Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 166 Cevapları

Açık uçlu etkinlik (Destandan seçilen bölümü koşul ve varsayım ifadeleriyle yeniden yazma). Öğrenci kendi gözlem, deneyim ve düşüncelerinden yararlanarak bu örnek cevabı kendi cümleleriyle zenginleştirebilir.

Özgün metin olayları kesin biçimde aktarır; koşul ve varsayım eklenince anlatım ihtimal bildirir, akıcılık ve dramatik etki değişir.

1. Seçtiğin özgün bölümü ve yeniden yazdığın metni yan yana koy.
2. Yeni metinde koşul ve varsayım bildiren sözcükleri işaretle: eğer, -sa/-se, sanki, belki, varsayalım.
3. Özgün metinde olayların kesin anlatıldığını, yeni metinde ise olasılık bildirdiğini karşılaştır.
4. Bu değişikliğin anlatımın etkisini, kesinliğini ve destan havasını nasıl değiştirdiğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Koşul ifadeleri olayları neden-sonuç zinciriyle bağlar, okuru farklı olasılıkları düşünmeye yöneltir. (Yeniden yazılan metinde "-sa/-se" ile kurulan neden-sonuç bağı gösterilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Çıkarımında koşul ve varsayım sözcüklerinden en az birini örnek olarak gösterdin mi?

Destanda doğa unsurları kutsaldır, kahramanı yönlendirir ve destekler; bu da insanla doğa arasındaki yakın bağı gösterir.

1. Destanın bölümlerine bak: doğuş, gergedanla savaş, kağan olma, akınlar, ülkeyi paylaştırma.
2. Bu bölümleri birleştiren ana düşünceyi tema olarak yaz: kahramanlık ve Türk boylarının oluşumu.
3. Doğa öğelerini bul: orman, gergedan, ağaç, İdil Nehri, karlı dağ, bozkurt.
4. Bu öğelerin olayları nasıl başlattığını ve yönlendirdiğini açıklayarak insan-doğa ilişkisini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Tema: yurdu koruma ve devlet kurma; insan doğayla mücadele ederek ondan yararlanır. (Gergedanla savaş ve nehri sal ile geçme olaylarıyla desteklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın doğa öğelerinin her biri destanda bir olayın oluşmasına katkı sağlıyor mu?

Devlet kurma, birlik olma ve yönetim sorunları her dönemde önemlidir; bu yüzden destan hâlâ ilgi görür.

1. Destanın konusunu kısaca belirle: bir kahramanın yurdunu koruması ve devlet kurması.
2. Bu konudaki değerleri bul: birlik, yurt sevgisi, adalet, cesaret.
3. Bu değerlerin bugün de önemli olup olmadığını günlük hayattan bir örnekle tartış.
4. "Evet" ya da "hayır" görüşünü gerekçesiyle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Kısmen korur; savaş ve akın anlayışı değişmiştir ama birlik ve yurt sevgisi hâlâ önemlidir. (Değişen ve süren yönler metinden örneklerle ayrılırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Görüşünü destekleyen en az bir günümüz örneği yazdın mı?

Destandaki değerler günümüzde de toplumsal dayanışma, bağımsızlık bilinci ve vatan sevgisi biçiminde yaşar.

1. Destanda temayı destekleyen kavramları bul: kahramanlık, yurt, kağan, birlik, ad verme.
2. Bu kavramların gösterdiği değerleri yaz: cesaret, vatan sevgisi, adalet, sadakat.
3. Her değerin bugün nerede görüldüğünü düşün: millî bayramlar, dayanışma, ad verme gelenekleri.
4. Değerleri ve günümüzdeki yansımalarını eşleştirerek yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sadakat ve dostluk; bugün arkadaşlık ve verilen söze bağlılıkta görülür. (Uruz Beğ'in oğlunun Oğuz'a bağlılığı örnek gösterilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her değer için destandan bir olay ve günümüzden bir örnek eşleştirebiliyor musun?

Metindeki at, ok, yurt, akın, Gök Tanrı ve kağan gibi unsurlar eski Türk toplumunun yaşamını yansıtır.

1. Metindeki yaşam izlerini topla: at sürüleri, av, çadır, ok, kalkan, kargı.
2. Bunlardan geçim ve yaşam biçimini çıkar: hayvancılık, avcılık, göçebe yaşam.
3. Yönetim ve inançla ilgili ifadeleri bul: kağan, beğ, yarlık, Gök Tanrı.
4. Bulduklarını birleştirerek o dönemin toplumu hakkında çıkarımlarını yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Akın ve savaşların sık olduğu, boylar arasında elçi ve hediye geleneğinin bulunduğu bir dönemdi. (Akın bölümleri ve elçi gönderme olayıyla desteklenirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Her çıkarımın için destandan bir sözcük ya da dize gösterebiliyor musun?

Ortak kültüre ait konular, kolay aktarılan anlatım ve göçler destanın farklı bölgelerde bilinmesini sağlamıştır.

1. Destanın nasıl aktarıldığını düşün: sözlü olarak, kuşaktan kuşağa.
2. Konusunun kimleri ilgilendirdiğini belirle: Kıpçak, Karluk gibi birçok Türk boyunun türeyişi.
3. Türk boylarının farklı bölgelere göç ettiğini ve destanı yanlarında taşıdığını göz önüne al.
4. Bu özellikleri birleştirerek destanın geniş coğrafyada bilinme sebeplerini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Bütün Oğuz boylarının ortak atasını anlattığı için birçok toplum onu kendi geçmişi sayar. (Destandaki boyların türeyişi bölümleriyle ilişkilendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın özellikler, destanın farklı ülkelerde bilinmesini açıklıyor mu?

Kişisel görüş; günümüzün iletişim araçları (video, sosyal medya, podcast) örnek verildi. Başka araçlar da kabul edilir.