Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 195 Cevapları

Harnâme sanatlı divan edebiyatı mesnevisidir, eşek simgesiyle toplumu eleştirir; Kerem ile Aslı sözlü gelenekten gelen, koşma ve nesir içeren halk hikâyesidir.

1. İstenen: İki eseri tür özellikleri ölçütüne göre tablodaki ilgili kutulara yazmak.
2. Harnâme'yi düşün: beyitlerle yazılmış manzum hikâyedir, yani mesnevidir; kahramanı eşektir, ders verir ve toplumu eleştirir.
3. Kerem ile Aslı'yı düşün: sözlü gelenekten gelen, söyleyeni belli olmayan, nazım ve nesrin karıştığı bir halk hikâyesidir.

Kendini kontrol et: Her eser için yazdığın tür adı, eserin yazarının belli olup olmadığıyla uyumlu mu?

Mesnevide her beyit kendi içinde kafiyelenir ve aruzla yazılır; halk hikâyesinde anlatma bölümleri düzyazı, söyleme bölümleri hece ölçülü dörtlüklerdir.

1. İstenen: İki eserin biçim (nazım-nesir, ölçü, kafiye) özelliklerini karşılaştırmak.
2. Harnâme'yi incele: aruz ölçüsüyle yazılmış, her beyti kendi içinde kafiyeli (aa, bb, cc) ikili dizelerden oluşur.
3. Kerem ile Aslı'yı incele: olaylar düzyazıyla anlatılır, duygu anlarında hece ölçülü koşma dörtlükleri araya girer.

Kendini kontrol et: Harnâme'den bir beyit seçip iki dizesinin son seslerini karşılaştır; kendi içinde kafiyeli mi?

Harnâme'nin yazarı Şeyhî 14.-15. yüzyıl şairidir. Halk hikâyesi ise belli bir yazarı ve tarihi olmayan, kuşaktan kuşağa aktarılan anonim üründür.

1. İstenen: İki eserin ortaya çıktığı dönemi ve geleneği karşılaştırmak.
2. Harnâme'nin yazarı Şeyhî'dir; eser divan edebiyatının ilk dönemlerinde, 15. yüzyıl başlarında yazılmıştır.
3. Kerem ile Aslı'nın belli bir yazarı ve tarihi yoktur; halk edebiyatında kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılıp şekillenmiştir.

Kendini kontrol et: Şeyhî'nin yaşadığı yılları sayfa 188'deki bilgi kutusuyla karşılaştırdın mı?

Harnâme'de söz sanatları ve mizah ile ders verilir; Kerem ile Aslı'da halkın anlayacağı yalın dil, aşk ve ayrılık temalı duygu yüklü anlatım vardır.

1. İstenen: Harnâme ile Kerem ile Aslı'yı dil ve anlatım tarzı (üslup) yönünden karşılaştırmak.
2. Harnâme'nin dilini incele: divan şiiri geleneğine uygun, söz sanatlarıyla süslü, sembolik (eşek) ve alaycı-eleştirel bir anlatım vardır.
3. Kerem ile Aslı'nın dilini incele: halkın konuştuğu sade dil kullanılır, aşk ve ayrılık acısı duygusal biçimde anlatılır.

Kendini kontrol et: Yazdığın her ifade eserin konusunu değil, dilini ve anlatım biçimini mi anlatıyor?

Açık uçlu etkinlik (Harnâme'yi sınıfta sırayla özet cümleleriyle grup halinde özetleme etkinliği). Öğrenci kendi gözlem, deneyim ve düşüncelerinden yararlanarak bu örnek cevabı kendi cümleleriyle zenginleştirebilir.

Eser Türkçe yazılmış, halk söyleyişlerinden ve günlük yaşamdan (ekin, düğün, hayvan beslemek) yararlanır; tam metin bu görsellerde olmadığından örnek düzeyindedir.

1. İstenen: Harnâme'de Türk kültürüne ait unsurları bulup açıklamak.
2. Metindeki günlük yaşamı tara: buğday ekmek, öküzle tarla sürmek, odun taşımak gibi köy hayatı unsurları vardır.
3. Söyleyişlere bak: 'mesel' (atasözü) kullanımı ve Türkçe deyimler halk kültürünü yansıtır.
4. Yaşam biçimini yakala: 91. beyitteki 'yaylamak' ve 'kışlamak' sözleri yaylak-kışlak geleneğini gösterir.
5. Bulduğun her unsuru metinden bir örnekle eşleştirip açıklama olarak yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Yaylak-kışlak yaşamı, tarım ve hayvancılık, atasözü kullanımı (Beyitlerden örnekle desteklendiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın her unsur için metinden bir sözcük veya beyit gösterebiliyor musun?

Klasik mesnevi giriş bölümleriyle başlar; bunlar Allah'ı ve peygamberi anma, eseri yazma nedenini açıklama amacı taşır. Kesin bölüm adları bağlamda görünmediğinden düşük güven.