Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 116 Cevapları

'So-kak-ta-yım kim-se-siz bir so-kak or-ta-sın-da' dizesi 14 hecedir.

1. İstenen: İlk dörtlüğün ölçüsünü bulmak; bunun için dizelerin hecelerini sayalım.
2. 1. dize: So-kak-ta-yım kim-se-siz bir so-kak or-ta-sın-da = 14 hece.
3. 2. dize: Yü-rü-yo-rum ar-ka-ma bak-ma-dan yü-rü-yo-rum = 14 hece; diğer dizeler de aynı sayıdadır.
4. Hece sayısı eşit olduğundan hece ölçüsü kullanılmıştır; dizeler ortadan duraklarla ikiye ayrılır.

Kendini kontrol et: Her dizedeki ünlü harfleri saydığımda 14 sonucunu buluyor muyum?

1. ile 3. dize (ortasında/noktasında), 2. ile 4. dize (yürüyorum/görüyorum) kafiyelidir.

1. İstenen: İlk dörtlüğün kafiye düzenini bulmak.
2. 1. dize 'ortasında' a, 2. dize 'yürüyorum' b harfiyle gösterilir.
3. 3. dize 'noktasında' 1. dizeyle (a), 4. dize 'görüyorum' 2. dizeyle (b) kafiyelidir.
4. Düzen a-b-a-b olduğundan kafiye düzeni çapraz kafiyedir.

Kendini kontrol et: 1. ile 3. dizenin, 2. ile 4. dizenin sonları birbirine benziyor mu?

Dize sonlarındaki sözcükler benzer sesler taşıyarak kafiye oluşturur.

1. İstenen: İlk dörtlükte kafiyeli sözcükleri belirlemek.
2. Dize sonundaki sözcükler: ortasında, yürüyorum, noktasında, görüyorum.
3. Ses benzerliğine göre eşleştirelim: 'ortasında' ile 'noktasında', 'yürüyorum' ile 'görüyorum' benzer seslerle biter.

Kendini kontrol et: Eşleştirdiğim sözcüklerin son sesleri gerçekten benzeşiyor mu?

Şiir dörder dizelik birimlerden oluşur.

1. İstenen: Şiirin nazım birimini bulmak.
2. Şiirin bölümlerine bakalım: her bölüm boşlukla ayrılmış dört dizeden oluşur.
3. Bütün bölümlerde dize sayısı aynıdır (dört).
4. Dört dizelik bölümlerden oluştuğu için nazım birimi dörtlüktür.

Kendini kontrol et: Şiirin her bölümündeki dizeleri saydığımda hep dört mü buluyorum?

Kafiyeden sonra tekrar eden ses/ekler redifi oluşturur.

1. İstenen: Kaldırımlar şiirinin ilk dörtlüğündeki redifi bulmak.
2. Dize sonlarını yazalım: ortasında, yürüyorum, noktasında, görüyorum.
3. 1. ve 3. dizede 'orta-sında / nokta-sında' sonlarında aynı görevli '-(s)ında' ekleri tekrarlanır; bu redif olur.
4. 2. ve 4. dizede 'yürü-yorum / görü-yorum' sonlarında '-yorum' eki tekrarlanır.

Kendini kontrol et: Tekrar eden bölümün iki sözcükte de aynı görevi gören bir ek olduğunu denetledim mi?

14'lü hece ve dörtlük halk şiirine, kafiye ve redif düzeni geleneksel şiire bağlar.

1. Bilgi görselinde bulduğumuz şekil özelliklerini sıralayalım: 14'lü hece ölçüsü, dörtlük, abab kafiye, redif.
2. Hece ölçüsü ve dörtlük nazım biriminin halk şiirinin temel özellikleri olduğunu hatırlayalım.
3. Kafiye ve redife verilen önemin geleneksel şiirle, divan şiiriyle de bağ kurduğunu düşünelim.

Kendini kontrol et: Belirttiğim gelenek, saydığım şekil özelliklerinden en az biriyle açıklanabiliyor mu?

Biçimsel düzen, yalnız yürüyüş ve iç gerilim duygusunu güçlendirir.

1. Şiirin şekil özelliklerini hatırlayalım: düzenli hece ölçüsü, dörtlükler, kafiye ve redif.
2. Bu düzenin şiirde ritim ve müzikal ahenk oluşturduğunu belirtelim.
3. İçerikte şairin karanlık sokakta yürüyüşü anlatılır; düzenli ritim adımların temposunu çağrıştırır.
4. Tekrarlanan ses ve redifler, korkunun yoğunlaşmasını ve yalnızlığın sürekliliğini hissettirir; bağlantıyı böyle kuralım.

Kendini kontrol et: Cevabımda bir şekil özelliğini şiirdeki bir duyguya ya da duruma bağladım mı?

Görüş sorusudur; gerekçeli cevap kabul edilir.

1. Nazım biriminin dörtlük olduğunu ve her dörtlüğün kendi içinde bir bütün oluşturduğunu hatırlayalım.
2. Dörtlükleri sırayla okuyup her birinin hangi duyguyu ya da durumu anlattığını not edelim.
3. Her dörtlüğün yeni bir korku ya da yalnızlık anı verdiğini görerek ilişkiyi belirleyelim.
4. Görüşümüzü açıkça belirtip şiirden bir dörtlükle gerekçelendirelim.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Hayır; mesaj nazım biriminden çok imgeler ve sözcük seçimiyle iletilmiştir. (Görüş, şiirden örneklerle gerekçelendirildiğinde.)

Kendini kontrol et: Görüşümü şiirdeki en az bir dörtlükle destekledim mi?

Serbest nazımda ahenk söz dizimi, tekrar ve imgelerle kurulur.

1. Ölçü, kafiye ve nazım birimine bağlı olmayan şiirlerin serbest şiir olduğunu belirtelim.
2. Bu şiirlerde şairin biçim kurallarıyla sınırlanmadan duygusunu daha özgür anlattığını düşünelim.
3. Ahengin ölçü yerine iç ritim, tekrar, söz dizimi ve imgelerle sağlandığını ekleyelim.
4. Kendi görüşümüzü de belirterek cevabı tamamlayalım.

Kendini kontrol et: Cevabımda serbest şiirin bir özelliğini ve ahengi nasıl kurduğunu belirttim mi?