Kitavuz

Hızlı Sayfa Bul

Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 119

Sayfa 119 9 Çözümlü Madde

Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 119 Cevapları

Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi

Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?

Tüm cevaplar ve mevcut çözüm rehberleri ücretsiz. Önce dene; sonra ilk adımı, cevabı ve çözüm yolunu aç.

1 TemaGazel ile Kaldırımlar'ın temasının karşılaştırılması.

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Gazel: aşk, güzel ve gönül acısı (beşerî/ilahî aşk). Kaldırımlar: yalnızlık, karamsarlık, bunalmışlık.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Gazel genellikle aşk ve sevgiliyi işler; Kaldırımlar bireyin yalnızlığını anlatır. Gazelin yazarı görselde belli olmadığından genel özellik verilmiştir.

  1. Ölçüt: Tema; iki şiirin ana duygusu karşılaştırılır.
  2. Gazel Divan şiirinde çoğunlukla aşk, sevgili ve gönül acısını işler.
  3. Kaldırımlar'da şair karanlık sokakta yalnız, korkulu ve bunalmış bir ruh hâlini anlatır.
  4. Necâtî'nin gazelinde âşığın ahı göklere yükselir, gönlü sevgilinin zülfünde harap olur; tema aşk acısıdır.
Sık yapılan hatalar
  • İki şiirin temasını aynı saymak — gazelde aşk ve sevgili, Kaldırımlar'da bireyin yalnızlığı ve korkusu öne çıkar.

Kendini kontrol et: Yazdığım temaları her iki şiirden birer dizeyle destekleyebiliyor muyum?

1 Yapı unsurlarıGazel ile Kaldırımlar'ın yapı unsurlarının karşılaştırılması.

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Gazel: beyitlerle kurulur, aruz ölçüsüyle yazılır, aa-ba-ca kafiye düzeni ve 'döne döne' redifi vardır. Kaldırımlar: dörtlüklerle kurulur, 7+7 duraklı 14'lü hece ölçüsüyle yazılır, kafiye düzeni çapraz (abab).
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Gazel divan şiirinin aruzlu, beyitli nazım biçimidir. Kaldırımlar'ın dizeleri düzenli olarak 14 hecedir ve dörtlükleri abab kafiyelidir; şiirde serbest ritim ya da düz uyak bulunmaz.

  1. Gazelin beyitlerle, Kaldırımlar'ın dört dizelik bölümlerle kurulduğunu belirle.
  2. Gazelin ölçü satırına bak: Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilâtün/Fe'ilün, yani aruz ölçüsüdür.
  3. Kaldırımlar'ın bir dizesinin hecelerini say: "Sokaktayım, kimsesiz / bir sokak ortasında" 7+7=14 hecedir.
  4. Gazelde her beytin "döne döne" ile bittiğini, kafiye düzeninin aa, ba, ca olduğunu göster.
  5. Kaldırımlar'da 1. ile 3., 2. ile 4. dizelerin kafiyeli olduğunu (ortasında/noktasında) belirleyip abab yaz.
Sık yapılan hatalar
  • Kaldırımlar'ı serbest ölçülü sanmak — dizeler düzenli olarak 14 hecedir ve 7+7 duraklıdır.
  • Gazelin kafiye düzenini abab yazmak — gazelde ilk beyit kendi içinde, sonrakiler ikinci dizeyle kafiyelenir.

Kendini kontrol et: Kaldırımlar'dan rastgele seçtiğin iki dizenin hece sayısı 14 çıkıyor mu?

1 Dil ve anlatımGazel ile Kaldırımlar'ın dil ve anlatımının karşılaştırılması.

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Gazel: Dönemine göre sade ve akıcı bir Türkçe, halk söyleyişleri ve ikilemelerin yanı sıra Arapça-Farsça tamlamalar, mazmunlar ve söz sanatları kullanılmıştır. Kaldırımlar: Günümüz Türkçesiyle sade, yalın, doğal ve içten bir söyleyiş benimsenmiş; özgün imge, çağrışım ve ses tekrarlarıyla örülü bir dil kullanılmıştır.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Necâtî Bey'in 'döne döne' redifli gazeli yabancı tamlamalar, mazmunlar ve söz sanatları içerse de dönemine göre sade bir Türkçeyle yazılmıştır; Kaldırımlar ise yalın, içten ve özgün imgelerle zenginleştirilmiş bir anlatıma sahiptir.

