Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 248
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 248 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-temaMetnin teması ve konusu
Çözüm Yolu
Kazan inancı ve cesaretiyle ejderhayı yener, sonra kabul görür.
- Metnin baştan sona hangi olayı anlattığını tek cümleyle özetle: Kazan ejderhayla karşılaşır, onu öldürür ve Oğuzlara döner.
- Bu özet cümlesini metnin konusu olarak yaz.
- Olayların arkasındaki temel duyguyu ve değeri ara: Kazan'ın cesareti ve Allah'a sığınması öne çıkar.
- Bu ana düşünceyi bir iki kavramla adlandır; tema olarak "kahramanlık ve Allah'a bağlılık" yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Tema: yiğitlik ve mertlik; konu: Kazan'ın yedi başlı ejderhayı öldürmesi. (Temada kahramanlık vurgulanıp konu metindeki ana olaya dayandırılırsa geçerlidir.) · Tema: dostluk ve sadakat; konu: Kazan'ın lalasının desteğiyle ejderhayı yenmesi. (Lala Kılbaş'ın cesaret vermesi metinden örnekle gerekçelendirilirse kabul edilebilir.)
- Tema ile konuyu karıştırmak — tema soyut ana düşüncedir, konu ise metinde anlatılan somut olaydır.
- Konuyu yalnız ejderhanın öldürülmesiyle sınırlamak — Kazan'ın Oğuzlara dönüp karşılanması da olay örgüsünün parçasıdır.
Kendini kontrol et: Temanı tek bir soyut kavramla, konunu ise "kim, ne yaptı" sorusunu cevaplayan bir cümleyle ifade edebiliyor musun?
1-olağanüstüMetinde geçen olağanüstü olaylar
Çözüm Yolu
Gerçek hayatta olmayan bu olaylar metni olağanüstü kılar.
- Metindeki olayları tek tek gözden geçir ve gerçek hayatta yaşanması mümkün olmayanları işaretle.
- Varlıklara bak: yedi başlı, ateş püskürten bir ejderha gerçekte yoktur.
- Kazan'ın Allah'a yalvarması üzerine bir kayanın ortaya çıkması gibi doğaüstü yardımları belirle.
- İşaretlediğin olayları kısa maddeler hâlinde listele.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Kazan'ın yedi başlı dev ejderhayı tek başına öldürmesi. (Olayın insan gücünü aşan bir kahramanlık olduğu belirtilirse geçerlidir.)
- Avlanma, ok atma gibi gerçekçi olayları olağanüstü saymak — olağanüstü olay, doğa yasalarına aykırı olandır.
- Kazan'ın ejderhaya dönüştüğü söylentisini gerçek olay sanmak — bu yalnızca halkın yanlış yorumudur, Kazan ejderha olmamıştır.
Kendini kontrol et: Listelediğin her olay için "Bu gerçek hayatta olabilir mi?" diye sor; cevap "hayır" ise doğru seçmişsin.
1-savaş araçlarıKazan'ın pek çok savaş aracı taşımasının gerekçeleri
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Kazan yiğit bir bey olduğundan kılıç, ok, mızrak, kalkan taşır; ejderhaya karşı da bunlara başvurur.
- Metinde Kazan'ın yanında taşıdığı araçları bul: yay, ok, sadak, kılıç, gürz, sürcida gibi.
- Kazan'ın kim olduğunu düşün: Oğuzların yiğit bir beyi ve padişahın vekilidir.
- Av ve yolculukta karşılaşabileceği tehlikeleri düşün: vahşi hayvanlar, düşmanlar, ejderha.
- Bu bilgileri birleştirerek gerekçeyi yaz: her duruma hazırlıklı olmak ve kendini korumak.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Bir bey ve savaşçı olarak gücünü ve yiğitliğini göstermek. (Silahların dönemin yiğitlik ve beylik anlayışının simgesi olduğu açıklanırsa geçerlidir.)
- Yalnızca araçların adını sıralayıp gerekçe yazmamak — soru "neden" diye sorar, sebep açıklanmalıdır.
Kendini kontrol et: Yazdığın gerekçe, Kazan'ın ejderhayla karşılaştığında silahlarını kullanmasıyla uyumlu mu?
1-savaş düzeniOğuzların düşmana karşı aldığı savaş düzeni
Çözüm Yolu
Sayfa 246'daki bilgi haritası bu düzeni gösterir.
- Sayfa 246'daki bilgi haritasına dön; Bayındır Padişah'ın vekilinin Kazan olduğunu belirle.
- Haritada İç Oğuz beylerinin sağ kanadı, Dış Oğuz ağalarının sol kanadı yönettiğini oku.
- Ortadaki öncü birliğinin de bir komutanı olduğunu not et.
- Düzeni özetle: sağ kanat, sol kanat ve öncü birliği; tümünün komutası padişahın vekili Kazan'dadır.
- Sağ ve sol kanadı karıştırmak — haritada sağ kanat İç Oğuz, sol kanat Dış Oğuz tarafına bağlıdır.
- Komutayı doğrudan Bayındır Padişah'a vermek — orduyu padişah adına vekili Kazan yönetir.
Kendini kontrol et: Cevabında üç birlik (sağ kanat, sol kanat, öncü) ve komutanın kim olduğu yer alıyor mu?
2-amaçMetnin oluşturulma amacı
Çözüm Yolu ve ek çalışmalar
Destansı hikâyeler milli ve manevi değerleri yaşatmak için anlatılmıştır.
- Metnin türünü hatırla: sözlü gelenekten gelen destansı bir halk hikâyesidir.
- Bu tür hikâyelerin kuşaktan kuşağa anlatıldığını ve topluma örnek kahramanlar sunduğunu düşün.
- Metnin öne çıkardığı değerleri belirle: yiğitlik, inanç, sadakat, büyüğe saygı.
- Amacı yaz: bu değerleri anlatıp gelecek nesillere aktarmak.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Topluma örnek bir kahraman tipi sunarak birlik ve dayanışma duygusunu güçlendirmek. (Kazan'ın ve diğer kişilerin örnek davranışları gerekçe gösterilirse geçerlidir.)
- Amacı yalnızca "eğlendirmek" diye yazmak — destansı hikâyeler asıl olarak toplumun değerlerini aktarmayı amaçlar.
Kendini kontrol et: Yazdığın amaç, metindeki kahramanların davranışlarıyla örneklendirilebilir mi?
2-kurmacaMetnin kurmaca metin özelliklerini hangi yönleriyle gösterdiği
Çözüm Yolu
Kazan, Lala, Kara Budak gibi kahramanlar ile Ak Minkan ve ejderha olayı kurmaca niteliğindedir.
- Kurmaca metnin temel unsurlarını hatırla: kişi, olay, yer, zaman ve hayal ürünü olma.
- Metindeki kişileri bul: Kazan, Lala Kılbaş, Bayındır Padişah, Kara Budak.
- Olay örgüsünü ve mekânı belirle: av, ejderhayla mücadele, Oğuz yurduna dönüş.
- Olayların gerçekte yaşanmadığını, olağanüstü unsurlar içerdiğini ekleyerek cevabını tamamla.
- Yalnızca "hayal ürünüdür" deyip unsurları örneklememek — her unsur metinden bir örnekle gösterilmelidir.
Kendini kontrol et: Kişi, olay, yer, zaman ve hayal ürünü olma unsurlarının her biri için metinden örnek verdin mi?