Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 216 Cevapları

Fabl ders verir; Meş'aleler duyguları ve imgeleri ön plana çıkaran lirik bir şiirdir.

1. İstenen: Fabl ile Meş'aleler arasında öğüt amacı taşıyan metni bulmak.
2. Fabl, hikâyenin sonunda okura bir ders çıkarmayı amaçlar.
3. Meş'aleler duygu ve imgeleri işleyen lirik bir şiirdir; öğüt vermez.

Kendini kontrol et: Metnin sonunda okura "şöyle davranmalısın" diyen bir ders çıkıyor mu?

İkisinde de olay anlatılır (öyküleme) ve ortam, kişiler tasvir edilir (betimleme).

1. İstenen: Betimleme ve öyküleme anlatımlarının birlikte kullanıldığı metinleri belirlemek.
2. Toprak Ana'da traktörün gelişi anlatılır (öyküleme); 'kocaman, kapkara' traktör ve sevinçli çocuklar tasvir edilir (betimleme).
3. Fablda da olaylar sırayla anlatılır; aslanın öfkesi, toprağı kazıması gibi tasvirler yer alır.

Kendini kontrol et: Her metinde hem bir olay akışı hem de bir varlığı gözünde canlandıran tasvir var mı?

Fabl ders vermeyi amaçlar; romanın bu parçası öğüt değil olay ve duygu aktarır.

1. İstenen: Öğüt verme amacıyla yazılan metni bulmak.
2. Fabl, hayvan hikâyesi üzerinden okura ders vermeyi amaçlar.
3. Toprak Ana parçası bir olayı ve anlatıcının gurur, sevinç duygularını aktarır; öğüt amacı taşımaz.

Kendini kontrol et: Metnin yazılış amacı bir ders vermek mi, yoksa bir olayı ve duyguyu aktarmak mı?

Fabl üçüncü kişili anlatıcıyla yazılmıştır; Toprak Ana parçası 'ben' diliyle, kahraman bakış açısıyla anlatılır.

1. İstenen: İlahi (her şeyi bilen) bakış açısıyla yazılan metni bulmak.
2. Fabl üçüncü kişili anlatıcıyla, kahramanların duygu ve düşüncelerini bilerek anlatılır.
3. Toprak Ana parçasında 'Ben de sokağa attım kendimi' gibi birinci kişili, kahraman anlatıcı vardır.

Kendini kontrol et: Anlatıcı 'ben' diyerek olayın içinde mi, yoksa dışarıdan her şeyi bilerek mi anlatıyor?

Fablda tavşan ve aslan konuşur; verilen roman parçasında doğrudan konuşma yoktur.

1. İstenen: Diyalogların bulunduğu metni bulmak.
2. Fablda tavşan, aslan ve av hayvanları birbirleriyle karşılıklı konuşur.
3. Verilen Toprak Ana parçasında karşılıklı konuşma yoktur; anlatıcı olayı aktarır.

Kendini kontrol et: Parçada iki kişinin karşılıklı konuştuğu, tırnak ya da tire ile verilen sözler var mı?

Köyde traktörün gelişi ve çocukların sevinci gerçek yaşamdan bir olaydır; fabl hayvanlar arasında alegorik bir olaydır.

1. İstenen: Günlük hayatta karşılaşılabilecek bir olayın anlatıldığı metni bulmak.
2. Toprak Ana parçasında köye traktör gelmesi ve halkın sevinci anlatılır; gerçek hayatta olabilecek bir olaydır.
3. Fabldaki konuşan hayvanlar ve aslanın kandırılması gerçek yaşamda karşılaşılacak bir olay değildir.

Kendini kontrol et: Anlatılan olay, bugün bir köyde ya da şehirde gerçekten yaşanabilir mi?

Lirik şiirde duygu ve atmosfer baskındır; fablda olay ve ders baskındır.

