Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 117 Cevapları

Evlerin kör bir insana benzetilmesi, yalın sözlerle kurulmuş imgeli bir anlatımdır.

1. Özellik: Sade dil ama imge ve çağrışımlarla örülü anlatım; şiirde buna uyan dize aranır.
2. Dizede yalın, günlük sözcükler bulunmalı, aynı zamanda zihinde bir görüntü oluşturmalı.
3. 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.' dizesinde evler kör bir insana benzetilerek imge kurulmuştur.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kara gökler kül rengi bulutlarla kapanık; (Yalın sözcüklerle somut bir görüntü kuran başka bir dize seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Seçtiğim dizeyi okuyunca gözümün önünde bir görüntü canlanıyor mu?

Şair gündüzü başkalarına bırakıp karanlığı seçer; yalnızlığı ve bunalımı karşıt kavramlarla yansıtır.

1. Tablodaki örnek dizeleri okuyalım: şair sabahı görmek istemiyor, gündüzü başkalarına bırakıp karanlığı istiyor.
2. Sabah-gündüz ile karanlık kavramlarının karşıt kullanıldığını fark edelim.
3. Bu karşıtlık, şairin karamsar, yalnız ve kaçmak isteyen ruh hâlini yansıtır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Gündüze karşı geceyi ve karanlığı yücelten, içe dönük bir söyleyiş. (Karşıtlık ve karanlığa yönelim dizelerle gösterildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım özellik, dizelerdeki sabah-karanlık karşıtlığını ve şairin duygusunu açıklıyor mu?

Gündelik konuşmaya yakın, süssüz bir söyleyişle duygu doğrudan dile getirilmiştir.

1. Özellik: İçten, yalın ve doğal söyleyiş; süssüz, konuşur gibi dizeler aranır.
2. 'Ne sabahı göreyim, ne sabah görüneyim; Gündüzler size kalsın, verin karanlıkları!' dizeleri incelenir.
3. Bu dizelerde duygu doğrudan, gündelik konuşmaya yakın bir dille söylenmiştir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında; / Yürüyorum, arkama bakmadan yürüyorum. (Süssüz, konuşur gibi başka dizeler seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Seçtiğim dizeler günlük konuşmada söylenebilecek kadar doğal ve süssüz mü?

"Kaldırımlar" sözü her dizede yinelenir ve kaldırım insana benzetilir; bu hem ritim hem imge sağlar.

1. Tablodaki dörtlüğü okuyalım: her dize 'Kaldırımlar' sözüyle başlıyor.
2. Aynı sözün dize başlarında yinelenmesi söz ve ses tekrarıdır; şiire ritim ve ahenk katar.
3. Kaldırımlar 'anne', 'insan', 'lisan' olarak anılır; bu benzetme ve kişileştirmedir.

Kendini kontrol et: Belirttiğim her özelliği dizelerden bir sözcükle gösterebiliyor muyum?

Şair kendini (ben) ve kaldırımları birlikte 'iki yoldaş' (biz) olarak anar.

1. Özellik: Bir dörtlükte hem 'ben' hem 'biz' anlayışının birlikte bulunması aranır.
2. İkinci dörtlükte 'yalnız iki yoldaş uyanık' ifadesi şair ile kaldırımları bir arada (biz) gösterir.
3. Ardından 'Biri benim, biri de serseri kaldırımlar.' dizesinde 'ben' ayrıca belirtilir.

Kendini kontrol et: Seçtiğim dizelerde hem şairin kendisi hem de birlikte olduğu bir varlık var mı?

Evler gözü oyulmuş kör bir insana benzetilerek karanlık, kasvetli bir çevre canlandırılır.

1. Tablodaki dizeyi okuyalım: 'Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler.'
2. 'gibi' edatıyla evler, gözü kör edilmiş bir insana benzetilmiştir; bu benzetmedir.
3. Evlere göz ve körlük gibi insana ait özellikler verilmesi kişileştirme etkisi yaratır.

Kendini kontrol et: Dizede benzetilen, benzeyen ve benzetme edatını gösterebiliyor muyum?

Bu kelime grupları hem çevreyi (karanlık sokak) hem şairin yalnızlık ve acı dolu ruh hâlini yansıtır.

1. Özellik: Şairin çevresini ve ruh hâlini anlatan kelime grupları aranır.
2. Çevreyi anlatanlar: 'kimsesiz bir sokak', 'karanlık sokak' gibi gruplar şiirde geçer.
3. Ruh hâlini anlatanlar: 'çilekeş yalnızlar' grubu yalnızlığı ve acıyı gösterir.

Kabul edilebilir başka cevaplar: "kül rengi bulutlar", "serseri kaldırımlar" (Şiirde geçen ve çevreyi ya da ruh hâlini anlatan başka gruplar seçildiğinde.)

Kendini kontrol et: Yazdığım grupların her biri şiirde aynen geçiyor mu?

İki dizede aynı söz öbeğinin yinelenmesi ahenk kurar; dilek kipi karamsar duyguyu güçlendirir.

1. Tablodaki dizeleri okuyalım: 'Aman sabah olmasın, bu karanlık sokakta; / Bu karanlık sokakta bitmesin yolculuğum!'
2. 'bu karanlık sokakta' söz öbeği iki dizede yinelenir; bu tekrar ritim ve ahenk sağlar.
3. 'olmasın, bitmesin' dilek bildirir; şairin karanlıkta kalma isteğini ve umutsuzluğunu vurgular.

Kendini kontrol et: Belirttiğim tekrarı ve dilek anlamını dizelerde işaretleyebiliyor muyum?