Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 124
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 124 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-RomanRomanı edebî ya da öğretici olarak sınıflandırma
Çözüm Yolu
Roman kurmaca, sanatsal bir anlatı türüdür.
- Ölçütü hatırla: Edebî metin kurmacadır ve sanat amacı taşır; öğretici metin gerçeğe dayanıp bilgi verir.
- Romanın kurmaca kişiler ve olaylarla, sanatsal bir dille yazıldığını düşün.
- Bu nedenle romanı 'Edebî Metinler' alanına yaz.
- Gerçek olaylardan esinlenen romanları öğretici saymak — olay gerçekten esinlense de roman kurmacadır.
Kendini kontrol et: Romandaki kişiler ve olaylar yazarın kurgusu mu, yoksa belgelenmiş gerçekler mi?
1-AnıAnıyı sınıflandırma
Çözüm Yolu
Yaşanmış olayların anlatıldığı öğretici türdür.
- Anının yazarın yaşadığı ya da tanık olduğu olayları anlattığını hatırla.
- Anıda olaylar gerçektir, kurmaca değildir.
- Bu nedenle anıyı 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
- Anıyı hikâyeyle karıştırmak — ikisi de olay anlatır ama anıdaki olaylar gerçekten yaşanmıştır.
Kendini kontrol et: Anlatılan olay yazarın gerçekten yaşadığı ya da gördüğü bir olay mı?
1-SohbetSohbeti sınıflandırma
Çözüm Yolu
Bilgi ve görüş aktarımı amaçlanır.
- Sohbetin bir konuyu okurla konuşuyormuş gibi samimi bir dille anlattığını hatırla.
- Sohbette amaç bilgi ve görüş aktarmaktır; kurmaca yoktur.
- Bu nedenle sohbeti 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
- Samimi ve akıcı dili yüzünden sohbeti edebî saymak — türü belirleyen, görüş aktarması ve kurmaca olmamasıdır.
Kendini kontrol et: Sohbette kurmaca bir olay mı var, yoksa yazarın görüşü mü aktarılıyor?
1-MasalMasalı sınıflandırma
Çözüm Yolu
Hayal ürünü kurmaca anlatıdır.
- Masalın olağanüstü olay ve kahramanlarla anlatılan hayal ürünü bir tür olduğunu hatırla.
- Masal tamamen kurmacadır ve sanatsal bir anlatım taşır.
- Bu nedenle masalı 'Edebî Metinler' alanına yaz.
- Masalın sonunda ders vermesine bakıp öğretici saymak — ders verse de kurmaca olduğu için edebîdir.
Kendini kontrol et: Masaldaki olaylar gerçek hayatta yaşanabilir mi?
1-Manzum hikâyeManzum hikâyeyi sınıflandırma
Çözüm Yolu
Şiir biçimiyle yazılmış kurmaca hikâyedir.
- Manzum hikâyenin bir hikâyenin şiir biçiminde anlatılması olduğunu hatırla.
- Hem kurmaca bir olay hem de nazım biçimi taşıdığı için sanatsaldır.
- Bu nedenle manzum hikâyeyi 'Edebî Metinler' alanına yaz.
Kendini kontrol et: Manzum hikâyede kurmaca bir olay şiir biçiminde mi anlatılıyor?
1-EfsaneEfsaneyi sınıflandırma
Çözüm Yolu
Olağanüstü unsurlu sözlü anlatı türüdür.
- Efsanenin olağanüstü olayları anlatan sözlü bir halk anlatısı olduğunu hatırla.
- Efsanedeki olaylar kanıtlanmış gerçekler değildir; hayal gücüne dayanır.
- Bu nedenle efsaneyi 'Edebî Metinler' alanına yaz.
- Gerçek bir yerle ilgili anlatıldığı için efsaneyi öğretici saymak — anlatılan olay olağanüstü ve kurmacadır.
Kendini kontrol et: Efsanedeki olay belgelerle kanıtlanabilir mi?
1-RöportajRöportajı sınıflandırma
Çözüm Yolu
Bilgi edinmek için yapılan görüşmeye dayanır.
- Röportajın bir kişiyle görüşülerek ya da bir yer gezilerek hazırlanan bir yazı olduğunu hatırla.
- Röportajda gerçek kişiler ve bilgiler yer alır; amaç bilgilendirmektir.
