Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 118 Cevapları

Gündelik sözcükler ve benzetmeler şairin yalnızlık duygusunu doğal ve etkili biçimde yansıtır.

1. Şiirin içeriğini hatırlayalım: karanlık sokakta yalnız yürüyen şairin korkusu ve karamsarlığı anlatılır.
2. Dil özelliğini belirleyelim: günlük, anlaşılır sözcükler ve içten bir söyleyiş kullanılmıştır.
3. Üslup özelliğini belirleyelim: benzetme, kişileştirme ve imgelerle yoğun bir anlatım vardır.
4. Sade dilin yalnızlığı doğal, imgelerin ise karamsarlığı etkili yansıttığını belirterek uyumu açıklayalım.

Kendini kontrol et: Cevabımda bir dil özelliğini şiirdeki bir duyguyla örnek vererek ilişkilendirdim mi?

Tekrarlar şiirin müzikalitesini oluşturur ve temayı pekiştirir.

1. Şiirdeki tekrarları bulalım: 'Kaldırımlar', 'yürüyorum', 'ben gideyim, yol gitsin', 'bu karanlık sokakta'.
2. Tekrarların şiire ritim ve müzikal ahenk kazandırdığını belirtelim.
3. Tekrarlanan sözlerin şairin duygusunu vurguladığını ve temayı pekiştirdiğini ekleyelim.
4. Tekrarların dizeleri akılda kalıcı yaptığını da belirterek cevabı tamamlayalım.

Kendini kontrol et: Belirttiğim her katkıyı şiirdeki bir tekrar örneğiyle gösterebiliyor muyum?

Yalnızlık gibi soyut duygular benzetme ve tasvirle daha çarpıcı anlatılır.

1. Şiirdeki benzetme ve tasvirleri bulalım: 'âmâ gibi evler', 'sel gibi fenerler', 'ıslak bir yorgan gibi'.
2. Bunların yalnızlık, korku gibi soyut duyguları somut görüntülere dönüştürdüğünü belirtelim.
3. Tasvirlerin okurun zihninde canlı bir gece sokağı oluşturduğunu ve anlatımı etkili kıldığını ekleyelim.

Kendini kontrol et: Cevabımda benzetme ve tasvirlerin hangi duyguyu somutlaştırdığını örnekle belirttim mi?

Görselin içeriği grupların sayfadaki üç soruya verdiği cevaplardan oluşur; örnek, bir düzen önerir.

Saf şiir; ritim, ses uyumu ve çağrışımla etki yaratmayı öne çıkarır. Şiirdeki tekrarlar ve imgeler buna yaklaşır.

1. Kitaptaki 'Saf Şiir' bilgisini hatırlayalım: ahenk, müzikal unsurlar, yeni imgeler ve biçim güzelliği öne çıkar.
2. Şiirdeki ses ve söz tekrarlarını bulalım: dize başlarında yinelenen 'Kaldırımlar', düzenli kafiye ve redifler.
3. İmgeli, çağrışımlı dili örnekleyelim: 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.'
4. Bu özelliklerin şiiri anlamdan çok ses ve duygu etkisiyle öne çıkardığını belirterek cevabı tamamlayalım.

Kendini kontrol et: Saydığım her özelliği şiirden bir dize ya da sözcükle gösterebiliyor muyum?

Dize başlarında "Kaldırımlar" tekrarı, uyaklar ve benzer uzunlukta dizeler ahenk ve ritim oluşturur.

1. Ritmin, seslerin ve vurguların düzenli aralıklarla tekrarından doğduğunu hatırlayalım.
2. Ölçüyü kontrol edelim: dizeler 14 heceli ve 7+7 duraklıdır; okuyuş düzenli bir tempoda ilerler.
3. Tekrarları bulalım: 'Kaldırımlar' sözü dize başlarında, '-yorum' gibi redifler dize sonlarında yinelenir.
4. Bu gerekçelerle şiirin ritmi olduğunu söyleyelim.

Kendini kontrol et: Şiiri sesli okuduğumda belirttiğim tekrarlar ve duraklar ritmi hissettiriyor mu?

Çevre tasvirleri ve şairin içe dönük ses tonu yalnızlık duygusunu yoğunlaştırır.

