Kimya 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 133 Cevapları

Elektron ortaklaşması atomların son enerji düzeyini soy gaz gibi doldurmasını sağlar. Eşleşmiş çift bir kovalent bağdır.

1. Tablodaki yapılarda iki atom arasında duran nokta çiftlerini bul; her çiftte iki atomdan birer elektron vardır.
2. Eşleşmenin sebebini düşün: atomlar elektronlarını ortak kullanarak soy gaz gibi kararlı düzene ulaşır.
3. Atomlar arasındaki ortak çiftin iki atomu bir arada tutan kovalent bağı gösterdiğini yaz.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Atomlar oktet ya da dublet düzenine ulaşmak için elektron paylaşır; atomlar arasındaki her nokta çifti bir bağ çiftidir. (Oktet/dublet terimleri soy gaz düzeni anlamında kullanıldığında geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Cevabında hem eşleşmenin sebebi (kararlılık) hem de ortak çiftin anlamı (kovalent bağ) var mı?

Ortak özellik kovalent bağ ve nokta gösterimidir. Ayrım atom çeşidi, bağ sayısı ve ortaklanmamış elektron çifti sayısındadır.

1. Tablodaki element moleküllerini (H₂, F₂, N₂, O₂) ve bileşik moleküllerini (HF, CH₄, NH₃, H₂O) ayrı ayrı incele.
2. Ortak noktaları yaz: hepsinde valans elektronları nokta ile gösterilir ve atomlar elektron çiftlerini ortak kullanır.
3. Farkları yaz: elementlerde aynı tür atom, bileşiklerde farklı tür atom bağlanır.
4. Bağ sayısı (N₂'de üçlü, O₂'de ikili) ve ortaklanmamış çift sayısının değiştiğini ekle.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Fark olarak bazı moleküllerde tekli, bazılarında ikili veya üçlü bağ bulunması yazılabilir. (Örnek olarak N₂ (üçlü) ve O₂ (ikili) bağ gösterildiğinde geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Listende en az bir benzerlik ve en az bir farklılık var mı, her biri tablodan bir örnekle destekleniyor mu?

Ortak çiftler iki atom tarafından da sayıldığı için atomun çevresindeki elektron sayısı soy gazınkine eşitlenir.

1. Tek atomdaki nokta sayısını molekülde aynı atomun çevresindeki nokta sayısıyla karşılaştır.
2. Ortak çiftteki iki elektronu, bağlanan iki atomun da çevresinde say.
3. H'nin çevresinde 2 elektron, F, C, N, O'nun çevresinde 8 elektron olduğunu gör.
4. 2'nin helyuma, 8'in neon gibi soy gazlara benzediğini belirt.

Kendini kontrol et: H₂O'da O'nun çevresindeki noktaları say: 8 ediyor mu?

Yerleşim atomun son kabuktaki elektron sayısına bağlıdır; eşleşmemiş elektronlar bağ yapar, çiftler ortaklanmamış kalır.

1. Konu anlatımındaki kuralı hatırla: noktaların sayısı valans elektron sayısına eşittir.
2. Dörde kadar noktaların teker teker, dördü aşınca çift olarak yerleştirildiğini yaz.
3. Tek noktaların bağ yaptığını, çiftlerin ortaklanmamış kaldığını bir örnekle açıkla (ör. N: 3 tek, 3 bağ).

Kendini kontrol et: Açıklaman NH₃'te azotun neden üç bağ yaptığını anlatabiliyor mu?

Örüntü, adım adım valans sayımı, bağ kurma ve oktet kontrolüdür.

1. Önceki sorulardaki bulguları sırala: valans sayısı, nokta yerleşimi, ortak çift, soy gaz düzeni.
2. Bunları bir molekül çizerken izlenecek sıralı adımlara dönüştür.
3. Örüntünün son adımına her atomda dublet veya oktet kontrolünü koy.
4. Örüntüyü tablodaki bir molekülde (ör. NH₃) deneyerek doğrula.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Örüntü daha kısa yazılabilir: valans elektronlarını say, eşleşmemişleri ortakla, kalanları çift yap, okteti kontrol et. (Adımlar aynı mantığı ve sırayı koruduğu sürece geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Örüntünü uygulayınca tablodaki CH₄ yapısını elde edebiliyor musun?

H atomu bir elektronunu ortaklaşa kullanarak 1s² düzenine ulaşır, bu da helyumun düzenidir.

1. H₂ yapısında iki H arasındaki ortak çifti bul.
2. Ortak çifti her iki H atomunun çevresinde de say: her H'nin çevresinde 2 elektron var.
3. He'nin 2 elektronlu (1s²) düzeniyle karşılaştır; aynı olduğunu belirt.

Kendini kontrol et: Her H'nin çevresindeki elektron sayısı helyumun elektron sayısına eşit mi?

Ortak çiftler ve ortaklanmamış çiftler sayılınca her atom 8 elektrona ulaşır, neon gibi kararlı olur.

1. NCl₃ yapısında N'nin çevresindeki noktaları say: 3 ortak çift ve 1 ortaklanmamış çift, 8 elektron.
2. Her Cl'nin çevresini say: 1 ortak çift ve 3 ortaklanmamış çift, 8 elektron.
3. Ne'nin son katmanında 8 elektron (2s² 2p⁶) olduğunu hatırla ve benzerliği yaz.

Kendini kontrol et: N ve her Cl için çevredeki nokta sayısı 8 çıkıyor mu?

Hidrojen 2 elektrona tamamlanır (dublet); N ve Cl atomları 8 elektrona ulaşır (oktet).

1. Tablodaki H₂, Cl₂, HCl ve NCl₃ Lewis yapılarında her atomun çevresindeki elektronları sayacağız.
2. H atomu bir ortak çifte sahip; çevresinde 2 elektron var, bu He gibi dublettir.
3. Cl atomları bağ çifti ve 3 ortaklanmamış çiftle 8 elektrona ulaşır; bu oktettir.
4. NCl₃'te N, 3 ortak çift ve 1 ortaklanmamış çiftle 8 elektrona ulaşır.

Kendini kontrol et: Tablodaki her atomu dublet ya da oktet listesine yerleştirdin mi, açıkta atom kaldı mı?

Öğrenci kendi önermelerini yazar; temel adımlar valans sayma, yerleştirme, ortaklama ve kontrol.

1. Etkinlikte bulduğun kuralları hatırla: valans sayısı, nokta yerleşimi, ortak çift, dublet/oktet.
2. Her kuralı kısa ve genel bir cümle (önerme) olarak yaz.
3. Önermelerini tablodaki H₂, HCl veya NCl₃ yapısında deneyerek doğru olup olmadığını kontrol et.

Kabul edilebilir başka cevaplar: Önermeler madde madde ayrı cümleler hâlinde yazılabilir (ör. "Hidrojen 2, diğer atomlar 8 elektrona tamamlanır."). (Valans sayma, yerleştirme, ortaklama ve kontrol mantığını içerdiği sürece geçerlidir.)

Kendini kontrol et: Önermelerini kullanarak tabloda olmayan bir molekülün, örneğin HBr'nin, yapısını çizebiliyor musun?