Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 190 Cevapları

76. beyitte 'bunlara neden erzânî (layık) görüldü' anlamında kullanılmıştır.

1. 'Erzânî' sözcüğünün metinde birinin bir şeyi hak etmesiyle ilgili kullanıldığını bağlamdan bul.
2. Anlamlar sütununda 'hak etmek' anlamına uyan seçeneği ara: V 'Layık, uygun'.
3. a satırına V yaz.

Kendini kontrol et: Cümlede 'erzânî' yerine 'layık' koyunca anlam bozulmuyor mu?

Hallâk, yaratan, her şeyi halk eden demektir.

1. 'Hallâk' sözcüğünün 'halk etmek' (yaratmak) kökünden geldiğini fark et.
2. Yaratan anlamındaki seçeneği seç: XII 'Yaratan, her şeyi halk eden'.
3. h satırına XII yaz.

Kendini kontrol et: 'Hallâk' ile 'halk etmek' arasındaki kök ilişkisini kurabiliyor musun?

Rızık sebebi anlamındadır.

1. Tamlamayı parçalarına ayır: 'sebeb' neden, 'rızk' geçim, yiyecek demektir.
2. Bu iki sözcüğü birleştiren seçeneği bul: IV 'Rızık sebebi'.
3. ı satırına IV yaz.

Kendini kontrol et: Farsça tamlamayı tersten okuyunca 'rızk sebebi' çıkıyor mu?

Rezzâk, bütün yaratılmışların rızkını veren Allah'tır.

1. 'Rezzâk' sözcüğünün 'rızk' kökünden geldiğini ve rızık veren anlamına geldiğini fark et.
2. Bütün varlıklara rızık veren anlamındaki seçeneği seç: XIV.
3. i satırına XIV yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğin anlam bir kişiyi mi (veren), yoksa bir nedeni mi anlatıyor?

Çalap, Tanrı demektir.

1. 'Çalap' sözcüğünün eski Türkçede Tanrı anlamında kullanıldığını hatırla.
2. XII ve XIV'ün Hallâk ve Rezzâk'a ait olduğunu düşünerek doğrudan 'Tanrı, Allah' seçeneğini seç: XVIII.
3. j satırına XVIII yaz.

Kendini kontrol et: Yunus Emre'nin şiirlerinde geçen 'Çalap' sözcüğünü hatırlıyor musun; anlamı ne?

Devlet tacı, mutluluk/devlet tacı anlamındadır.

1. 86. beyitte 'Tâc-ı devlet konuldı başlarına' dizesini bul; çevirisinde 'devlet/mutluluk tacı' yazar.
2. Bu karşılığa uyan seçeneği seç: XI 'Mutluluk tacı'.
3. k satırına XI yaz.

Kendini kontrol et: 86. beyitin günümüz Türkçesindeki karşılığı seçtiğin anlamı destekliyor mu?

Od, ateş demektir.

1. 87. beyitteki 'Od uran içimüze' ifadesini bul; çevirisinde 'içimizi yakan' denir.
2. Yakan şeyin ateş olduğunu çıkar ve XXI 'Ateş' seçeneğini seç.
3. l satırına XXI yaz.

Kendini kontrol et: 'Od uran' ifadesini 'ateş vuran, yakan' diye okuyunca anlam uyuyor mu?

Dûn, alçak ve aşağılık demektir.

1. 87. beyitte 'o dûndur' ifadesini bul; çevirisinde 'değersiz, aşağılık şeydir' yazar.
2. Bu anlamı karşılayan seçeneği seç: XIII 'Alçak, aşağılık'.
3. m satırına XIII yaz.

Kendini kontrol et: 87. beyitin çevirisindeki 'aşağılık' sözcüğü seçtiğin anlamda geçiyor mu?

İnleyen, gönlü yaralı ve cılız anlamındadır; 89. beyitte eşek için.

1. 89. beyitte 'Zâr u dil-haste vü nahîf eşek' dizesini bul; çevirisinde 'zayıf, inleyen ve gönlü yaralı' denir.
2. Üç sıfatı birlikte karşılayan seçeneği seç: VI 'İnleyen, gönlü yaralı ve cılız'.
3. n satırına VI yaz.

Kendini kontrol et: Seçtiğin anlamda 'zâr', 'dil-haste' ve 'nahîf' için üç ayrı karşılık var mı?

Sehl, kolay demektir; kolay olmak.

1. 90. beyitte 'Didi sehl ola bu işin aslı' dizesini bul; çevirisinde 'kolaylaştı' ifadesi geçer.
2. Kolaylık anlamındaki seçeneği seç: III 'Kolay olmak'.
3. o satırına III yaz.

Kendini kontrol et: 'Sehl' sözcüğü 'teshil' (kolaylaştırma) sözcüğüyle aynı kökten mi?

Şerh, açıklama demektir; açıklanmak, yorumlanmak.

1. 90. beyitte 'Çünki şerh oldı bâbı vü faslı' dizesini bul; çevirisinde 'açıklandığı için' denir.
2. Açıklanma anlamındaki seçeneği seç: XX 'Açıklanmak, yorumlanmak'.
3. ö satırına XX yaz.

