Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 199 Cevapları

Dostunun nedeni sorulunca adam, yoksulların açlığını düşünürken kendi rahatlığına yer olmadığını söyler; bu da empatiyi öne çıkarır.

1. Konuyu bul: olayın özünü bir cümleyle söyle; kıtlıkta açları düşünerek zayıflayan bir dostun durumu anlatılır.
2. Temayı bul: konunun içindeki ana duyguyu soyutla; başkalarının acısını paylaşma, empati ve yardımlaşma.
3. Dostun son konuşmasını gerekçe olarak kullan: 'Yoksulların açlığını düşününce boğazımdan lokma geçmiyor' der.

Kendini kontrol et: Yazdığın tema tek bir soyut kavramla, konu ise bir olay cümlesiyle mi ifade edildi?

İki metin de öğretici olup verdikleri mesajlar çelişmez, bütün olarak aynı değeri destekler.

1. İstenen: Verilen mesajların metin içinde birbiriyle çelişmediği metni işaretlemek.
2. Harnâme'ye bak: hırs ve kanaatsizliğin zarar getirdiği iletisi baştan sona aynı yönde işlenir.
3. Yokluk Acısı'na bak: başkasının acısını paylaşma iletisi, dostun sözleri ve hâliyle desteklenir.

Kendini kontrol et: Metinlerden birinde, verdiği ana iletiyle çelişen bir söz veya olay var mı?

Yokluk Acısı'nda dost yoksulların açlığı yüzünden rahat edemeyeceğini açıklar; Harnâme'de de kahramanın davranışlarının gerekçesi bellidir.

1. İstenen: Kahramanların yaptıklarının nedenini açıkladığı metni işaretlemek.
2. Yokluk Acısı'na bak: dost, sevdikleri açlık çekerken kendisinin rahat edemeyeceğini söyleyerek tepkisinin nedenini açıklar.
3. Harnâme'ye bak: eşek boynuz sahibi olup öküzler gibi rahat yaşamak için yola çıkar; amacı bellidir.

Kendini kontrol et: 92. beyitte eşek buğdaya neden gitmek istediğini söylüyor mu?

Yokluk Acısı'nda kıtlık koşulu dostun durumunu ve konuşmayı belirler. Harnâme'de eşeğin karşılaştığı durumlar olayları yönlendirir.

1. İstenen: Koşulların değişmesinin olayların gidişini etkilediği metni işaretlemek.
2. Yokluk Acısı'na bak: Şam'daki kıtlık, eskiden zengin ve sağlıklı olan dostu zayıflatmış, konuşmanın konusunu belirlemiştir.
3. Harnâme'ye bak: eşeğin öküzleri görmesi ve tarlaya girmesiyle durumu değişir, olaylar bu yönde ilerler.

Kendini kontrol et: Kıtlık olmasaydı Yokluk Acısı'ndaki konuşma yaşanır mıydı?

Harnâme ve Yokluk Acısı eğitici amaçlıdır, birer hikâye içerir ve olaylar mantıklı akışla gelişir.

1. Sayfadaki örneği incele: benzerlik, iki metin için de geçerli bir özellik olarak tek cümleyle yazılmıştır.
2. 3. sorudaki tabloda iki metne birden işaret koyduğun satırları bul.
3. Bu satırlardan benzerlik cümleleri kur: ikisi de öğüt verir, olaylar sebep-sonuç ilişkisiyle gelişir.

Kendini kontrol et: Yazdığın her benzerlik iki metin için de doğru mu?

Biçim, kişi ve mekân açısından farklar vardır: biri nazımla, diğeri düzyazıyla anlatılır; biri hayvanları, diğeri insanları konu alır.

1. Sayfadaki örneği incele: fark, iki metin karşılaştırılarak tek cümlede yazılmıştır.
2. Biçim farkını yaz: Harnâme manzum bir mesnevi, Yokluk Acısı nesir biçimindedir.
3. Mekân ve kişi farklarını yaz: Yokluk Acısı Şam'da geçer, Harnâme'de mekânın adı verilmez; kahramanları farklıdır.

Kendini kontrol et: Yazdığın her farkta iki metnin adı ve karşılaştırılan özelliği geçiyor mu?

Olaylar anlatıcı ile eski zengin dostu arasında geçer; kıtlıktan etkilenen halk da metnin dolaylı kişileridir.

1. Konuşan ve olayı anlatan kişiyi bul: anlatıcı 'ben' diliyle dostuyla karşılaşmasını anlatır.
2. Asıl kahramanı bul: zayıflamış, eskiden zengin olan dost.
3. Dolaylı kişileri bul: kıtlıktan etkilenen öksüzler, dul kadınlar ve yoksul halk.

Kendini kontrol et: Metindeki konuşmalar kimler arasında geçiyor; dostun acısına kimler sebep oluyor?

