Türk Dili Ve Edebiyatı 10.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 67 Cevapları

Masallar sanatsal amaçla yazılır; okuru eğlendirirken öğüt de verir. Metnin ayrıntıları bu sayfada yok, tür bilgisine dayanıyor.

1. Mercan Kız bir masal olduğundan masal türünün amacı düşünüldü.
2. Masallar sanatsal metinlerdir; okuru/dinleyiciyi eğlendirmek ve hayal gücünü geliştirmek ister.
3. Masallarda iyiliğin kazanması gibi sonuçlarla örtük bir ders de verilir.

Kendini kontrol et: Yazdığım amaç, sayfa 63'teki masal tanımında geçen "eğlendirerek eğitmek" ifadesiyle uyuşuyor mu?

Evliya Çelebi, Eski Saray'ın suyunu ve yaşantısını okura aktararak bilgilendirmeyi amaçlar.

1. Gezi yazısının içeriğine bakıldı: Eski Saray'ın suyunun seçilişi ve taşınışı anlatılıyor.
2. Yazar bu bilgileri, okurun bilmediği bir yeri ve geleneği tanıtmak için aktarır.
3. Gezi yazısı öğretici bir türdür; temel amacı bilgi vermektir.

Kendini kontrol et: Metinden öğrendiğim somut bir bilgiyi gösterebiliyor muyum?

Masallarda olağanüstü olaylar ve zaman-mekân belirsizliği bulunur, gerçekle doğrudan bağ kurulmaz.

1. Masal türünün gerçeklikle bağı düşünüldü.
2. Masallarda olağanüstü olaylar ve varlıklar bulunur; zaman ve mekân belirsizdir.
3. Bu nedenle anlatılanlar gerçek hayatta yaşanmış değildir.

Kendini kontrol et: Masalda gerçek hayatta bulunmayan bir varlık veya olay var mı?

Fatih Sultan Mehmed, Eski Saray ve Şemun suyu gerçekte var olan kişi ve yerlerdir.

1. Gezi yazısında geçen kişi ve yerlere bakıldı.
2. Fatih Sultan Mehmed, Eski Saray ve Şemun suyu gerçekte var olmuş kişi ve yerlerdir.
3. Su ölçümü ve saraya taşınması gibi bilgiler gözleme dayalı aktarılmıştır.

Kendini kontrol et: Metinde adı geçen kişi ve yerlerin tarihte gerçekten var olup olmadığını kontrol ettim mi?

Metin günümüz Türkçesine aktarılmıştır, yine de dönemin bazı kelimeleri korunur. Yazar gördüklerini ölçü ve ayrıntılarla nesnel biçimde aktarır; amaç bilgi vermektir.

1. Gezi yazısını okurken yazarın duygularını mı yoksa gördüklerini ve öğrendiklerini mi aktardığına dikkat et.
2. Su, pınar ve saray gibi gerçek yerlerin bilgi vermek amacıyla açık bir dille anlatıldığını belirle.
3. "Beşer miskal", "yirmişer okka" gibi ölçülerin ve somut ayrıntıların açıklayıcı anlatım oluşturduğunu not et.
4. Fatih'in su seçtirmesi gibi olayların sırayla aktarıldığı bölümlerde öyküleyici anlatımın da bulunduğunu ekle.
5. Tespitlerini "açık, bilgilendirici, göstergesel dil; açıklayıcı ve yer yer öyküleyici anlatım" biçiminde tabloya yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Betimleyici anlatımın da kullanıldığı (Hayat çeşmesinin yeri ve güğümlerin mühürlenmesi gibi ayrıntılar betimleme olarak gerekçelendirilirse geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Metinden seçtiğin bir cümle okura bilgi mi veriyor, yoksa bir duygu mu uyandırmaya çalışıyor?

Masallarda anlatıcı olayların dışındadır ve kahramanların her durumunu bilir.

1. Masallarda olayları kimin anlattığı düşünüldü.
2. Anlatıcı olayların içinde yer almaz, kahramanları dışarıdan anlatır.
3. Kahramanların başına gelen her şeyi ve iç dünyasını bilir.

Kendini kontrol et: Masalda "ben" diye konuşan bir anlatıcı var mı, yoksa olaylar "o" diye mi anlatılıyor?

Gezi yazısında yazar aynı zamanda anlatıcıdır ve gördüğünü ya da duyduğunu aktarır.

1. Gezi yazısının kaynağına bakıldı: Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nden alınmıştır.
2. Gezi yazısında yazar gezip gördüğü yerleri kendisi aktarır; yazar ile anlatıcı aynı kişidir.
3. Metinde Eski Saray'ın suyu, gezginin gördüğü ve duyduğu bilgiler olarak anlatılır.

Kendini kontrol et: Metnin altındaki kaynak bilgisinde adı geçen gezgin kim?

Masal edebî, gezi yazısı ise öğretici metne örnektir; amaç, gerçeklik ve dil farkları bunu gösterir.

1. Karşılaştırma tablosundaki dört ölçütü tek tek gözden geçir: amaç, gerçeklik, dil ve anlatım, anlatıcı.
2. Masalı edebî metin, gezi yazısını öğretici metin örneği olarak düşün.
3. Edebî metinlerin ortak özelliklerini çıkar: hayal ürünü, estetik amaçlı, sanatlı dil.
4. Öğretici metinlerin ortak özelliklerini çıkar: gerçeğe dayalı, bilgi verici, açık ve yalın dil; ikisini karşılaştırarak yaz.

Kendini kontrol et: Çıkarımlarım, masal ve gezi yazısı dışındaki edebî ve öğretici metinler için de geçerli mi?