Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 115
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 115 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1 milŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: mil
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirde: gözü kör etmek için kullanılan ince çubuk. Örnek cümle: Termometrenin mili 40 dereceyi gösteriyordu / Sahilde 1 mil yürüdük (uzunluk ölçüsü).Çözüm Yolu
'Gözüne mil çekilmiş' kör edilmiş demektir; sözcüğün uzunluk ölçüsü ve gösterge çubuğu anlamları da vardır.
- Şiirde 'mil' sözcüğünün geçtiği dizeyi bulalım: 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.'
- 'Âmâ' kör demektir; göze mil çekmek kör etmeyi anlatır, yani mil burada ince uzun bir çubuktur.
- Sözlükte milin başka anlamlarına bakalım: uzunluk ölçüsü, gösterge çubuğu, makine mili gibi.
- Bu anlamlardan birini kullanarak yeni bir cümle kuralım: 'Sahilde 1 mil yürüdük.'
Kabul edilebilir başka cevaplar: Makinenin mili kırıldığı için çark dönmedi. (Mil sözcüğü dönen parçaları taşıyan çubuk anlamında kullanıldığında.)
- Şiirdeki anlam olarak uzunluk ölçüsünü yazmak — 'gözüne mil çekilmiş' bağlamı ince çubuğu gösterir.
- Cümlede yine 'göze mil çekmek' anlamını kullanmak — soru, şiirdekinden farklı bir anlam istiyor.
Kendini kontrol et: Kurduğum cümlede 'mil' sözcüğü şiirdekinden farklı bir anlam taşıyor mu?
2a-3Bilgi görselinde üçüncü imgeyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Devler (her sokak başını kesmiş devler).Çözüm Yolu
Korku duyan şair sokak başlarında dev gibi tehditler görür.
- Üçüncü dörtlükte 'Sanıyorum, her sokak başını kesmiş devler...' dizesini bulalım.
- Şair, içindeki korkuyu sokak başlarını tutan devler görüntüsüyle somutlaştırır.
- Bu hayalî görüntü bir imgedir; üçüncü kutuya 'devler' yazalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Damla damla biriken korku (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)
- Devleri gerçek varlıklar sanmak — 'sanıyorum' sözü, görüntünün korkudan doğan bir hayal olduğunu gösterir.
Kendini kontrol et: Bu imgenin şairin hangi duygusundan doğduğunu bir dizeyle gösterebiliyor muyum?
2a-4Bilgi görselinde dördüncü imgeyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Evler (gözüne mil çekilmiş âmâ gibi).Çözüm Yolu
Işıksız pencereli evler kör gibi tasvir edilir.
- Üçüncü dörtlüğün son dizesini okuyalım: 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.'
- Camları simsiyah evler, gözü kör edilmiş bir insana benzetilmiştir.
- Bu benzetmeyle oluşan görüntü imgedir; dördüncü kutuya yazalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kaldırımların emzirdiği çocuk (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)
- Yalnızca 'âmâ' yazmak — imgeyi oluşturan, evlerin kör bir insana benzetilmesidir; ikisi birlikte verilmelidir.
Kendini kontrol et: Yazdığım imgede benzetilen (evler) ve benzeyen (âmâ) birlikte yer alıyor mu?
2a-5Bilgi görselinde beşinci imgeyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Yıldırımlar.Çözüm Yolu
Yıldırımlar evlerin bacasını kollayan, gökyüzündeki tehdit olarak anlatılır.
- İkinci dörtlükte 'Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar.' dizesini bulalım.
- Yıldırımlar, evleri gözetleyen ve saldırmak için fırsat bekleyen varlıklar gibi canlandırılır.
- Bu tehditkâr görüntü bir imgedir; beşinci kutuya yazalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Ses kesilince duyulan kaldırım sesi (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)
- Yıldırımı yalnızca hava olayı olarak görmek — şiirde kişileştirilerek tehdit eden bir varlığa dönüşür.
Kendini kontrol et: Yazdığım imge şiirde canlı bir varlık gibi davranan bir şeyi mi anlatıyor?
2a-6Bilgi görselinde altıncı imgeyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Gölge / karanlıklar (yorgan gibi bürünülen).Çözüm Yolu
Karanlık ve gölge şairin sığındığı örtü imgesidir. Diğer olası imgeler: korku, taş kemerler.
- Yedinci dörtlükte 'Islak bir yorgan gibi, sımsıkı bürüneyim;' dizesini okuyalım.
- Şair karanlıkları üstüne örtülen ıslak bir yorgana benzetir; karanlık onun sığınağı olur.
