Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 198
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 198 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-İçerikOğuz Kağan Destanı ile Harnâme'nin içerik bakımından karşılaştırılması
Çözüm Yolu
Destan millî ve kahramanlık içeriklidir; Harnâme ise hayvan kahramanlı, öğretici bir mesnevidir.
- İçerik ölçütünün metnin konusu ve anlattıkları olduğunu belirle.
- Oğuz Kağan Destanı'nın içeriğini yaz: kahramanlık, savaşlar, fetihler ve devlet kurma anlatılır.
- Harnâme'nin içeriğini yaz: eşeğin boynuz isteği ve başına gelenlerle ibret ve ahlak dersi verilir.
- İçerik yerine biçim yazmak — 'beyitle yazılmıştır' gibi bilgiler dil ve tür ölçütlerine aittir.
Kendini kontrol et: Yazdıkların her metnin ne anlattığını mı, yoksa nasıl yazıldığını mı söylüyor?
1-Yapı unsurlarıİki metnin yapı unsurları açısından karşılaştırılması
Çözüm Yolu
Destanda kişiler insan ve olağanüstü varlıklardır; Harnâme'de çoğunlukla hayvanlardır. Mekân ve zaman Harnâme'de daha sınırlıdır.
- Yapı unsurlarını sırala: kişiler, zaman, mekân ve olay örgüsü.
- Destan için doldur: kahraman Oğuz Kağan; olağanüstü olaylar; geniş zaman ve mekân.
- Harnâme için doldur: eşek, bilge eşek, öküzler gibi hayvan kişiler; tarla ve otlak; sade bir olay örgüsü.
- İki sütunu karşılaştırıp farkları kısa ifadelerle tabloya yaz.
- Harnâme'nin kişilerini yalnız hayvanlar sanmak — ekin sahibi ve eşeğin sahibi gibi insan kişiler de vardır.
Kendini kontrol et: Her iki metin için kişi, zaman, mekân ve olay unsurlarının dördünü de yazdın mı?
1-Dil ve anlatımİki metnin dil ve anlatım açısından karşılaştırılması
Çözüm Yolu
Destan nesir veya nazım olabilir ve kahramanlığı yüceltir. Harnâme nazımla yazılmış, deyim ve atasözü barındıran bir metindir.
- Dil ve anlatım ölçütünün sözcük seçimi, biçim ve anlatım tarzı olduğunu belirle.
- Destan dilini yaz: yalın, coşkulu, kahramanlığı yücelten bir dil kullanılır.
- Harnâme'nin dilini yaz: aruzla, kendi içinde kafiyeli beyitlerle ve Eski Anadolu Türkçesiyle öğretici bir anlatım vardır.
- İki metnin konusunu yazmak — bu satır yalnız dil ve anlatım farklarını ister.
Kendini kontrol et: Yazdığın ifadeler metinlerin dilini mi, yoksa konusunu mu anlatıyor?
1-Tür özellikleriİki metnin tür özellikleri açısından karşılaştırılması
Çözüm Yolu
Destan toplumun ortak ürünüdür; mesnevi ise bireysel şair eseridir ve kafiye düzeni aa bb cc şeklindedir.
- Her metnin türünü adlandır: Oğuz Kağan Destanı destan, Harnâme mesnevidir.
- Destanın tür özelliklerini yaz: millî, anonim, sözlü gelenekten gelen kahramanlık anlatısıdır.
- Mesnevinin tür özelliklerini yaz: şairi bellidir, divan edebiyatına aittir, kendi içinde kafiyeli beyitlerle yazılır.
- Harnâme'yi destan saymak — olay anlatsa da şairi belli bir divan edebiyatı mesnevisidir.
Kendini kontrol et: Yazdığın özellikler 'yazarı belli mi, anonim mi' sorusuna doğru cevap veriyor mu?
2Yokluk Acısı metninden yararlanarak ilgili çalışmaların yapılması
Çözüm Yolu
İstenen çalışmalar sonraki sayfada yer alan hikâye haritası ve karşılaştırma tablolarıdır; metne dayalı özet ve tema burada verilmiştir.
- Metni dikkatle oku ve olayın geçtiği ortamı belirle: Şam'da büyük bir kıtlık vardır.
- Kişinin durumunu bul: eskiden zengin olan dost, bir deri bir kemik kalmıştır.
- Nedenini bul: kendisi aç değildir; yoksulların acısını görünce boğazından lokma geçmez.
- Bu bilgilerden temayı çıkar: başkalarının acısını paylaşmak, yani empati.
- Dostun kendisinin aç kaldığını sanmak — 'Allaha şükür bir acım yok' der; yoksulların acısı yüzünden zayıflamıştır.
Kendini kontrol et: Dost kendi açlığı yüzünden mi, başkalarının açlığı yüzünden mi zayıflamış?