Ana sayfa›Kitaplar›Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 67
Türk Dili ve Edebiyatı 10. Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 67 Cevapları
Yapay zekâ ile hazırlandı ve kontrol edildi
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1-Mercan Kız-Yazılış amacıMercan Kız masalının yazılış amacı
Çözüm Yolu
Masallar sanatsal amaçla yazılır; okuru eğlendirirken öğüt de verir. Metnin ayrıntıları bu sayfada yok, tür bilgisine dayanıyor.
- Mercan Kız bir masal olduğundan masal türünün amacı düşünüldü.
- Masallar sanatsal metinlerdir; okuru/dinleyiciyi eğlendirmek ve hayal gücünü geliştirmek ister.
- Masallarda iyiliğin kazanması gibi sonuçlarla örtük bir ders de verilir.
- Masalın amacını yalnızca bilgi vermek olarak yazmak — bilgi vermek öğretici metinlerin, örneğin gezi yazısının temel amacıdır.
Kendini kontrol et: Yazdığım amaç, sayfa 63'teki masal tanımında geçen "eğlendirerek eğitmek" ifadesiyle uyuşuyor mu?
1-Eski Saray-Yazılış amacıGezi yazısının yazılış amacı
Çözüm Yolu
Evliya Çelebi, Eski Saray'ın suyunu ve yaşantısını okura aktararak bilgilendirmeyi amaçlar.
- Gezi yazısının içeriğine bakıldı: Eski Saray'ın suyunun seçilişi ve taşınışı anlatılıyor.
- Yazar bu bilgileri, okurun bilmediği bir yeri ve geleneği tanıtmak için aktarır.
- Gezi yazısı öğretici bir türdür; temel amacı bilgi vermektir.
- Gezi yazısının amacını eğlendirmek olarak yazmak — metin ölçü ve ayrıntılarla bilgi aktarıyor.
Kendini kontrol et: Metinden öğrendiğim somut bir bilgiyi gösterebiliyor muyum?
1-Mercan Kız-Gerçeklikle ilişkisiMercan Kız masalının gerçeklikle ilişkisi
Çözüm Yolu
Masallarda olağanüstü olaylar ve zaman-mekân belirsizliği bulunur, gerçekle doğrudan bağ kurulmaz.
- Masal türünün gerçeklikle bağı düşünüldü.
- Masallarda olağanüstü olaylar ve varlıklar bulunur; zaman ve mekân belirsizdir.
- Bu nedenle anlatılanlar gerçek hayatta yaşanmış değildir.
- Masalın gerçek bir olayı anlattığını sanmak — dev gibi olağanüstü varlıklar masalın hayal ürünü olduğunu gösterir.
Kendini kontrol et: Masalda gerçek hayatta bulunmayan bir varlık veya olay var mı?
1-Eski Saray-Gerçeklikle ilişkisiGezi yazısının gerçeklikle ilişkisi
Çözüm Yolu
Fatih Sultan Mehmed, Eski Saray ve Şemun suyu gerçekte var olan kişi ve yerlerdir.
- Gezi yazısında geçen kişi ve yerlere bakıldı.
- Fatih Sultan Mehmed, Eski Saray ve Şemun suyu gerçekte var olmuş kişi ve yerlerdir.
- Su ölçümü ve saraya taşınması gibi bilgiler gözleme dayalı aktarılmıştır.
Kendini kontrol et: Metinde adı geçen kişi ve yerlerin tarihte gerçekten var olup olmadığını kontrol ettim mi?
1-Mercan Kız-Dil ve anlatımMercan Kız masalının dil ve anlatımı
Bu madde dinleme, deney veya kişisel yorum etkinliğidir. Tek bir doğru cevabı yoktur; cevabı kitaptaki yönergeye göre kendiniz oluşturursunuz.
1-Eski Saray-Dil ve anlatımGezi yazısının dil ve anlatımı
Çözüm Yolu
Metin günümüz Türkçesine aktarılmıştır, yine de dönemin bazı kelimeleri korunur. Yazar gördüklerini ölçü ve ayrıntılarla nesnel biçimde aktarır; amaç bilgi vermektir.
- Gezi yazısını okurken yazarın duygularını mı yoksa gördüklerini ve öğrendiklerini mi aktardığına dikkat et.