- 'Gölgeden taş kemerler' dizesi de gölgeyi somut bir yapı gibi gösterir; bu imgeyi altıncı kutuya yazalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Damla damla biriken korku (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.) · Gölgeden taş kemerler (Gölge imgesi kemer görüntüsüyle birlikte verildiğinde.)
- Aynı imgeyi iki kutuya yazmak — 'kara gökler' ile 'yorgan gibi karanlıklar' farklı görüntüler olarak ayrı belirtilmelidir.
Kendini kontrol et: Altı kutuya yazdığım imgelerin her biri şiirde farklı bir görüntüyü mü anlatıyor?
2bBelirlenen imgelerin kullanılma amaçları
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şairin yalnızlık, korku ve karanlığı somut ve etkili biçimde duyumsatmak; anlatımı yoğun ve çağrışımlı kılmak.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
İmgeler soyut duyguları gözle görülür, hissedilir hale getirir.
- Belirlediğimiz imgelerin her birinin hangi duyguyu çağrıştırdığını düşünelim: kara gökler, devler, kör evler, yıldırımlar.
- Ortak noktayı bulalım: hepsi korku, yalnızlık ve karanlık duygusunu taşır.
- İmgelerin bu soyut duyguları gözle görülür, hissedilir hâle getirdiğini belirtelim.
- Ayrıca anlatımı yoğunlaştırıp okurda çağrışım uyandırdığını ekleyerek cevabı tamamlayalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: İmgeler gece şehrini canlı bir tablo gibi gözümüzün önüne getirir. (Betimleme amacı vurgulanıp şiirden örnekle desteklendiğinde.)
- İmgeleri yalnızca süs olarak görmek — imgeler, şairin duygusunu okura hissettirmek için seçilir.
Kendini kontrol et: Cevabımda imgelerin hangi duyguyu somutlaştırdığını açıkça söyledim mi?
2cŞairin imgeleri seçerken içinde bulunduğu duygu durumuna dair çıkarım
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şair yalnız, korku dolu, kaygılı ve içine kapanık; aynı zamanda karanlığa sığınan bir ruh hâlindedir.Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Karanlık, yalnız, ürkütücü imgeler şairin korku ve yalnızlığını gösterir.
- İmgelerin taşıdığı duyguları sıralayalım: kara gökler, devler, kör evler, aç köpekler.
- Bu imgelerin çoğu ürkütücü ve kasvetlidir; şairin korku ve kaygı içinde olduğunu çıkaralım.
- 'Gündüzler size kalsın, verin karanlıkları!' dizesinden şairin karanlığa sığındığını, içine kapandığını ekleyelim.
- Şairin karanlıktan yalnızca korktuğunu söylemek — son dörtlüklerde karanlığı istediği ve ona sığındığı da görülür.
Kendini kontrol et: Çıkarımımı şiirden en az bir dizeyle destekleyebiliyor muyum?
3Saat, musiki, fırtına, sis sözcüklerinden seçip dörtlüğü imgeyle yeniden yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Örnek: Sokaktayım, sis çökmüş her yanı sarmış; / Yürüyorum, fırtına gibi kopuyor içimde korku; / Saatler durmuş, yalnızlık çöreklenmiş; / Kaldırımlar musiki gibi inliyor ayağımda.Çözüm Yolu
Seçilen sözcükler dörtlükte duyguyu somutlaştıran imge olarak kullanılır. Öğrenci kendi dörtlüğünü yazar.
- Şiirden bir dörtlük seçelim ve anlattığı duyguyu belirleyelim.
- Saat, musiki, fırtına, sis sözcüklerinden dörtlüğün duygusuna uyanları seçelim.
- Seçtiğimiz sözcükleri benzetme ya da kişileştirmeyle kullanalım; ör. 'fırtına gibi kopuyor içimde korku'.
- Dörtlüğü yeniden yazıp sesli okuyalım; duygunun ve ahengin korunduğunu denetleyelim.
- Sözcüğü yalnızca gerçek anlamıyla kullanmak — 'saat çaldı' gibi bir kullanım imge oluşturmaz.
- Dörtlüğün duygusunu değiştirmek — yeni imgeler şiirin korku ve yalnızlık havasına uymalıdır.
Kendini kontrol et: Seçtiğim sözcük dizede bir görüntü ya da duygu çağrıştırıyor mu?