  1. Necâtî Bey'in gazelindeki söz varlığını inceleyerek Arapça-Farsça tamlamalar ve kalıplaşmış mazmunların yanı sıra halk söyleyişleri ile ikilemelerin kullanıldığını belirle.
  2. Gazelin sanatlı anlatımına rağmen kendi dönemine göre sade ve akıcı bir Türkçeyle söylendiğini not et.
  3. Kaldırımlar şiirinin dilini inceleyerek günümüz Türkçesiyle yalın, doğal ve içten bir söyleyiş benimsendiğini tespit et.
  4. Kaldırımlar'da kalıplaşmış mazmunlar yerine şaire özgü imgeler, güçlü çağrışımlar ve ahengi sağlayan ses tekrarlarının öne çıktığını tabloya yaz.
Sık yapılan hatalar
  • Gazelin dilini tamamen ağır ve anlaşılmaz saymak — Necâtî Bey'in halk söyleyişleri ve ikilemelerle dönemine göre sade bir Türkçe kullandığına dikkat edilmelidir.
  • Yalnız kelime seçimine bakıp anlatım özelliklerini atlamak — her iki şiirde imge kullanımı, söz sanatları ve ses tekrarları da karşılaştırılmalıdır.

Kendini kontrol et: Her iki şiir için hem dilin sadelik düzeyini hem de imge ve anlatım özelliklerini karşılaştırmalı olarak yazdın mı?

1 Edebî dönemGazel ile Kaldırımlar'ın edebî döneminin karşılaştırılması.

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Gazel: Divan edebiyatı. Kaldırımlar: Cumhuriyet dönemi (modern) Türk şiiri.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Gazel Divan şiirinin nazım şeklidir; Kaldırımlar modern şiir geleneğinden bir örnektir.

  1. Ölçüt: Edebî dönem; şiirlerin hangi gelenekte yazıldığı belirlenir.
  2. Gazel, Divan edebiyatına ait bir nazım şeklidir.
  3. Kaldırımlar, Necip Fazıl Kısakürek'in Cumhuriyet döneminde yazdığı modern bir şiirdir.
Sık yapılan hatalar
  • Kaldırımlar'ı kafiye ve redif kullandığı için Divan şiirine bağlamak — hece ölçüsüyle Cumhuriyet döneminde yazılmış modern bir şiirdir.

Kendini kontrol et: Belirttiğim dönemleri şairlerin yaşadığı yüzyıllarla (XV. ve XX. yüzyıl) doğrulayabiliyor muyum?

2-aGazelde ve Kaldırımlar'da imgelerin kullanılış biçimi hakkında görüş.

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Gazelde imgeler kalıplaşmış ve ortak (gül, bülbül, sevgili); Kaldırımlar'da şairin kişisel ve özgün imgeleri vardır.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Divan şiirinde mazmunlar geleneksel; modern şiirde imge bireyseldir.

  1. Gazeldeki imgeleri bulalım: 'kandîl-i sipihr' (göğün kandili), 'şâm-ı zülf', haber taşıyan 'kebûter' (güvercin).
  2. Bu imgelerin Divan şiirinde ortak kullanılan, kalıplaşmış mazmunlar olduğunu belirtelim.
  3. Kaldırımlar'daki imgeleri bulalım: 'âmâ gibi evler', 'kaldırımların emzirdiği çocuk'.
  4. Bu imgelerin şairin kendi yaşantısından doğan kişisel ve özgün imgeler olduğunu belirterek karşılaştıralım.
Sık yapılan hatalar
  • Gazelde hiç imge olmadığını söylemek — gazelde de imge vardır, ancak çoğu geleneğin ortak mazmunlarıdır.

Kendini kontrol et: Karşılaştırmamda her iki şiirden en az birer imge örneği verdim mi?

2-bŞiirlerde kullanılan söz varlığının günümüzde kullanılıp kullanılmadığı.

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Gazeldeki söz varlığı büyük ölçüde kullanımdan düşmüştür; Kaldırımlar'daki sözcükler günümüzde de anlaşılır ve kullanılır.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Yabancı kökenli eski sözcükler azalırken yalın sözcükler yaşamaktadır.

