Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 48 Cevapları

Söyleyici turnalara sesleniyor ve sevdiğinden haber soruyor; amaç özlemi dile getirmek ve haber almaktır.

1. Söyleyicinin kime seslendiğini belirle: bentlerde 'İnme turnam' diyerek turnalara sesleniyor.
2. Son bentte ne istediğine bak: 'haber sorayım', 'nâme sarayım', 'sevdiğimden haber alayım' dizeleri haber alma isteğini gösterir.
3. Bu istekten söyleyicinin sevdiğinden uzak düştüğünü ve ona özlem duyduğunu çıkar.
4. Amacı tek cümlede yaz: Sevgiliden ayrı kalmanın hasretini turnalara anlatıp ondan haber almak.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Sevdiğinden ayrı düşen kişinin çaresizliğini ve kavuşma umudunu dile getirmek. ('Böyle kalmaz elbet sonu hoş olur' dizesi gerekçe gösterilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Yazdığın amaç, son bentteki 'Nazlı sevdiğimden haber alayım' dizesiyle örtüşüyor mu?

Her bentten sonra aynı dizelerin gelmesi ve düzenli ses benzerlikleri türküyü kolay ezberletir.

1. Tekrar eden öğeleri bul: her bentten sonra gelen 'Katar katar olmuş gelir, turnalar' kavuştağı.
2. İkilemeleri işaretle: 'katar katar', 'eğrim eğrim'.
3. Düzenli ses öğelerini belirle: aaa uyak düzeni, redifler ve 11'li hece ölçüsü.
4. Bu öğelerin ritim oluşturarak türküyü kolay ezberlenir ve akılda kalıcı yaptığını açıkla.

Kendini kontrol et: Türküyü bir kez okuduktan sonra en kolay hatırladığın dizeler hangileri ve neden?

'Nazlı sevdiğimden haber alayım' dizesi ve turnalara seslenme, sevgiliye duyulan özlemi gösterir.

1. Söyleyicinin iç dünyasını yansıtan dizeleri bul; özellikle son bende odaklan.
2. 'Nazlı sevdiğimden haber alayım' dizesinde sevgiliye duyulan sevgiyi ve ondan uzak kalmanın verdiği özlemi fark et.
3. Kavuştağın her bentten sonra tekrarlanmasının bu duyguyu pekiştirdiğini not et.
4. En belirgin duyguyu adlandır: hasret (özlem) ve sevgi.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Umut (yan duygu olarak) ('Böyle kalmaz elbet sonu hoş olur' dizesine dayanılır ve asıl duygu özlem olarak belirtilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Seçtiğin duyguyu türküden en az bir dizeyle kanıtlayabiliyor musun?

Haber sormak, mektup sarmak ve sevgiliden söz etmek özlemi ve sevgiyi yansıtır; kış ve donma ifadeleri yolun zorluğunu anlatır.

1. Türküdeki baskın duygunun hasret ve sevgi olduğunu hatırla.
2. Bu duyguyu taşıyan ifadeleri işaretle: 'haber sorayım', 'nâme sarayım', 'nazlı sevdiğimden haber alayım'.
3. Kavuşmanın zorluğunu anlatan ifadeleri de ekle: 'yolda kış olur', 'bastığın yerler de donar taş olur'.
4. Seçtiğin her ifadenin duyguyu nasıl aktardığını birer cümleyle açıkla.

Kendini kontrol et: Seçtiğin her ifade özlem ya da sevgiyle doğrudan ilişkilendirilebiliyor mu?

Türkü dört bent ile kavuştaktan oluşur. Ölçü 11'li hece, uyak düzeni bentlerde aaa, kavuştakta tekrar şeklindedir.

1. Türkünün bölümlerini say: üçer dizelik dört bent ve her bentten sonra tekrarlanan iki dizelik kavuştak var.
2. İlk dizenin hecelerini say: İ-ki-tur-nam-ge-lir-ak-lı-ka-ra-lı = 11 hece; ölçü 11'li hece ölçüsüdür.
3. Bentlerin dize sonlarını karşılaştır; bentler aaa düzeninde uyaklıdır (karalı/yaralı/nereli, pınara/ara/onara).
4. Kafiye ile redifi ayır: 'kış olur/taş olur/hoş olur'da '-ş' kafiye, 'olur' rediftir; kavuştakta 'gelir, turnalar' rediftir.

Kendini kontrol et: 'İnme turnam inme sen bu pınara' dizesinin hecelerini sayınca yine 11 buluyor musun?

Halk şiirinin özellikleri olan hece ölçüsü, nazım birimi, yalın dil ve belirsiz söyleyen türkünün bu geleneğe bağlı olduğunu kanıtlar.

1. Halk şiirinin temel özelliklerini hatırla: anonimlik, hece ölçüsü, bent-kavuştak yapısı, sade dil, sözlü aktarım.
2. Türkünün altındaki 'Anonim' ibaresini fark et; söyleyeni belli değildir.
3. 11'li hece ölçüsünü ve bent-kavuştak yapısını türküden örnekle göster.
4. Dilin sadeliğini 'İnme turnam inme' gibi halk söyleyişiyle kanıtla ve gerekçelerini sırala.

Kendini kontrol et: Yazdığın her gerekçe için türküden bir dize ya da bilgi gösterebiliyor musun?

Kavuştak ve ölçü ezgiye uygun düzenli bir ritim verir, tekrarlar da türkünün ezberlenip yayılmasına yardımcı olur.

1. Belirlediğin yapı unsurlarını yaz: bent, kavuştak, 11'li hece ölçüsü, kafiye ve redif.
2. Düzenli ölçü ve uyağın ezgiye uygun bir ritim, yani ahenk oluşturduğunu belirt.
3. Kavuştağın tekrarının türküyü akılda kalıcı yaptığını ve sözlü yayılmayı kolaylaştırdığını ekle.
4. Tekrarın turna imgesini ve özlem duygusunu her bentten sonra yeniden vurguladığını açıkla.

Kendini kontrol et: Saydığın her yapı unsurunun türküye ne kattığını birer cümleyle söyleyebiliyor musun?

Söyleyici kendi çevresinin konuşmasını, yöresel söyleyişi ve geleneksel kalıpları kullanır; duygusu da üslubu belirler.

1. Türkünün anonim ve sözlü bir halk ürünü olduğunu hatırla.
2. Yaşanılan çevrenin etkisini düşün: turna, pınar, avcı gibi doğadan alınmış unsurlar kullanılmış.
3. Duygusal durumun etkisini belirle: özlem, seslenmeli ve içten bir anlatımı doğurmuş.
4. Dinleyicinin halk olmasının sade dili ve ezgiye uygun söyleyişi gerektirdiğini ekle.

Kendini kontrol et: Saydığın her unsuru türküdeki bir kelime ya da söyleyişle destekleyebiliyor musun?

Herkesin anlayacağı bir dil ve doğrudan seslenme dinleyiciyi söyleyicinin yerine koyarak duygusal bağ oluşturur.

1. Türküdeki seslenmeleri bul: 'İnme turnam inme', 'O yavruya sorun aslı nereli'.
2. Dilin sade ve herkesin anlayabileceği kelimelerden oluştuğunu belirle.
3. Doğrudan seslenmenin okuyucuyu söyleyicinin duygusuna ortak ettiğini düşün.
4. Sonucu yaz: sade ve içten dil, söyleyiciyle okuyucu arasında yakın, duygusal bir bağ kurar.

Kendini kontrol et: Söyleyicinin özlemini sana kendi duygun gibi hissettiren dizeyi gösterebiliyor musun?