- Bu nedenle röportajı 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
Kendini kontrol et: Röportajdaki kişi ve bilgiler gerçek mi?
1-Köşe yazısıKöşe yazısını sınıflandırma
Çözüm Yolu
Gazetede görüş bildiren öğretici türdür.
- Köşe yazısının gazetede güncel bir konuda yazarın görüşünü bildirdiğini hatırla.
- Köşe yazısında kurmaca yoktur; amaç düşünce aktarmak ve bilgilendirmektir.
- Bu nedenle köşe yazısını 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
- Öznel görüş içerdiği için köşe yazısını edebî saymak — öznel olmak kurmaca olmak demek değildir.
Kendini kontrol et: Köşe yazısı hayalî bir olay mı anlatıyor, yoksa gerçek bir konuda görüş mü bildiriyor?
2Edebî metin türlerinin ortak özelliklerini kısaca açıklama
Çözüm Yolu
Edebî metinlerde amaç güzel ve etkileyici anlatımdır; öğretici metinlerde ise açık bilgi aktarımı vardır.
- Edebî alana yazdığın türleri listele: roman, küçürek hikâye, mesnevi, şiir, halk hikâyesi, masal, manzum hikâye, efsane.
- Bu türlerin hepsinin kurmaca olup olmadığını kontrol et.
- Amaçlarının bilgi vermek mi yoksa sanatsal etki uyandırmak mı olduğunu belirle.
- Dil kullanımlarını incele: sanatlı, imgeli ve çok anlamlı bir dil ortak özelliktir.
- Bulduğun ortak özellikleri kısa cümlelerle yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Okurda estetik bir zevk uyandırmayı amaçlar ve yoruma açıktır. (Sanat amacı ve çok anlamlılık özelliklerini anlatmak için yazılırsa)
- Yalnızca tek bir türün özelliğini yazmak — soru listedeki bütün edebî türlerin ortak özelliğini istiyor.
- Edebî metinlerin bilgi vermediğini söylemek — bilgi verebilirler ama asıl amaçları sanatsal etkidir.
Kendini kontrol et: Yazdığın her özellik, edebî alana yazdığın türlerin hepsi için geçerli mi?
3-aÖğretici metni edebî yazsaydınız hangi unsurları değiştirirdiniz
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Öğretici metin açık ve gerçeğe dayalıdır; edebî metne çevirmek için dil, kurgu ve anlatıcı değişir.
- Öğretici metnin özelliklerini hatırla: gerçeğe dayanır, açık ve nesnel dille bilgi verir.
- Bu özelliklerin edebî metinde hangi karşılıklara dönüşeceğini düşün.
- Dilin sanatlı ve imgeli olması gerektiğini belirt.
- Kurmaca kişi, olay, yer ve zaman gibi öğeleri eklemen gerektiğini yaz.
- Anlatımı bilgiden duyguya yönelteceğini belirterek cevabını arkadaşlarınla paylaş.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Anlatıcıyı ve bakış açısını değiştirirdim. (Nesnel anlatımın yerine bir anlatıcı ya da kahraman gözünden anlatım konacağı açıklanırsa)
- Yalnızca konuyu değiştireceğini söylemek — asıl değişen dil, kurgu ve anlatımın amacıdır.
Kendini kontrol et: Değiştireceğin her unsur, öğretici metinden edebî metne geçişi sağlayan bir özellik mi?
3-bCevaplardan yararlanarak edebî ve öğretici metin bilgilerini gözden geçirme
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
1-Küçürek hikâyeKüçürek hikâyeyi sınıflandırma
Çözüm Yolu
Kısa kurmaca anlatı türüdür.
- Küçürek hikâyenin çok kısa bir hikâye türü olduğunu hatırla.
- Hikâye kurmaca bir olay anlattığı için sanat amacı taşır.
- Bu nedenle küçürek hikâyeyi 'Edebî Metinler' alanına yaz.
- Kısa olduğu için bilgi veren bir metin sanmak — uzunluk değil, kurmaca olması türü belirler.
Kendini kontrol et: Metin kurmaca bir olay mı anlatıyor, yoksa bilgi mi veriyor?
1-MesneviMesneviyi sınıflandırma
Çözüm Yolu
Nazım biçimiyle yazılan anlatmaya bağlı sanatsal eserdir.
