Kitavuz

Hızlı Sayfa Bul

Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 164

Sayfa 164 16 Çözümlü Madde

Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 164 Cevapları

Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi

Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?

Tüm cevaplar ve mevcut çözüm rehberleri ücretsiz. Önce dene; sonra ilk adımı, cevabı ve çözüm yolunu aç.

1-dile gelmekTabloda 'dile gelmek' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Konuşmaya başlamak, söze dökülmek.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Eski metinde bir şeyin ifade edilmesi, konuşur hâle gelmesi anlamında tahmin edilir. TDK ile kontrol edilmelidir.

  1. "Dile gelmek" ifadesinin geçtiği dizeyi bul: "Ansızın dile geldi, söyler, konuşur oldu!"
  2. Dizenin devamındaki "söyler, konuşur oldu" sözlerini ipucu olarak kullan.
  3. Anlamı tahmin et: konuşmaya başlamak; ardından TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • "Dil" sözcüğünü organ anlamında düşünmek — deyim, söz söylemeye başlamak anlamındadır.

Kendini kontrol et: Dizede "dile geldi" yerine "konuşmaya başladı" koyunca anlam bozulmuyor mu?

1-erişmekTabloda 'erişmek' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Ulaşmak, etki etmek, dokunmak.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

'Ne yorgunluk, ne soğuk erişmez idi ona' ifadesinde soğuk ve yorgunluk ona etki edemiyordu.

  1. "Erişmek" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Ne yorgunluk, ne soğuk, erişmez idi ona".
  2. Beğin çok cesur ve dayanıklı anlatıldığına dikkat et.
  3. Anlamı tahmin et: ulaşmak, etki etmek; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • Yalnız "yetişmek" yazıp bağlamı atlamak — dizede yorgunluk ve soğuğun ona etki edememesi anlatılıyor.

Kendini kontrol et: "Yorgunluk da soğuk da ona işlemezdi" cümlesi dizeyle aynı anlamı veriyor mu?

2-buyrultularıAltı çizili 'buyrultuları' için karşılık ifade

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Emirleri, çağrıları.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Buyrultu emir demektir; Oğuz'dan giden emirler ya da çağrılar anlamına gelir.

  1. Altı çizili dizeyi oku: "Dinlemezdi Oğuz'dan, giden buyrultuları."
  2. Sözcüğün kökü "buyur-" ile metindeki "buyruk" arasında bağ kur.
  3. Karşılığını yaz: emirleri.

Kendini kontrol et: "Oğuz'dan giden emirleri dinlemezdi" cümlesi dizeyle aynı anlamı veriyor mu?

2-Sözünü tutmakAltı çizili 'Sözünü tutmak' için karşılık ifade

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Sözünü dinlemek, emrine uymak; metinde 'Sözünü tutmam' = emrine uymam.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Urum Kağan, Oğuz'un buyruklarını dinlemediğini söyler; söz vermek değil, birinin sözüne uymak anlamındadır.

  1. Altı çizili ifadeyi bağlamıyla oku: Urum Kağan, Oğuz'un buyrultularını dinlemiyor ve direniyor.
  2. "Sözünü tutmam" dediğinde kimin sözünden söz ettiğini belirle: Oğuz'un sözü.
  3. Karşılığını yaz: sözünü dinlemek, emrine uymak.
Sık yapılan hatalar
  • "Verdiği sözü yerine getirmek" anlamını yazmak — burada başkasının sözüne uymak kastediliyor.

Kendini kontrol et: "Emrine uymam!" dediğinde Urum Kağan'ın direnişiyle anlam uyuşuyor mu?

2-YarlıkAltı çizili 'Yarlık' için karşılık ifade

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Hükümdar emri, ferman.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Yarlık, eski Türkçede hükümdarın yazılı ya da sözlü emridir.

  1. Altı çizili dizeyi oku: "Yarlık gönderdi Oğuz, yarlığın dinlemedi".
  2. Yarlığı gönderenin kağan olduğuna ve dinlenmesi beklendiğine dikkat et.
  3. Karşılığını yaz: hükümdar emri, ferman.
Sık yapılan hatalar
  • Yarlığı sıradan bir mektup sanmak — hükümdarın uyulması gereken emridir.

Kendini kontrol et: "Ferman gönderdi Oğuz, fermanı dinlemedi" cümlesi anlamlı mı?

2-başına koymakAltı çizili 'başına koydu' için karşılık ifade

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Kafasına koydu, kesin karar verdi.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Oğuz, yarlığına uymayan Urum Kağan'ı yok etmeyi kafasına koyar; ardından sefere çıkar.

