Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 294
Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 294 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-1Arapça ve Farsça dil bilgisi kurallarının kullanılmaması ilkesine metnin uygunluğu
Çözüm Yolu
İlke istisnalara izin verir; metin genel olarak Türkçe yapı kullanır.
- Parçadaki tamlamaları ve ekleri incele: 'nezaret istidamı', 'tayyareci sınıfı', 'eski kahramanların destanı'.
- Bu tamlamaların Türkçe iyelik ve tamlama ekleriyle kurulduğunu belirle.
- Farsça kuralla kurulmuş tek kalıbın 'gayr-i ihtiyarî' olduğunu, bunun kalıplaşmış istisna sayıldığını not et.
- Metnin ilkeye uygun olduğunu gerekçesiyle yaz.
- 'Gayr-i ihtiyarî' yüzünden metni tümüyle uygunsuz saymak — ilke bazı istisnalara izin verir.
- Arapça kelime var diye ilkeye aykırı demek — ilke kelimeleri değil, yabancı dil bilgisi kurallarını yasaklar.
Kendini kontrol et: İncelediğim tamlamalarda Türkçe tamlama ekleri mi, yoksa Farsça '-i' bağlantısı mı var?
1-2Arapça sözcüklerin Türkçedeki kullanılışına göre değerlendirilmesi ilkesine uygunluk
Çözüm Yolu
Sözcükler aslî kurallarına göre değil Türkçedeki anlamlarıyla kullanılmış.
- Parçadaki Arapça kökenli sözcükleri bul: nezaret, lüzum, medenî, tervîç.
- Bu sözcüklerin Arapça çoğul ya da dil bilgisi kurallarıyla mı, Türkçe eklerle mi kullanıldığına bak.
- 'Bacağa lüzum yok' gibi kullanımların Türkçedeki anlam ve yapıya uyduğunu belirle.
- Metnin ilkeye uygun olduğunu örnekle yaz.
- Arapça kökenli sözcük bulunmasını aykırılık saymak — ilke sözcüklerin Türkçedeki kullanılışına göre değerlendirilmesini ister.
Kendini kontrol et: Örnek verdiğim sözcük Türkçe eklerle ve günlük anlamıyla mı kullanılmış?
1-3Arapça ve Farsça kelimelerin söylendiği gibi yazılması ilkesine uygunluk
Çözüm Yolu
Düzeltme işareti uzunluk gösterir, eski imla göstergesi değildir.
- Parçadaki Arapça ve Farsça kökenli kelimeleri belirle: lüzum, zevk, tervîç, hakir.
- Bu kelimelerin Türkçede nasıl söylendiğini düşün.
- Yazılışlarının söylenişe uygun olduğunu, aslındaki imla kurallarının izlenmediğini fark et.
- Metnin ilkeye uygun olduğunu örnekle yaz.
- Düzeltme işaretini eski imla sanmak — işaret yalnız uzun okunan ünlüyü gösterir, söylenişe uygundur.
Kendini kontrol et: Örnek kelimeyi sesli okuduğumda yazılışıyla söylenişi aynı mı?
1-4Arapça kelimelerin ilmî terim olarak kullanılmaya devam edilmesi ilkesine uygunluk
Çözüm Yolu
Parçada ilmî terim niteliğinde sözcük yok.
1-5Diğer Türk lehçelerinden kelime alınmaması ilkesine uygunluk
Çözüm Yolu
Parçada başka Türk lehçelerinden alınmış sözcük görülmüyor.
- İlkenin, Azerbaycan veya Çağatay gibi başka Türk lehçelerinden kelime alınmamasını istediğini anla.
- Parçadaki kelimeleri tara; hepsinin İstanbul'da kullanılan Türkiye Türkçesine ait olduğunu gör.
- Başka lehçeden alınmış kelime bulunmadığı için metnin ilkeye uygun olduğunu yaz.
- Arapça ve Farsça kelimeleri başka Türk lehçesi sanmak — bunlar yabancı dillerdir, lehçe değildir.
Kendini kontrol et: Parçada Türkiye Türkçesinde kullanılmayan bir Türkçe kelime var mı?
1-6Konuşmada İstanbul Türkçesinin esas tutulması ilkesine uygunluk
Çözüm Yolu
Diyaloglar günlük İstanbul konuşma diline yakındır.
- Parçadaki konuşma bölümlerine bak: 'Tayyarecilikte bacağa lüzum yok', 'Ne zevk, ne zevk!'
- Bu cümlelerin günlük İstanbul konuşmasına uygun, doğal ve kısa olduğunu belirle.
- Yöresel ağız özelliği taşımadıklarını fark et.
- Metnin ilkeye uygun olduğunu örnekle yaz.
- Metnin İstanbul'da geçtiğini gerekçe yapmak — ölçüt mekân değil, konuşmaların dili ve söyleyişidir.
Kendini kontrol et: Örnek gösterdiğim konuşma cümlesinde yöresel bir söyleyiş var mı?