1. İstenen: Duyguların ön planda olduğu metni bulmak.
2. Meş'aleler şiirinde iç dünyadaki arzu, sessizlik ve gece atmosferi işlenir; lirik bir şiirdir.
3. Fablda ise olay örgüsü ve verilmek istenen ders ön plandadır.

Kendini kontrol et: Metin bir olayı mı anlatıyor, yoksa bir iç duyguyu ve atmosferi mi hissettiriyor?

'Arzu yarıldı bir nar gibi' dizesinde soyut arzu, nara benzetilerek somutlaşır.

1. İstenen: Soyut kavramların somutlaştırıldığı metni bulmak.
2. Şiirde soyut 'arzu' kavramı 'nar gibi yarıldı', 'kıvılcımlar halinde taneleri döküldü' sözleriyle somut bir nesneye benzetilir.
3. Fablda bu tür bir somutlaştırma öne çıkmaz.

Kendini kontrol et: Elle tutulamayan bir kavram, görülebilen bir nesneye benzetilmiş mi?

Fablda hayvanlar konuşup düşünür; şiirde perdeler nefes alır, ay örer. Kişileştirme ikisinde de var.

1. İstenen: İnsan dışındaki varlıklara insan özelliği verilen (kişileştirme) metni bulmak.
2. Fablda hayvanlar konuşur, düşünür, plan yapar; insan özelliği taşırlar.
3. Şiirde 'Nefes alıyor sessiz perdeler', 'Ay sükûtla örüyor' dizelerinde cansız varlıklar kişileştirilmiştir.

Kendini kontrol et: Her metinde insana özgü bir eylem yapan insan dışı bir varlık bulabiliyor musun?

Şiirde kafiye, ses tekrarları ve ölçülü söyleyiş ahenk sağlar; düzyazı fabl bu yönden zayıftır.

1. İstenen: Ahenk unsurlarının (uyak, ses tekrarı, ritim) kullanıldığı metni bulmak.
2. Meş'aleler şiirinde dize sonlarında 'yer/taneleri/pervâneleri/meş'aleler' gibi ses uyumları ve düzenli ritim vardır.
3. Fabl düzyazıyla anlatıldığı için ahenk unsurları belirgin değildir.

Kendini kontrol et: Metni sesli okuyunca düzenli bir ritim ve tekrar eden sesler duyuyor musun?

Pervane, kozası, sessiz perdeler gibi imgeler çağrışım yüklüdür; fabl ise açık anlatır.

1. İstenen: İmge ve çağrışımlarla yüklü metni bulmak.
2. Şiirde 'nar gibi yarılan arzu', 'pervâneler', 'ayın kozası' gibi zihinde canlanan, çağrışım uyandıran imgeler vardır.
3. Fabl olayı açık ve doğrudan bir dille anlatır.

Kendini kontrol et: Okurken zihninde birden çok anlam ve duygu uyandıran tablolar canlanıyor mu?

Fablda hayvanlar konuşturulur (intak) ve kişileştirilir (teşhis); şiirde yalnız teşhis vardır. Asıl işaret fabldır.

1. İstenen: Teşhis (kişileştirme) ve intak (konuşturma) sanatlarının kullanıldığı metni bulmak.
2. Fablda hayvanlar hem kişileştirilir hem de konuşturulur; iki sanat birlikte vardır.
3. Şiirde perdeler, ay kişileştirilir (teşhis) ama varlıkların açıkça konuşturulduğu söz yoktur.

Kendini kontrol et: Metinde insan dışı bir varlığın söylediği sözler tırnak içinde ya da konuşma olarak aktarılmış mı?

Gerçekçi romanda kahramanlar gerçek hayattan insanlardır; fabl kahramanları hayvandır.

1. İstenen: Kahramanları gerçek kişiler arasından seçilen metni bulmak.
2. Toprak Ana parçasında köylüler, baba ve üç oğul gibi gerçek hayatta bulunabilecek insanlar vardır.
3. Fablın kahramanları konuşan hayvanlardır.

Kendini kontrol et: Metindeki kahramanlar gerçek hayatta karşılaşabileceğin insanlar mı?