Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 191 Cevapları

Koşul-sonuç anlamı 'ise' ekiyle sağlanmıştır: aklında eksiklik yoksa anla. 79. beyitteki 'eger' ise 'her ne kadar... ise de' anlamında karşıtlık bildirir.

1. Koşul-sonuçta sonucun gerçekleşmesi bir şarta bağlıdır; dizelerde '-sa/-se' veya 'ise' gibi şart bildiren ögeleri ararız.
2. 82. beyitte 'yok ise' ifadesini buluruz; şart 'aklında eksiklik (kıllet) yoksa' bölümüdür.
3. Sonuç 'anla' emridir; günümüz Türkçesiyle 'Eğer aklında noksan yoksa anla!' demektir.
4. 79. beyitteki 'eger'i de kontrol ederiz; 'her ne kadar … ise de' anlamı taşıdığı için şart değil karşıtlık bildirir.
5. 82. beyti tabloya yazar, 'Koşul-sonuç anlamı ise (şart) ekiyle sağlanmıştır.' açıklamasını ekleriz.

Kendini kontrol et: Dizeyi 'Eğer …, (o zaman) …' kalıbına koyabiliyor muyum ve sonuç ancak şart gerçekleşince mi oluyor?

Eşek ile sığır karşılaştırılır; eşeğin sığırdan neden kötü sayıldığı sorgulanır.

1. Karşılaştırmada iki varlık bir özellik bakımından kıyaslanır; '-dan daha', 'üstün', 'kem' gibi derece bildiren ifadeleri ararız.
2. 78. beyitteki 'sığırdan eşek' ifadesinde '-dan' ayrılma eki sığırı ölçü olarak alır.
3. 'Kem' sözcüğü 'kötü, aşağı' anlamındadır; eşek, sığırla değer bakımından kıyaslanır.
4. Günümüz Türkçesiyle 'Eşek sığırdan niçin daha kötü olsun' demektir; karşılaştırma '-dan' eki ve 'kem' sözcüğüyle sağlanmıştır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: "Bâr-keşlikde çün biziz fâyık / Boynuza niçün olmaduk lâyık" (80) ('Fâyık' (üstün) sözcüğüyle eşeklerin yük çekmede sığırlardan üstün olduğu kıyası açıklanırsa geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Dizede iki varlık var mı ve hangisinin daha iyi ya da daha kötü olduğu sorgulanıyor mu?

Öküzlerin boynuzu, başa konan devlet tacına benzetilir.

1. Benzetmenin bir varlığı başka bir şeye benzeterek anlatmak olduğunu hatırla.
2. 86. beyitte 'Tâc-ı devlet konuldı başlarına' dizesini bul: öküzlerin başındaki boynuz kastediliyor.
3. Boynuzun, değer ve üstünlük gösteren devlet tacına benzetildiğini açıkla.

Kendini kontrol et: Öküzlerin başında gerçekte ne var; şair ona hangi adı vermiş?

Eşek buğday işleyip yazı kışı orada geçirme planı yapar.

1. Tasarının ileride yapılması düşünülen bir planı anlattığını hatırla.
2. 91. beyitte 'Varayın ben de buğday işleyeyin' dizesini bul: eşek gidip buğday işlemeyi planlıyor.
3. Tasarı anlamının istek kipiyle ('varayın, işleyeyin, kışlayayın') sağlandığını açıkla.

Kendini kontrol et: Seçtiğin dizedeki eylemler henüz yapılmamış, yapılması düşünülen işler mi?

Hiciv yoluyla, doğrudan söylenmesi güç eleştiri hayvan hikâyesiyle dile getirilir.

1. Seçtiğin temayı (açgözlülük) ve hikâyenin sonunu hatırla.
2. Şairin bu temayla okura ne öğretmek istediğini düşün: elindekiyle yetinmenin değerini.
3. Bu eleştiriyi neden bir eşek üzerinden, mizahla anlattığını düşün.
4. Sebepleri kısa cümlelerle yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Dönemindeki hak etmediği makamları isteyen kişileri dolaylı yoldan eleştirmek. (Eserin hiciv niteliği ve dönemin toplumsal yapısıyla gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın sebep, şairin okur üzerinde bırakmak istediği etkiyle ilgili mi?

Konuşan hayvanlar ve atasözü kullanımı sade, halka yakın dille daha inandırıcı olur.

1. Gazel ve kasidenin genellikle ağır, Arapça-Farsça tamlamalı bir dille yazıldığını hatırla.
2. Harnâme'nin bir hikâye anlattığını ve öğüt vermek istediğini düşün.
3. Sade dilin metni geniş bir okur kitlesine ulaştıracağını ve öğüdü etkili kılacağını belirt.
4. Konuşan hayvanların doğal bir konuşma diliyle daha inandırıcı olacağını ekle.

Kendini kontrol et: Gerekçen, metnin konusu ya da okur kitlesiyle bağlantılı mı?