Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 164
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 164 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-dile gelmekTabloda 'dile gelmek' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
Eski metinde bir şeyin ifade edilmesi, konuşur hâle gelmesi anlamında tahmin edilir. TDK ile kontrol edilmelidir.
- "Dile gelmek" ifadesinin geçtiği dizeyi bul: "Ansızın dile geldi, söyler, konuşur oldu!"
- Dizenin devamındaki "söyler, konuşur oldu" sözlerini ipucu olarak kullan.
- Anlamı tahmin et: konuşmaya başlamak; ardından TDK sözlüğünden kontrol et.
- "Dil" sözcüğünü organ anlamında düşünmek — deyim, söz söylemeye başlamak anlamındadır.
Kendini kontrol et: Dizede "dile geldi" yerine "konuşmaya başladı" koyunca anlam bozulmuyor mu?
1-erişmekTabloda 'erişmek' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
'Ne yorgunluk, ne soğuk erişmez idi ona' ifadesinde soğuk ve yorgunluk ona etki edemiyordu.
- "Erişmek" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Ne yorgunluk, ne soğuk, erişmez idi ona".
- Beğin çok cesur ve dayanıklı anlatıldığına dikkat et.
- Anlamı tahmin et: ulaşmak, etki etmek; TDK sözlüğünden kontrol et.
- Yalnız "yetişmek" yazıp bağlamı atlamak — dizede yorgunluk ve soğuğun ona etki edememesi anlatılıyor.
Kendini kontrol et: "Yorgunluk da soğuk da ona işlemezdi" cümlesi dizeyle aynı anlamı veriyor mu?
2-buyrultularıAltı çizili 'buyrultuları' için karşılık ifade
Çözüm Yolu
Buyrultu emir demektir; Oğuz'dan giden emirler ya da çağrılar anlamına gelir.
- Altı çizili dizeyi oku: "Dinlemezdi Oğuz'dan, giden buyrultuları."
- Sözcüğün kökü "buyur-" ile metindeki "buyruk" arasında bağ kur.
- Karşılığını yaz: emirleri.
Kendini kontrol et: "Oğuz'dan giden emirleri dinlemezdi" cümlesi dizeyle aynı anlamı veriyor mu?
2-Sözünü tutmakAltı çizili 'Sözünü tutmak' için karşılık ifade
Çözüm Yolu
Urum Kağan, Oğuz'un buyruklarını dinlemediğini söyler; söz vermek değil, birinin sözüne uymak anlamındadır.
- Altı çizili ifadeyi bağlamıyla oku: Urum Kağan, Oğuz'un buyrultularını dinlemiyor ve direniyor.
- "Sözünü tutmam" dediğinde kimin sözünden söz ettiğini belirle: Oğuz'un sözü.
- Karşılığını yaz: sözünü dinlemek, emrine uymak.
- "Verdiği sözü yerine getirmek" anlamını yazmak — burada başkasının sözüne uymak kastediliyor.
Kendini kontrol et: "Emrine uymam!" dediğinde Urum Kağan'ın direnişiyle anlam uyuşuyor mu?
2-YarlıkAltı çizili 'Yarlık' için karşılık ifade
Çözüm Yolu
Yarlık, eski Türkçede hükümdarın yazılı ya da sözlü emridir.
- Altı çizili dizeyi oku: "Yarlık gönderdi Oğuz, yarlığın dinlemedi".
- Yarlığı gönderenin kağan olduğuna ve dinlenmesi beklendiğine dikkat et.
- Karşılığını yaz: hükümdar emri, ferman.
- Yarlığı sıradan bir mektup sanmak — hükümdarın uyulması gereken emridir.
Kendini kontrol et: "Ferman gönderdi Oğuz, fermanı dinlemedi" cümlesi anlamlı mı?
2-başına koymakAltı çizili 'başına koydu' için karşılık ifade
Çözüm Yolu
Oğuz, yarlığına uymayan Urum Kağan'ı yok etmeyi kafasına koyar; ardından sefere çıkar.
- Altı çizili ifadeyi oku: "Oğuz başına koydu, yok edeyim ben dedi!"
- Hemen ardından Oğuz'un yola çıktığına bakarak kesin bir karar verildiğini çıkar.
- Karşılığını yaz: kafasına koydu, kesin karar verdi.
