındığını, içine kapandığını ekleyelim.

Kendini kontrol et: Çıkarımımı şiirden en az bir dizeyle destekleyebiliyor muyum?

Seçilen sözcükler dörtlükte duyguyu somutlaştıran imge olarak kullanılır. Öğrenci kendi dörtlüğünü yazar.

1. Şiirden bir dörtlük seçelim ve anlattığı duyguyu belirleyelim.
2. Saat, musiki, fırtına, sis sözcüklerinden dörtlüğün duygusuna uyanları seçelim.
3. Seçtiğimiz sözcükleri benzetme ya da kişileştirmeyle kullanalım; ör. 'fırtına gibi kopuyor içimde korku'.
4. Dörtlüğü yeniden yazıp sesli okuyalım; duygunun ve ahengin korunduğunu denetleyelim.

Kendini kontrol et: Seçtiğim sözcük dizede bir görüntü ya da duygu çağrıştırıyor mu?

'Kara gökler' koyu, kasvetli gökler demektir; kara sözcüğü kuru toprak anlamına da gelir.

1. Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık.'
2. Kül rengi bulutlarla kapanmış gök koyu ve karanlıktır; burada kara 'siyah, karanlık' anlamındadır.
3. Sözlükte karanın başka anlamlarını arayalım: denizin karşıtı olan toprak parçası, kötü, uğursuz gibi.
4. Toprak anlamını içeren yeni bir cümle kuralım; denizle karşıtlık, anlamı belirginleştirir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu kara haber hepimizi üzdü. (Kara sözcüğü 'kötü, acı veren' anlamında kullanıldığında.)

Kendini kontrol et: Cümlemdeki 'kara' sözcüğü renk ya da karanlık dışında bir anlam taşıyor mu?

'Can vermek' ölmek, yaşamını bırakmak demektir; sözcüğün sevilen kimse anlamı da vardır.

1. Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Bana düşmez can vermek, yumuşak bir kucakta.'
2. 'Can vermek' ölmek demektir; buna göre can burada 'yaşam, hayat' anlamındadır.
3. Sözlükte canın başka anlamlarına bakalım: çok sevilen kimse, kişi (nüfus), istek.
4. Seçtiğimiz anlamla cümle kuralım: 'Can arkadaşım bana her zaman destek olur.'

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu köyde yalnızca yüz can yaşıyor. (Can sözcüğü 'kişi, nüfus' anlamında kullanıldığında.)

Kendini kontrol et: Cümlemdeki 'can' yerine 'hayat' koyunca anlam bozuluyor mu? Bozuluyorsa farklı bir anlam kullanmışım.

Şiirde 'zafer tâkı' kemerli yapı anlamındadır. Farklı anlamda kullanım için sesteş 'tak' (vurma, çarpma sesi) seçilebilir.

1. Kaldırımlar şiirinde "tâk" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Yolumun zafer tâkı, gölgeden taş kemerler."
2. Aynı dizedeki "kemerler" sözcüğünden ipucu alarak "tâk"ın kemer, kemerli yapı anlamına geldiğini çıkar.
3. Tahminini TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol et.
4. Sözcüğü farklı bir anlamda, örneğin vurma sesi bildiren "tak" olarak bir cümlede kullan.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Saati duvara tak. ("Takmak" fiilinin emir kipi olarak, kemer anlamından farklı kullanıldığı için kabul edilir.)

Kendini kontrol et: Cümlendeki "tak" sözcüğü şiirdeki kemer anlamından farklı bir anlam taşıyor mu?

'Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar' yıldırımların evleri gözetlemesidir; kollamak koruyup gözetmek de demektir.

1. Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar.'
2. Yıldırımlar bacalara düşmek için fırsat bekler gibidir; kollamak burada 'gözetlemek, gizlice izlemek' anlamındadır.
3. Sözlükte başka anlamına bakalım: birini gözetip korumak.
4. Korumak anlamıyla cümle kuralım: 'Anne, çocuğunu her tehlikeden kolladı.'

Kendini kontrol et: Cümlemdeki 'kollamak' iyi niyetli bir korumayı mı anlatıyor? Öyleyse şiirdekinden farklı anlamı kullanmışım.

Dizede sel benzetmesi ayak seslerini değil fenerleri anlatır. Sözcüğün gerçek anlamı ise taşkın sudur.

1. Şiirde "sel" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "İki yanımdan aksın bir sel gibi fenerler."
2. Fenerlerin sele benzetildiğini fark et; sözcük bol ve akıp giden yoğunluğu anlatır.
3. Tahminini TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol et; gerçek anlamı taşkın sudur.
4. Sözcüğü gerçek anlamıyla, taşkın su olarak bir cümlede kullan.

Kendini kontrol et: Cümlendeki "sel" sözcüğü şiirdeki benzetmeden farklı bir anlam taşıyor mu?

Şiirde kaldırım ve sokaklardaki kemerli taş yapılar kastedilir; sözcük belde bağlanan kuşak anlamına da gelir.

1. Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Yolumun zafer tâkı, gölgeden taş kemerler.'
2. Taş kemerler, sokak üstünde yay biçiminde yükselen yapılardır; kemer burada mimari bir öğedir.
3. Sözlükte başka anlamına bakalım: bele takılan kayış, kuşak.
4. Bu anlamla cümle kuralım: 'Pantolonumun kemeri koptu.'

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yolculukta emniyet kemerini takmayı unutma. (Kemer sözcüğü bağlamaya yarayan kayış anlamında kullanıldığında.)

Kendini kontrol et: Cümlemdeki kemer bir yapıyı mı, bir eşyayı mı anlatıyor? Şiirdekinden farklı olmalı.

Kaldırım yalnızları saran, onlarla konuşan bir varlık olarak imgelenir.

1. İmge, duyguyu somutlaştıran ve zihinde canlanan görüntüdür; şiirde böyle görüntüler arayalım.
2. Dördüncü dörtlükte kaldırımlar 'çilekeş yalnızların annesi' olarak anlatılır.
3. Kaldırım bir anne gibi canlandırıldığı için bu görüntü imgedir; ilk kutuya yazalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sel gibi akan fenerler (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım öğe şiirde geçiyor mu ve gözümün önünde canlandırılabiliyor mu?

Karanlık korku ve yalnızlığı simgeler.

1. İkinci dörtlüğün ilk dizesini okuyalım: 'Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık.'
2. Kül rengi bulutlarla kapanmış kara gök, karanlık ve kasvetli bir görüntü oluşturur.
3. Bu görüntü korku ve yalnızlığı somutlaştırdığı için imgedir; ikinci kutuya yazalım.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Aç köpekler (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım imge şiirdeki karanlık ve kasvetli havayı gözümün önüne getiriyor mu?