- Su, pınar ve saray gibi gerçek yerlerin bilgi vermek amacıyla açık bir dille anlatıldığını belirle.
- "Beşer miskal", "yirmişer okka" gibi ölçülerin ve somut ayrıntıların açıklayıcı anlatım oluşturduğunu not et.
- Fatih'in su seçtirmesi gibi olayların sırayla aktarıldığı bölümlerde öyküleyici anlatımın da bulunduğunu ekle.
- Tespitlerini "açık, bilgilendirici, göstergesel dil; açıklayıcı ve yer yer öyküleyici anlatım" biçiminde tabloya yaz.
Kabul edilebilir başka cevaplar: Betimleyici anlatımın da kullanıldığı (Hayat çeşmesinin yeri ve güğümlerin mühürlenmesi gibi ayrıntılar betimleme olarak gerekçelendirilirse geçerlidir.)
- Masalın dil özelliklerini gezi yazısına aktarmak — gezi yazısında olağanüstülük yoktur, gerçek yer ve olaylar bilgi vermek için anlatılır.
- Eski sözcükler geçtiği için dili ağır ve sanatlı saymak — miskal, okka gibi sözcükler dönemin ölçüleridir, süs için kullanılmamıştır.
Kendini kontrol et: Metinden seçtiğin bir cümle okura bilgi mi veriyor, yoksa bir duygu mu uyandırmaya çalışıyor?
1-Mercan Kız-AnlatıcıMercan Kız masalının anlatıcısı
Çözüm Yolu
Masallarda anlatıcı olayların dışındadır ve kahramanların her durumunu bilir.
- Masallarda olayları kimin anlattığı düşünüldü.
- Anlatıcı olayların içinde yer almaz, kahramanları dışarıdan anlatır.
- Kahramanların başına gelen her şeyi ve iç dünyasını bilir.
- Anlatıcıyı masalın kahramanı Mercan Kız sanmak — masal üçüncü kişi ağzından, olayların dışındaki biri tarafından anlatılır.
Kendini kontrol et: Masalda "ben" diye konuşan bir anlatıcı var mı, yoksa olaylar "o" diye mi anlatılıyor?
1-Eski Saray-AnlatıcıGezi yazısının anlatıcısı
Çözüm Yolu
Gezi yazısında yazar aynı zamanda anlatıcıdır ve gördüğünü ya da duyduğunu aktarır.
- Gezi yazısının kaynağına bakıldı: Evliya Çelebi Seyahatnâmesi'nden alınmıştır.
- Gezi yazısında yazar gezip gördüğü yerleri kendisi aktarır; yazar ile anlatıcı aynı kişidir.
- Metinde Eski Saray'ın suyu, gezginin gördüğü ve duyduğu bilgiler olarak anlatılır.
- Anlatıcıyı metni günümüz Türkçesine aktaranlar sanmak — onlar hazırlayıcıdır; anlatıcı gezgin Evliya Çelebi'dir.
Kendini kontrol et: Metnin altındaki kaynak bilgisinde adı geçen gezgin kim?
2Karşılaştırmadan edebî ve öğretici metinlerin genel özelliklerine dair çıkarım
Çözüm Yolu
Masal edebî, gezi yazısı ise öğretici metne örnektir; amaç, gerçeklik ve dil farkları bunu gösterir.
- Karşılaştırma tablosundaki dört ölçütü tek tek gözden geçir: amaç, gerçeklik, dil ve anlatım, anlatıcı.
- Masalı edebî metin, gezi yazısını öğretici metin örneği olarak düşün.
- Edebî metinlerin ortak özelliklerini çıkar: hayal ürünü, estetik amaçlı, sanatlı dil.
- Öğretici metinlerin ortak özelliklerini çıkar: gerçeğe dayalı, bilgi verici, açık ve yalın dil; ikisini karşılaştırarak yaz.
- Yalnız iki metni yeniden anlatmak — soru, bu karşılaştırmadan metin türleri hakkında genel çıkarım istiyor.
- Edebî metinlerin hiçbir gerçeklikten beslenmediğini yazmak — edebî metinler gerçeklikten esinlenebilir ama onu kurgular.
Kendini kontrol et: Çıkarımlarım, masal ve gezi yazısı dışındaki edebî ve öğretici metinler için de geçerli mi?