- İfadeyi bir şeyi başının üstüne koymak gibi gerçek anlamda açıklamak — burada karar vermek anlatılıyor.
Kendini kontrol et: "Oğuz kesin karar verdi, yok edeyim dedi" cümlesi dizeyle uyuşuyor mu?
2-aştıAltı çizili 'aştı' için karşılık ifade
Çözüm Yolu
Muz-Dağ eteklerini kırk günde geçmesi anlatılır; aşmak, bir engeli geçmek demektir.
- Altı çizili dizeyi oku: "Muz-Dağ eteklerini, kırk günden sonra aştı."
- Oğuz'un ordusuyla yolculuk ettiğini ve dağ eteklerinden geçtiğini belirle.
- Karşılığını yaz: geçti.
- "Aşmak"ı "bir sınırı geçmek, fazla olmak" anlamında almak — burada yer olarak dağın eteklerinden geçmek kastediliyor.
Kendini kontrol et: Dizede "aştı" yerine "geçti" koyunca anlam korunuyor mu?
3Kullandığınız ifadelerin anlatımı nasıl etkilediğini sözlü açıklayınız.
Bu madde kişisel görüşe, yoruma ya da yaratıcılığa bağlı olabilir; tek bir doğru cevabı olmayabilir. Aşağıdaki yalnızca bir örnektir, kendi cevabını da yazabilirsin.
Günümüz Türkçesindeki karşılıklar metni daha anlaşılır kılar; eski sözcükler ise anlatıma destan havası ve millî renk katar.Çözüm Yolu
Karşılık ifadeler anlamı açıklar; orijinal kelimeler kültürel atmosfer sağlar. Cevap öğrencinin kendi sözlü açıklamasıdır.
- Dizeleri önce eski sözcüklerle, sonra yazdığın karşılıklarla sesli oku.
- İki okuma arasındaki farkı karşılaştır: hangisi daha kolay anlaşılıyor?
- Eski sözcüklerin metne kattığı havayı düşün: destan, eski çağ ve millî kültür duygusu.
- Düşüncelerini anlaşılırlık ve anlatım etkisi başlıklarıyla sözlü olarak açıkla.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Günümüz karşılıkları anlamı netleştirir ama dizelerin ölçüsünü ve uyağını bozabilir. (Karşılıklar dizelere yerleştirilip okunarak ses ve ritim farkı gözlemlenirse geçerlidir.)
- Yalnız "daha anlaşılır oldu" demek — eski sözcüklerin anlatıma kattığı destan havasını da değerlendirmelisin.
Kendini kontrol et: Açıklamanda hem kazanılanı hem de kaybedileni söyledin mi?
1-gütmekTabloda 'gütmek' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
Sürü gütmek ifadesinden hareketle hayvanları otlatmak, gözetmek anlamı tahmin edilir.
- "Gütmek" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Güder at sürüleri, tutar atlara biner!"
- Sözcüğün "at sürüleri" ile birlikte kullanıldığına dikkat et.
- Anlamı tahmin et: hayvanları otlatıp korumak; TDK sözlüğünden kontrol et.
- "Gütmek" ile "gitmek"i karıştırmak — burada sürüye bakıp yönetmek anlatılıyor, yer değiştirmek değil.
Kendini kontrol et: "Çoban koyunları güdüyor" cümlesinde bulduğun anlam uyuyor mu?
1-yamanTabloda 'yaman' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
Metinde Oğuz'un yenmesi gereken güçlü canavar bağlamında kuvvetli, tehlikeli anlamı çıkar.
- "Yaman" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Öyle bir canavar ki, işte böyle çok yaman!"
- Önceki dizelerde gergedanın sürüleri yediğini ve insanların hayatını aldığını hatırla.
- Bu bağlamdan anlamı tahmin et: güçlü, korkulacak, zorlu; TDK sözlüğünden kontrol et.
- Yalnız olumlu anlam vermek — sözcük burada canavarın tehlikeli ve zorlu olduğunu anlatıyor.
Kendini kontrol et: Bulduğun anlam, gergedanın yaptığı kötülüklerle uyumlu mu?
1-kargıTabloda 'kargı' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
Metinde kargıyla gergedanın başına vurulması anlatılır; kargı bir savaş silahıdır, mızrak anlamındadır.