1 karaŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: kara
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirde: karanlık, siyah, koyu. Örnek cümle: Gemi kara göründüğünde herkes sevindi (toprak parça).Çözüm Yolu
'Kara gökler' koyu, kasvetli gökler demektir; kara sözcüğü kuru toprak anlamına da gelir.
- Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık.'
- Kül rengi bulutlarla kapanmış gök koyu ve karanlıktır; burada kara 'siyah, karanlık' anlamındadır.
- Sözlükte karanın başka anlamlarını arayalım: denizin karşıtı olan toprak parçası, kötü, uğursuz gibi.
- Toprak anlamını içeren yeni bir cümle kuralım; denizle karşıtlık, anlamı belirginleştirir.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu kara haber hepimizi üzdü. (Kara sözcüğü 'kötü, acı veren' anlamında kullanıldığında.)
- Cümlede yine renk anlamını kullanmak — 'kara bulut' gibi örnekler şiirdeki anlamla aynıdır.
Kendini kontrol et: Cümlemdeki 'kara' sözcüğü renk ya da karanlık dışında bir anlam taşıyor mu?
1 canŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: can
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirde: yaşam, hayat. Örnek cümle: Can arkadaşım bana her zaman destek olur (çok yakın).Çözüm Yolu
'Can vermek' ölmek, yaşamını bırakmak demektir; sözcüğün sevilen kimse anlamı da vardır.
- Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Bana düşmez can vermek, yumuşak bir kucakta.'
- 'Can vermek' ölmek demektir; buna göre can burada 'yaşam, hayat' anlamındadır.
- Sözlükte canın başka anlamlarına bakalım: çok sevilen kimse, kişi (nüfus), istek.
- Seçtiğimiz anlamla cümle kuralım: 'Can arkadaşım bana her zaman destek olur.'
Kabul edilebilir başka cevaplar: Bu köyde yalnızca yüz can yaşıyor. (Can sözcüğü 'kişi, nüfus' anlamında kullanıldığında.)
- 'Can vermek' sözünü 'birine güç vermek' sanmak — dize, şairin rahat bir kucakta ölmeyi kendine yakıştırmadığını anlatır.
Kendini kontrol et: Cümlemdeki 'can' yerine 'hayat' koyunca anlam bozuluyor mu? Bozuluyorsa farklı bir anlam kullanmışım.
1 tâkŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: tâk
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirdeki anlamı: kemer, kemerli yapı ('zafer tâkı'). Cümle: Kapı rüzgârla tak diye kapandı.Çözüm Yolu
Şiirde 'zafer tâkı' kemerli yapı anlamındadır. Farklı anlamda kullanım için sesteş 'tak' (vurma, çarpma sesi) seçilebilir.
- Kaldırımlar şiirinde "tâk" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Yolumun zafer tâkı, gölgeden taş kemerler."
- Aynı dizedeki "kemerler" sözcüğünden ipucu alarak "tâk"ın kemer, kemerli yapı anlamına geldiğini çıkar.
- Tahminini TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol et.
- Sözcüğü farklı bir anlamda, örneğin vurma sesi bildiren "tak" olarak bir cümlede kullan.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Saati duvara tak. ("Takmak" fiilinin emir kipi olarak, kemer anlamından farklı kullanıldığı için kabul edilir.)
- Cümlede yine kemer anlamını kullanmak — etkinlik sözcüğün farklı bir anlamda kullanılmasını istiyor.
- "Tâk" sözcüğünü "takmak" fiiliyle aynı anlamda sanmak — şiirdeki sözcük bir yapı adıdır.
Kendini kontrol et: Cümlendeki "tak" sözcüğü şiirdeki kemer anlamından farklı bir anlam taşıyor mu?
1 kollamakŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: kollamak
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirde: gözetlemek, gizlice izlemek. Örnek cümle: Anne, çocuğunu her tehlikeden kolladı (korumak).Çözüm Yolu
'Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar' yıldırımların evleri gözetlemesidir; kollamak koruyup gözetmek de demektir.
- Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Evlerin bacasını kolluyor yıldırımlar.'
- Yıldırımlar bacalara düşmek için fırsat bekler gibidir; kollamak burada 'gözetlemek, gizlice izlemek' anlamındadır.
- Sözlükte başka anlamına bakalım: birini gözetip korumak.
- Korumak anlamıyla cümle kuralım: 'Anne, çocuğunu her tehlikeden kolladı.'
- Şiirdeki anlamı 'korumak' diye yazmak — yıldırımlar evleri korumuyor, tehdit ederek gözetliyor.