Kendini kontrol et: 90. beyitin çevirisinde 'açıklandığı' sözcüğü 'şerh oldı'nın karşılığı mı?

Sultanlık tacı; boynuz için kullanılan ifadedir.

1. Tamlamayı parçalarına ayır: 'tâc' taç, 'sultânî' sultana ait demektir.
2. Anlamlar sütununda 'Sultanlık tacı' karşılığını bul: XV.
3. b satırına XV yaz.

Kendini kontrol et: Tamlamanın ikinci sözcüğü 'sultan' mı, 'devlet' mi?

Semiz, eti yağı çok olan, tavlı demektir.

1. 'Semiz' sözcüğünün bugün de 'semiz hayvan' gibi kullanımlarda şişman anlamında yaşadığını hatırla.
2. Bu anlamı karşılayan seçeneği seç: IX 'Eti, yağı çok olan; tavlı'.
3. p satırına IX yaz.

Kendini kontrol et: 86. beyitteki 'Et ü yağ toldı' ifadesi 'semiz' anlamıyla uyumlu mu?

Kışı bir yerde geçirmek demektir.

1. 91. beyitte 'Anda yaylayup anda kışlayayın' dizesini bul; çevirisinde 'yazı kışı o işte geçireyim' denir.
2. Kışı bir yerde geçirme anlamındaki seçeneği seç: XXII.
3. r satırına XXII yaz.

Kendini kontrol et: 'Kışla' ve 'yayla' sözcükleriyle 'kışlamak' arasındaki anlam bağını kurabiliyor musun?

78. beyitte eşeğin sığırdan niçin 'kem' (kötü) olacağı sorulur.

1. 'Kem' sözcüğünün eşek ile sığırın karşılaştırıldığı yerde geçtiğini bul.
2. Bir şeyin diğerinden aşağı, kötü görülmesi anlamına uyan seçeneği seç: XVI 'Kötü'.
3. c satırına XVI yaz.

Kendini kontrol et: 'Kem göz' deyimini hatırla: burada 'kem' ne anlama geliyor?

Mesel, atasözü demektir; 78. beyitte insanoğlunun söylediği atasözü anılır.

1. 'Mesel' sözcüğünün metinde insanların söylediği bir söz için kullanıldığını bağlamdan bul.
2. Halk arasında yerleşmiş öğüt sözü anlamındaki seçeneği seç: VIII 'Atasözü'.
3. ç satırına VIII yaz.

Kendini kontrol et: 'Mesel' yerine 'atasözü' koyunca cümle anlamlı oluyor mu?

Har, eşek demektir.

1. Eserin adının 'Har-nâme' olduğunu ve eşeğin hikâyesini anlattığını hatırla.
2. Buradan 'har' sözcüğünün eşek anlamına geldiğini çıkar ve I 'Eşek' seçeneğini seç.
3. d satırına I yaz.

Kendini kontrol et: Afişteki 'bir eşeğin hazin hikâyesi' ifadesi eserin adıyla uyumlu mu?

Yük taşıma işi anlamına gelir; seçeneklerden en yakını 'hamlık' (yük taşıma) olarak eşleştirildi.

1. Sözcüğü parçalarına ayır: 'bâr' yük, 'keş' çeken demektir; 'bâr-keşlik' yük çekme işidir.
2. Yük taşıma işini anlatan seçeneği bul: X 'Hamallık'.
3. e satırına X yaz.

Kendini kontrol et: Eşeğin sırtında odun taşıması bu sözcüğün anlamıyla örtüşüyor mu?

Fâyık, üstün/yüce anlamındadır; 80. beyitte 'sığırdan üstünüz' denir.

1. 'Fâyık' sözcüğünün metinde bir varlığın diğerinden üstün olduğunu anlatırken kullanıldığını bul.
2. Üstünlük anlamındaki seçeneği seç: II 'Yüce, ali'.
3. f satırına II yaz.

Kendini kontrol et: 'Fâyık' yerine 'üstün' koyunca cümlenin anlamı korunuyor mu?

Pîr, yaşlı ve tecrübeli kimse demektir; 81. beyitte yaşlı eşek.

1. 'Pîr' sözcüğünün metinde eşeğe öğüt veren yaşlı eşek için kullanıldığını hatırla.
2. Yaşlı, deneyimli kişi anlamındaki seçeneği seç: XVII.
3. g satırına XVII yaz.

Kendini kontrol et: 'Pîr' sözcüğü 'işinin piri' deyimindeki anlamıyla tablodaki seçeneğe uyuyor mu?

Kıllet azlık, yokluk demektir.

1. 'Kıllet' sözcüğünün 'kıt, kalil' ile aynı kökten geldiğini ve azlığı anlattığını hatırla.
2. Azlık anlamındaki seçeneği seç: VII 'Azlık, yokluk'.
3. ğ satırına VII yaz.

Kendini kontrol et: 'Aklında kıllet yok' ifadesi 'aklında eksiklik yok' anlamına geliyor mu?