  1. Altı çizili ifadeyi oku: "Oğuz başına koydu, yok edeyim ben dedi!"
  2. Hemen ardından Oğuz'un yola çıktığına bakarak kesin bir karar verildiğini çıkar.
  3. Karşılığını yaz: kafasına koydu, kesin karar verdi.
Sık yapılan hatalar
  • İfadeyi bir şeyi başının üstüne koymak gibi gerçek anlamda açıklamak — burada karar vermek anlatılıyor.

Kendini kontrol et: "Oğuz kesin karar verdi, yok edeyim dedi" cümlesi dizeyle uyuşuyor mu?

2-aştıAltı çizili 'aştı' için karşılık ifade

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Geçti, üstünden geçip ilerledi.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Muz-Dağ eteklerini kırk günde geçmesi anlatılır; aşmak, bir engeli geçmek demektir.

  1. Altı çizili dizeyi oku: "Muz-Dağ eteklerini, kırk günden sonra aştı."
  2. Oğuz'un ordusuyla yolculuk ettiğini ve dağ eteklerinden geçtiğini belirle.
  3. Karşılığını yaz: geçti.
Sık yapılan hatalar
  • "Aşmak"ı "bir sınırı geçmek, fazla olmak" anlamında almak — burada yer olarak dağın eteklerinden geçmek kastediliyor.

Kendini kontrol et: Dizede "aştı" yerine "geçti" koyunca anlam korunuyor mu?

3Kullandığınız ifadelerin anlatımı nasıl etkilediğini sözlü açıklayınız.

Örnek Cevap (Ücretsiz)

Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.

Günümüz Türkçesindeki karşılıklar metni daha anlaşılır kılar; eski sözcükler ise anlatıma destan havası ve millî renk katar.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Karşılık ifadeler anlamı açıklar; orijinal kelimeler kültürel atmosfer sağlar. Cevap öğrencinin kendi sözlü açıklamasıdır.

  1. Dizeleri önce eski sözcüklerle, sonra yazdığın karşılıklarla sesli oku.
  2. İki okuma arasındaki farkı karşılaştır: hangisi daha kolay anlaşılıyor?
  3. Eski sözcüklerin metne kattığı havayı düşün: destan, eski çağ ve millî kültür duygusu.
  4. Düşüncelerini anlaşılırlık ve anlatım etkisi başlıklarıyla sözlü olarak açıkla.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Günümüz karşılıkları anlamı netleştirir ama dizelerin ölçüsünü ve uyağını bozabilir. (Karşılıklar dizelere yerleştirilip okunarak ses ve ritim farkı gözlemlenirse geçerlidir.)

Sık yapılan hatalar
  • Yalnız "daha anlaşılır oldu" demek — eski sözcüklerin anlatıma kattığı destan havasını da değerlendirmelisin.

Kendini kontrol et: Açıklamanda hem kazanılanı hem de kaybedileni söyledin mi?

1-gütmekTabloda 'gütmek' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Hayvanları otlatıp bakmak; yönetmek, sürmek.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Sürü gütmek ifadesinden hareketle hayvanları otlatmak, gözetmek anlamı tahmin edilir.

  1. "Gütmek" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Güder at sürüleri, tutar atlara biner!"
  2. Sözcüğün "at sürüleri" ile birlikte kullanıldığına dikkat et.
  3. Anlamı tahmin et: hayvanları otlatıp korumak; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • "Gütmek" ile "gitmek"i karıştırmak — burada sürüye bakıp yönetmek anlatılıyor, yer değiştirmek değil.

Kendini kontrol et: "Çoban koyunları güdüyor" cümlesinde bulduğun anlam uyuyor mu?

1-yamanTabloda 'yaman' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Güçlü, becerikli, cesur; zorlu.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Metinde Oğuz'un yenmesi gereken güçlü canavar bağlamında kuvvetli, tehlikeli anlamı çıkar.

  1. "Yaman" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Öyle bir canavar ki, işte böyle çok yaman!"
  2. Önceki dizelerde gergedanın sürüleri yediğini ve insanların hayatını aldığını hatırla.
  3. Bu bağlamdan anlamı tahmin et: güçlü, korkulacak, zorlu; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • Yalnız olumlu anlam vermek — sözcük burada canavarın tehlikeli ve zorlu olduğunu anlatıyor.

Kendini kontrol et: Bulduğun anlam, gergedanın yaptığı kötülüklerle uyumlu mu?

1-kargıTabloda 'kargı' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Mızrak, uzun saplı savaş silahı.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Metinde kargıyla gergedanın başına vurulması anlatılır; kargı bir savaş silahıdır, mızrak anlamındadır.