Kendini kontrol et: Cümlemdeki 'kollamak' iyi niyetli bir korumayı mı anlatıyor? Öyleyse şiirdekinden farklı anlamı kullanmışım.
1 selŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: sel
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirde: bol ve akıp giden yoğunluk; 'sel gibi fenerler' yan yana akan ışıkları anlatır. Cümle: Şiddetli yağmurdan sonra sel köyü bastı.Çözüm Yolu
Dizede sel benzetmesi ayak seslerini değil fenerleri anlatır. Sözcüğün gerçek anlamı ise taşkın sudur.
- Şiirde "sel" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "İki yanımdan aksın bir sel gibi fenerler."
- Fenerlerin sele benzetildiğini fark et; sözcük bol ve akıp giden yoğunluğu anlatır.
- Tahminini TDK Güncel Türkçe Sözlük'ten kontrol et; gerçek anlamı taşkın sudur.
- Sözcüğü gerçek anlamıyla, taşkın su olarak bir cümlede kullan.
- Sel benzetmesini ayak seslerine bağlamak — dizede sele benzetilen fenerlerdir.
- Cümlede yine mecaz anlamı kullanmak — şiirdekinden farklı bir anlam istendiği için gerçek anlam seçilmelidir.
Kendini kontrol et: Cümlendeki "sel" sözcüğü şiirdeki benzetmeden farklı bir anlam taşıyor mu?
1 kemerŞiirdeki anlamını yazıp farklı anlamda cümle kurma: kemer
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Şiirde: taş kemer, kemerli yapı (gölgeden taş kemerler). Örnek cümle: Pantolonumun kemeri koptu (kuşak).Çözüm Yolu
Şiirde kaldırım ve sokaklardaki kemerli taş yapılar kastedilir; sözcük belde bağlanan kuşak anlamına da gelir.
- Sözcüğün geçtiği dizeyi bulalım: 'Yolumun zafer tâkı, gölgeden taş kemerler.'
- Taş kemerler, sokak üstünde yay biçiminde yükselen yapılardır; kemer burada mimari bir öğedir.
- Sözlükte başka anlamına bakalım: bele takılan kayış, kuşak.
- Bu anlamla cümle kuralım: 'Pantolonumun kemeri koptu.'
Kabul edilebilir başka cevaplar: Yolculukta emniyet kemerini takmayı unutma. (Kemer sözcüğü bağlamaya yarayan kayış anlamında kullanıldığında.)
- Şiirdeki anlamı kuşak sanmak — 'taş' sözcüğü ve sokak bağlamı mimari yapıyı gösterir.
Kendini kontrol et: Cümlemdeki kemer bir yapıyı mı, bir eşyayı mı anlatıyor? Şiirdekinden farklı olmalı.
2a-1Bilgi görselinde Kaldırımlar'daki birinci imgeyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Kaldırım (yalnızların annesi).Çözüm Yolu
Kaldırım yalnızları saran, onlarla konuşan bir varlık olarak imgelenir.
- İmge, duyguyu somutlaştıran ve zihinde canlanan görüntüdür; şiirde böyle görüntüler arayalım.
- Dördüncü dörtlükte kaldırımlar 'çilekeş yalnızların annesi' olarak anlatılır.
- Kaldırım bir anne gibi canlandırıldığı için bu görüntü imgedir; ilk kutuya yazalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Sel gibi akan fenerler (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)
- Soyut duygu adlarını (yalnızlık, hüzün) imge sanmak — imge, şiirde geçen somut ve canlandırılabilen bir görüntüdür.
Kendini kontrol et: Yazdığım öğe şiirde geçiyor mu ve gözümün önünde canlandırılabiliyor mu?
2a-2Bilgi görselinde ikinci imgeyi yazma
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Karanlık / kara gökler.Çözüm Yolu
Karanlık korku ve yalnızlığı simgeler.
- İkinci dörtlüğün ilk dizesini okuyalım: 'Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık.'
- Kül rengi bulutlarla kapanmış kara gök, karanlık ve kasvetli bir görüntü oluşturur.
- Bu görüntü korku ve yalnızlığı somutlaştırdığı için imgedir; ikinci kutuya yazalım.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Aç köpekler (Kutuların sırası serbest olduğundan şiirdeki başka bir imge seçildiğinde.)
- Yalnızca 'bulut' yazmak — imgeyi oluşturan, kül rengi bulutlarla kapanmış kara göğün bütün görüntüsüdür.
Kendini kontrol et: Yazdığım imge şiirdeki karanlık ve kasvetli havayı gözümün önüne getiriyor mu?