  1. Gazeldeki sözcüklere bakalım: zülf, ber-dâr, kebûter, mutrib; çoğu bugün sözlüğe bakmadan anlaşılmaz.
  2. Bu sözcüklerin büyük ölçüde kullanımdan düştüğünü belirtelim; 'zevk', 'can', 'meclis' gibi azı yaşamaktadır.
  3. Kaldırımlar'daki sözcüklere bakalım: sokak, karanlık, yalnız, ev; bunlar bugün de kullanılır.
  4. Dilin zamanla sadeleştiğini belirterek görüşümüzü tamamlayalım.
Sık yapılan hatalar
  • Gazeldeki bütün sözcüklerin unutulduğunu söylemek — 'zevk', 'can', 'meclis' gibi bazıları bugün de kullanılır.

Kendini kontrol et: Görüşümü her iki şiirden sözcük örnekleriyle destekledim mi?

2-cDivan'dan modern şiire değişmeyen unsurlar.

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Duygu ve düşünceyi anlatma amacı, aşk ve yalnızlık gibi temalar, söz sanatları, ahenk ve imge kullanımı.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Değişen biçime rağmen şiirin temel özellikleri sürmüştür.

  1. İki şiiri ortak yönleri bakımından karşılaştıralım: ikisi de şairin duygularını anlatır.
  2. Temaların sürdüğünü belirtelim: aşk acısı ve yalnızlık gibi insani duygular her dönemde işlenir.
  3. Biçimdeki ortak öğeleri bulalım: her iki şiirde de kafiye, redif ve ahenk vardır.
  4. Söz sanatlarının ve imge kullanımının da sürdüğünü ekleyerek cevabı tamamlayalım.
Sık yapılan hatalar
  • Değişmeyen unsur olarak ölçüyü yazmak — gazelde aruz, Kaldırımlar'da hece kullanıldığı için ölçü değişmiştir.

Kendini kontrol et: Yazdığım her unsur hem gazelde hem Kaldırımlar'da gerçekten bulunuyor mu?

2-dDivan'dan modern şiire değişen unsurlar.

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Nazım biçimi, ölçü, dil, konular, kalıplaşmış mazmunların yerine özgün imgeler.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Beyit yerine dörtlük ve serbest biçimler, aruz yerine hece ve serbest ölçü, ağır dil yerine sade dil gelmiştir.

  1. Nazım birimini karşılaştıralım: gazelde beyit, Kaldırımlar'da dörtlük kullanılmıştır.
  2. Ölçüyü karşılaştıralım: gazelde aruz, Kaldırımlar'da hece ölçüsü vardır.
  3. Dili karşılaştıralım: 'kandîl-i sipihr' gibi Farsça tamlamalar azalmış, yerini günlük Türkçe almıştır.
  4. Kalıplaşmış mazmunların yerini şairin kişisel, özgün imgelerinin aldığını ekleyelim.
Sık yapılan hatalar
  • Kafiyeyi değişen unsur saymak — her iki şiirde de kafiye ve redif kullanılmıştır.

Kendini kontrol et: Belirttiğim her değişikliği iki şiirden birer örnekle gösterebiliyor muyum?

2-eŞiirdeki değişikliklerin sebepleri.

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Toplumsal ve kültürel değişim, Batı edebiyatıyla etkileşim, bireyin ön plana çıkması ve sade dil anlayışı.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Yaşam biçimi ve zevk değiştikçe şiirin biçimi ve dili de değişmiştir.

  1. Toplumsal ve kültürel değişimi düşünelim: yaşam biçimi değiştikçe şiirin konusu ve dili de değişmiştir.
  2. Batı edebiyatıyla etkileşimin yeni biçimler ve yeni bir imge anlayışı getirdiğini belirtelim.
  3. Bireyin öne çıkmasıyla şairlerin kişisel duygularını özgün imgelerle anlattığını ekleyelim.
  4. Dilde sadeleşme anlayışının sözcük seçimini değiştirdiğini belirterek cevabı tamamlayalım.
Sık yapılan hatalar
  • Değişimi tek bir sebebe bağlamak — toplumsal, kültürel ve dilsel etkenler birlikte rol oynar.

Kendini kontrol et: Belirttiğim her sebep, önceki soruda yazdığım değişikliklerden birini açıklıyor mu?