  1. "Kargı" sözcüğünün geçtiği dizeleri bul: "Kargı, kılıç aldı..." ve "Kargıyla gergedanın, başına vurdu Oğuz!"
  2. Kılıç, kalkan ve ok ile birlikte sayıldığına bakarak bir savaş aracı olduğunu çıkar.
  3. Anlamı tahmin et: mızrak; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • Kargıyı kuş adı olan "karga" ile karıştırmak — metinde silahlarla birlikte sayılıyor.

Kendini kontrol et: "Kargıyla vurdu" yerine "mızrakla vurdu" deyince anlam korunuyor mu?

1-toyTabloda 'toy' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Şölen, büyük ziyafet, eğlence.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Toy bitince Oğuz'un buyruk vermesi ve şölenle ilgili ifadeler toyun ziyafet, şölen olduğunu düşündürür.

  1. "Toy" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Toy bitince Oğuz Han, verdi şu buyruğunu".
  2. Sonraki bölümde Oğuz'un büyük bir şölen verdiğini, yenip içildiğini hatırla.
  3. Anlamı tahmin et: şölen, ziyafet; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • "Toy"u "deneyimsiz, acemi" anlamında almak — o anlam bu bağlama uymaz; burada topluluk eğlencesi anlatılıyor.

Kendini kontrol et: "Şölen bitince Oğuz Han buyruğunu verdi" cümlesi anlamlı oluyor mu?

1-budunTabloda 'budun' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Halk, ulus, millet.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

'Beglerime, ilimin budununa' seslenişinde beglerle birlikte anılan halk kesimi kastedilir.

  1. "Budun" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Ey benim beğlerimle ilimin ey budunu!"
  2. Oğuz'un hem beğlere hem de ülkesindeki topluluğa seslendiğine dikkat et.
  3. Anlamı tahmin et: halk, millet; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • Budunu yalnız askerler ya da beyler sanmak — beğlerden ayrı anılan halk kitlesidir.

Kendini kontrol et: Dizede "budun" yerine "halk" koyunca anlam bozulmuyor mu?

1-buyrukTabloda 'buyruk' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Emir, komut.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

Oğuz Han'ın verdiği buyruk, kağanın halka ve beglere bildirdiği emirdir.

  1. "Buyruk" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Toy bitince Oğuz Han, verdi şu buyruğunu".
  2. Ardından gelen sözlerin, kağanın halka ne yapmaları gerektiğini bildirdiğine dikkat et.
  3. Anlamı tahmin et: emir; TDK sözlüğünden kontrol et.

Kendini kontrol et: "Buyurmak" fiiliyle buyruk arasında anlam bağı kurabiliyor musun?

1-yetmekTabloda 'yetmek' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Ulaşmak, varmak (bir yere yetişmek).
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

'Oğuz aldı ordusunu, hemen bu şehre yetti' cümlesinde yetmek, şehre varmak anlamında kullanılmıştır.

  1. "Yetmek" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Oğuz aldı ordusun, hemen bu şehre yetti."
  2. Sözcüğün bir yer adıyla ("şehre") kullanıldığına dikkat et.
  3. Anlamı tahmin et: ulaşmak, varmak; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • Günümüzdeki "yeterli olmak" anlamını vermek — "şehre yetti" bir yere varmayı anlatıyor.

Kendini kontrol et: "Hemen bu şehre vardı" dediğinde dizenin anlamı korunuyor mu?

1-bel bağlamakTabloda 'bel bağlamak' için anlam tahmini

Önerilen Cevap (Ücretsiz)
Güvenmek, bir kişiye bağlanmak, sadık kalmak.
Çözüm Yolu

Çözüm Yolu

'Emrini emir bilip sana bel bağlamışım' dizesinde itaat ederek bağlılık gösterme anlamı vardır.

  1. "Bel bağlamak" ifadesinin geçtiği dizeyi bul: "Emrini emir bilip, sana bel bağlamışım!"
  2. Önceki dizedeki "emrine bağlanmışım" sözünü ipucu olarak kullan.
  3. Anlamı tahmin et: güvenmek, bağlı kalmak; TDK sözlüğünden kontrol et.
Sık yapılan hatalar
  • Deyimi gerçek anlamıyla, belin bağlanması olarak açıklamak — mecaz anlamda güvenmeyi anlatır.

Kendini kontrol et: Uruz Beğ'in oğlunun Oğuz'a karşı tutumuyla bulduğun anlam uyuşuyor mu?