Metin 'vaktiyle' sözüyle başlar; bu da olayın geçmişte geçtiğini ve zamanın belirsiz olduğunu gösterir.

1. Metnin ilk sözcüğüne bak: 'Vaktiyle' sözü olayın geçmişte yaşandığını gösterir.
2. Belirli bir tarih verilip verilmediğini kontrol et: yıl veya yüzyıl belirtilmemiştir.
3. Zamanı olayla ilişkilendir: Şam'da kıtlığın yaşandığı dönem.

Kendini kontrol et: Metinde yıl, mevsim veya yüzyıl bildiren bir ifade var mı?

Metin ilk cümlede Şam'ı açıkça belirtir; olaylar bu kıtlık yaşayan yerde geçer.

1. Metnin ilk cümlesini oku: 'Vaktiyle Şam elinde' ifadesi mekânı açıkça verir.
2. Mekânın özelliğini ekle: kıtlığın yaşandığı, ağaçların kuruduğu, pınarların bittiği yerdir.

Kendini kontrol et: Yazdığın mekân olayın geçtiği gerçek yer mi, yoksa konuşmadaki bir benzetme mi?

Olaylar kıtlık, karşılaşma, soru, cevap ve ders çıkarma sırasıyla ilerler; sonuçta empati vurgulanır.

1. Başlangıcı yaz: Şam'da ağaçları kurutan, pınarları bitiren büyük bir kıtlık başlar.
2. Gelişmeyi yaz: anlatıcı, eskiden zengin olan dostunu bir deri bir kemik hâlde görür ve nedenini sorar.
3. Düğümü yaz: dost kızar; anlatıcı, kıtlığın ona zarar vermeyeceğini söyler.
4. Sonucu yaz: dost, yoksulların acısı varken rahat edemeyeceğini açıklar.

Kendini kontrol et: Yazdığın her olay bir sonrakine yol açıyor mu?

Yokluk Acısı'nda dostun yoksulların acısını hissetmesi anlatılır; asıl amaç empatidir. Harnâme'de ağırlıklı amaç ibrettir.

1. İstenen: Okurun başkalarının duygularını anlamasını, yani empati kurmasını amaçlayan metni işaretlemek.
2. Yokluk Acısı'na bak: dost, yoksulların açlığını kendi acısı gibi hisseder; okura da bu duyguyu paylaşmayı öğütler.
3. Harnâme'ye bak: ağırlıklı amaç, eşeğin hırsından ders çıkarmak ve kanaati öğütlemektir.

Kendini kontrol et: Hangi metinde kahraman başkalarının acısını kendi acısı gibi hissediyor?

Yokluk Acısı'nda Şam adı geçer. Harnâme'de tarla ve otlak genel mekânlardır.

1. İstenen: Gerçek hayatta bulunan, adı belli bir mekânın kullanıldığı metni işaretlemek.
2. Yokluk Acısı'na bak: olay 'Şam' şehrinde geçer; bu, gerçek bir yerdir.
3. Harnâme'ye bak: tarla, otlak gibi adı verilmeyen genel mekânlar kullanılır.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Harnâme de işaretlenir. (Tarla, bahçe ve otlak gerçek hayatta var olan mekân türleri olarak kabul edilirse.)

Kendini kontrol et: Metinde haritada bulabileceğin, adı verilmiş bir yer var mı?

Harnâme'de eşek zayıf, inleyen, gönlü yaralı; Yokluk Acısı'nda dost deri kemik ve acılı olarak betimlenir.

1. İstenen: Kahramanın dış görünüşü ve iç dünyasının ayrıntılı anlatıldığı metni işaretlemek.
2. Harnâme'ye bak: eşeğin zayıflığı, yükten yorgunluğu ve kırgın, özlem dolu ruh hâli anlatılır.
3. Yokluk Acısı'na bak: dost 'bir deri bir kemik' kalmıştır; yoksulların acısıyla içi yanmakta, öfkelenmektedir.

Kendini kontrol et: Her iki metinde de kahramanın hem görünüşünü hem duygusunu anlatan bir ifade bulabildin mi?

Her iki metinde de olaylar birbirinin sonucudur: kıtlık zayıflamaya, eşeğin davranışı yaşananlara yol açar.

1. İstenen: Olayların birbirinin nedeni ve sonucu olarak sıralandığı metni işaretlemek.
2. Yokluk Acısı'na bak: kıtlık çıkması dostun zayıflamasına, bu da anlatıcının soru sormasına yol açar.
3. Harnâme'ye bak: eşeğin kıskançlığı onu boynuz aramaya, bu arayış da başına gelenlere götürür.

Kendini kontrol et: Her metinde bir olayı 'çünkü' bağlacıyla bir önceki olaya bağlayabiliyor musun?