1. Şiirde çevreyi anlatan sözleri bulalım: 'kimsesiz bir sokak', 'karanlık sokak', 'in cin uykuda'.
2. Şairin tek yoldaşının kaldırımlar olduğunu belirtelim: 'Biri benim, biri de serseri kaldırımlar.'
3. Karanlığın, sessizliğin ve şairin içe dönük konuşmasının yalnızlık duygusunu yoğunlaştırdığını açıklayalım.

Kendini kontrol et: Belirttiğim her sebebi şiirden bir dizeyle destekleyebiliyor muyum?

Şair gündüzü başkalarına bırakıp karanlığı seçer; bu, iç dünyası ile çevresi arasındaki çatışmayı gösterir.

1. Çatışmanın, karşıt kavramlar ya da güçler arasındaki gerilim olduğunu hatırlayalım.
2. Karşıt kavramları bulalım: 'Gündüzler size kalsın, verin karanlıkları!' dizesinde gündüz ile karanlık karşıttır.
3. Aynı dizedeki 'size' ile şairin kendisi arasındaki ayrımdan şair-toplum çatışmasını çıkaralım.
4. Uyanık yalnız şair ile uykudaki insanlar arasındaki karşıtlığı da ekleyerek unsurları sıralayalım.

Kendini kontrol et: Yazdığım her çatışma unsurunun iki karşıt tarafını açıkça belirttim mi?

Bu sözler yalnızlık, kasvet ve acı temasını doğrudan çağrıştırır.

1. Şiirin temasını belirleyelim: yalnızlık, korku ve karamsarlık.
2. Bu duyguları çağrıştıran sözcükleri şiirde arayalım: 'kimsesiz', 'yalnızlar', 'çilekeş'.
3. Kelime gruplarını da ekleyelim: 'karanlık sokak', 'âmâ gibi evler', 'serseri kaldırımlar'.

Kabul edilebilir başka cevaplar: "kimsesiz bir sokak", "kara gökler", "korku" (Şiirde geçen ve yalnızlığı ya da karamsarlığı çağrıştıran başka sözler seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım her sözcük ya da grup şiirde geçiyor ve temayı çağrıştırıyor mu?

Herkesin yaşayabileceği duyguların anlaşılır ve ritimli anlatılması şiiri yaygınlaştırır.

1. Şiirin dilini değerlendirelim: sade ve anlaşılır olduğu için her okur kolayca kavrar.
2. Temayı düşünelim: yalnızlık, herkesin yaşayabileceği evrensel bir duygudur.
3. Biçimi düşünelim: düzenli ölçü, kafiye ve tekrarlar dizeleri akılda kalıcı yapar.
4. Bu sebepleri birleştirerek şiirin geniş kitlelerce bilinmesini açıklayalım.

Kendini kontrol et: Belirttiğim sebepler şiirin kendi özelliklerine mi dayanıyor?

Kaldırımlar 'çilekeş yalnızların annesi' diye anılır; şair onlarla özdeşleşir.

1. Kaldırımların nasıl anıldığına bakalım: 'çilekeş yalnızların annesi', 'içimde yaşamış bir insan'.
2. Şairin kendini nasıl gördüğüne bakalım: 'Ben bu kaldırımların emzirdiği çocuğum!'
3. Bu dizelerden şairin kaldırımları ana, dert ortağı ve yol arkadaşı gibi gördüğünü çıkaralım.

Kendini kontrol et: Belirttiğim ilişkiyi kaldırımların kişileştirildiği bir dizeyle destekledim mi?

Bu imgeler şairin yalnızlığını, karamsarlığını ve kaçış isteğini yansıtır.

1. Şiirdeki imgeleri hatırlayalım: karanlık sokak, âmâ gibi evler, içimde kıvrılan lisan, ses kesilince duyulan ses.
2. Her imgenin çağrıştırdığı duyguyu düşünelim: karanlık ve körlük kasvet, sessizlik yalnızlık uyandırır.
3. Bu imgelerin şairin bunalmışlığını, umutsuzluğunu ve kaçış isteğini yansıttığını belirtelim.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Islak yorgan gibi karanlıklar: karanlığa sığınma isteği. (Şiirde geçen başka bir imge ruh hâliyle ilişkilendirildiğinde.)

Kendini kontrol et: Seçtiğim her imge için şairin ruh hâlini anlatan bir sıfat yazabiliyor muyum?