- Mesnevinin divan edebiyatında beyitlerle yazılan uzun manzum eser olduğunu hatırla.
- Mesnevilerde çoğunlukla kurmaca hikâyeler sanatlı bir dille anlatılır.
- Bu nedenle mesneviyi 'Edebî Metinler' alanına yaz.
- Bazı mesnevilerin öğüt vermesine bakıp öğretici saymak — manzum ve sanatlı anlatım onu edebî yapar.
Kendini kontrol et: Mesnevi nazımla, sanatlı bir dille mi yazılır?
1-ŞiirŞiiri sınıflandırma
Çözüm Yolu
Duygu ve hayale dayalı sanatsal türdür.
- Şiirin duygu, düşünce ve hayalleri ahenkli, imgeli bir dille anlattığını hatırla.
- Şiirde amaç bilgi vermek değil, estetik bir etki uyandırmaktır.
- Bu nedenle şiiri 'Edebî Metinler' alanına yaz.
Kendini kontrol et: Şiirin asıl amacı bilgi vermek mi, yoksa duygu ve güzellik uyandırmak mı?
1-MektupMektubu sınıflandırma
Çözüm Yolu
Mektup, bilgi ve duygu aktarmaya yönelik öğretici bir türdür.
- Mektubun gerçek bir kişiye, gerçek duygu ve bilgileri iletmek için yazıldığını düşün.
- Mektup kurmaca değildir; yazarın gerçek yaşamına dayanır.
- Bu nedenle mektubu 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
- Duygu içerdiği için mektubu edebî saymak — duygu taşısa da gerçeğe dayanır ve kurmaca değildir.
Kendini kontrol et: Mektuptaki kişiler ve olaylar gerçek mi, kurmaca mı?
1-GünlükGünlüğü sınıflandırma
Çözüm Yolu
Gerçek yaşantıların kayda geçirildiği öğretici metin türüdür.
- Günlüğün, kişinin her gün yaşadıklarını tarih atarak yazdığı bir tür olduğunu hatırla.
- Günlükte anlatılanlar yaşanmış gerçeklerdir, kurmaca değildir.
- Bu nedenle günlüğü 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
- Kişisel duygular anlatıldığı için günlüğü edebî saymak — yazılanlar gerçek yaşantıdır, kurgu değildir.
Kendini kontrol et: Günlükte anlatılanlar yazarın gerçekten yaşadıkları mı?
1-OtobiyografiOtobiyografiyi sınıflandırma
Çözüm Yolu
Kişinin gerçek hayatını anlattığı öğretici türdür.
- Otobiyografinin kişinin kendi hayatını anlattığı bir tür olduğunu hatırla.
- Anlatılan olaylar ve kişiler gerçektir; amaç bir hayatı tanıtmaktır.
- Bu nedenle otobiyografiyi 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
- Otobiyografiyi romanla karıştırmak — roman kurmacadır, otobiyografi gerçek bir hayatı anlatır.
Kendini kontrol et: Anlatılan hayat gerçek bir kişiye mi ait?
1-Haber yazısıHaber yazısını sınıflandırma
Çözüm Yolu
Gerçek olayı bilgilendirmek için yazılır.
- Haber yazısının güncel ve gerçek bir olayı okura bildirdiğini hatırla.
- Haberde amaç bilgilendirmektir; dil açık ve nesneldir.
- Bu nedenle haber yazısını 'Öğretici Metinler' alanına yaz.
Kendini kontrol et: Haberdeki olay gerçekten yaşanmış mı ve amaç bilgi vermek mi?
1-Halk hikâyesiHalk hikâyesini sınıflandırma
Çözüm Yolu
Anonim, kurmaca sözlü anlatı türüdür.
- Halk hikâyesinin âşıklar tarafından sözlü anlatılan kurmaca bir tür olduğunu hatırla.
- Olaylar ve kahramanlar hayal ürünüdür; olağanüstü ögeler de bulunabilir.
- Bu nedenle halk hikâyesini 'Edebî Metinler' alanına yaz.
- Gerçek kişilerden söz edildiği için öğretici saymak — halk hikâyesindeki olaylar kurmaca anlatılır.
Kendini kontrol et: Halk hikâyesindeki olaylar belgelenmiş gerçekler mi, yoksa anlatıcının kurgusu mu?