- "Kargı" sözcüğünün geçtiği dizeleri bul: "Kargı, kılıç aldı..." ve "Kargıyla gergedanın, başına vurdu Oğuz!"
- Kılıç, kalkan ve ok ile birlikte sayıldığına bakarak bir savaş aracı olduğunu çıkar.
- Anlamı tahmin et: mızrak; TDK sözlüğünden kontrol et.
- Kargıyı kuş adı olan "karga" ile karıştırmak — metinde silahlarla birlikte sayılıyor.
Kendini kontrol et: "Kargıyla vurdu" yerine "mızrakla vurdu" deyince anlam korunuyor mu?
1-toyTabloda 'toy' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
Toy bitince Oğuz'un buyruk vermesi ve şölenle ilgili ifadeler toyun ziyafet, şölen olduğunu düşündürür.
- "Toy" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Toy bitince Oğuz Han, verdi şu buyruğunu".
- Sonraki bölümde Oğuz'un büyük bir şölen verdiğini, yenip içildiğini hatırla.
- Anlamı tahmin et: şölen, ziyafet; TDK sözlüğünden kontrol et.
- "Toy"u "deneyimsiz, acemi" anlamında almak — o anlam bu bağlama uymaz; burada topluluk eğlencesi anlatılıyor.
Kendini kontrol et: "Şölen bitince Oğuz Han buyruğunu verdi" cümlesi anlamlı oluyor mu?
1-budunTabloda 'budun' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
'Beglerime, ilimin budununa' seslenişinde beglerle birlikte anılan halk kesimi kastedilir.
- "Budun" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Ey benim beğlerimle ilimin ey budunu!"
- Oğuz'un hem beğlere hem de ülkesindeki topluluğa seslendiğine dikkat et.
- Anlamı tahmin et: halk, millet; TDK sözlüğünden kontrol et.
- Budunu yalnız askerler ya da beyler sanmak — beğlerden ayrı anılan halk kitlesidir.
Kendini kontrol et: Dizede "budun" yerine "halk" koyunca anlam bozulmuyor mu?
1-buyrukTabloda 'buyruk' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
Oğuz Han'ın verdiği buyruk, kağanın halka ve beglere bildirdiği emirdir.
- "Buyruk" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Toy bitince Oğuz Han, verdi şu buyruğunu".
- Ardından gelen sözlerin, kağanın halka ne yapmaları gerektiğini bildirdiğine dikkat et.
- Anlamı tahmin et: emir; TDK sözlüğünden kontrol et.
Kendini kontrol et: "Buyurmak" fiiliyle buyruk arasında anlam bağı kurabiliyor musun?
1-yetmekTabloda 'yetmek' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
'Oğuz aldı ordusunu, hemen bu şehre yetti' cümlesinde yetmek, şehre varmak anlamında kullanılmıştır.
- "Yetmek" sözcüğünün geçtiği dizeyi bul: "Oğuz aldı ordusun, hemen bu şehre yetti."
- Sözcüğün bir yer adıyla ("şehre") kullanıldığına dikkat et.
- Anlamı tahmin et: ulaşmak, varmak; TDK sözlüğünden kontrol et.
- Günümüzdeki "yeterli olmak" anlamını vermek — "şehre yetti" bir yere varmayı anlatıyor.
Kendini kontrol et: "Hemen bu şehre vardı" dediğinde dizenin anlamı korunuyor mu?
1-bel bağlamakTabloda 'bel bağlamak' için anlam tahmini
Çözüm Yolu
'Emrini emir bilip sana bel bağlamışım' dizesinde itaat ederek bağlılık gösterme anlamı vardır.
- "Bel bağlamak" ifadesinin geçtiği dizeyi bul: "Emrini emir bilip, sana bel bağlamışım!"
- Önceki dizedeki "emrine bağlanmışım" sözünü ipucu olarak kullan.
- Anlamı tahmin et: güvenmek, bağlı kalmak; TDK sözlüğünden kontrol et.
- Deyimi gerçek anlamıyla, belin bağlanması olarak açıklamak — mecaz anlamda güvenmeyi anlatır.
Kendini kontrol et: Uruz Beğ'in oğlunun Oğuz'a karşı tutumuyla bulduğun anlam uyuşuyor mu?