Ana sayfa›Kitaplar›Kimya 9.Sınıf Ders Kitabı›Sayfa 80
Kimya 9.Sınıf Ders Kitabı — Sayfa 80 Cevapları
Yapay zekâ destekli · insan onayı yok
Bu sayfadaki cevaplar yapay zekâ ile hazırlandı ve birden çok bağımsız yapay zekâ okumasıyla kontrol edildi; bir insan editör onaylamadı. Hata içerebilir, resmî cevap anahtarı değildir: 11 Kasım 2026'daki bağımsız denetimde, örneklenen cevapların yaklaşık yüzde 7'sinde ciddi hata, yaklaşık yüzde 12'sinde küçük kusur bulundu. Yanlış bir cevap görürsen cevabın altındaki Hata bildir düğmesini kullan. Nasıl hazırlandı?
1Nötr atomdan katyon oluşumunda yarıçap değişimi
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Elektron verilince proton sayısı değişmez, elektron sayısı azalır; elektron-elektron itmesi azalır ve çekirdek kalan elektronları daha güçlü çeker. Çoğu zaman son katman da kaybolur. Örn: Na 186, Na+ 95 pm.
- 1. görselde nötr atom ile katyonu karşılaştır: Na 186 pm, Na+ 95 pm; Mg 160 pm, Mg2+ 65 pm.
- Katyon oluşurken atom elektron verir; proton sayısı aynı kalır, elektron sayısı azalır.
- Elektron sayısı azalınca elektronlar arası itme azalır, çekirdek kalan elektronları daha güçlü çeker.
- Çoğu katyonda son enerji düzeyi tamamen boşalır, katman sayısı azalır.
- Bu nedenle katyonun yarıçapı nötr atomun yarıçapından küçüktür.
- Elektron verilince proton sayısının da azaldığını düşünmek — iyon oluşumunda yalnız elektron sayısı değişir, çekirdek değişmez.
- Katyonun pozitif yüklü olduğu için büyüdüğünü sanmak — görseldeki değerler katyonların her zaman küçüldüğünü gösterir.
Kendini kontrol et: Görseldeki her katyon değeri, ait olduğu nötr atomun değerinden küçük mü? Li 152 ile Li+ 60'ı karşılaştır.
2Nötr atomdan anyon oluşumunda yarıçap değişimi
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Elektron alınca proton sayısı aynı kalır, elektron sayısı artar; elektronlar arası itme artar ve çekirdeğin elektron başına çekimi azalır. Örn: Cl 99, Cl- 181 pm.
- 2. görselde nötr atom ile anyonu karşılaştır: Cl 99 pm, Cl- 181 pm; F 72 pm, F- 136 pm.
- Anyon oluşurken atom elektron alır; proton sayısı aynı kalır, elektron sayısı artar.
- Artan elektronlar birbirini daha çok iter; çekirdeğin elektron başına çekimi azalır.
- Bu nedenle elektron bulutu genişler ve anyonun yarıçapı nötr atomdan büyük olur.
- Elektron alınınca çekimin arttığını düşünmek — proton sayısı değişmediği için çekim artmaz, artan itme bulutu genişletir.
- Anyonda yeni bir katman açıldığını sanmak — alınan elektron genellikle aynı son katmana yerleşir.
Kendini kontrol et: Görseldeki her anyonun yarıçapı, kendi nötr atomundan büyük mü? Br 114 ile Br- 195'i karşılaştır.
31. ve 2. görseldeki izoelektronik tanecikler ve yarıçapları
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Elektron sayıları eşitken yarıçapı proton sayısı belirler: proton arttıkça çekim artar, yarıçap küçülür. Be2+ < Li+; Mg2+ < Na+ < F-; Ca2+ < K+ < Cl-.
- Her taneciğin elektron sayısını bul: atom numarasından katyonda yük kadar çıkar, anyonda yük kadar ekle.
- Li+ (3-1=2) ve Be2+ (4-2=2) iki elektronludur.
- Na+ (11-1), Mg2+ (12-2), F- (9+1) on elektronludur.
- K+ (19-1), Ca2+ (20-2), Cl- (17+1) on sekiz elektronludur.
- Aynı elektron sayılı grupta proton sayısı arttıkça çekim artar: Be2+ 31 < Li+ 60; Mg2+ 65 < Na+ 95 < F- 136; Ca2+ 99 < K+ 133 < Cl- 181.
- Elektron sayısı yerine yük ya da atom numarasına göre gruplamak — izoelektronik demek elektron sayısının eşit olması demektir.
- Anyonun yüküne elektron eklemeyi unutmak — F- için 9+1=10 elektron hesaplanmalıdır.
- Br- ve I- tanecikleri için eş bulmaya çalışmak — görselde bunlarla aynı elektron sayılı başka tanecik yoktur.
Kendini kontrol et: Her grupta en çok protonlu tanecik en küçük yarıçaplı mı? Ca2+ (20 proton) 99 pm ile kontrol et.
4aOluştuğu atomdan büyük yarıçaplı tanecik ve nedeni (boşluk doldurma)
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Proton sayısı aynı kalırken elektron sayısı artar; elektronlar arası itme artar ve çekirdeğin çekimi etkisi azalır.
- Görsellerde oluştuğu atomdan büyük olan tanecikleri bul: F-, Cl-, Br-, I- yani anyonlar.
- Anyon, atomun elektron almasıyla oluşur; proton sayısı değişmez, elektron sayısı artar.
- Elektronlar arası itme artar; bu yüzden ilk boşluğa "anyon", ikinci boşluğa bu neden yazılır.
- İlk boşluğa "katyon" yazmak — katyonlar görsellerde oluştuğu atomdan hep küçüktür.
- Nedene "proton sayısı artar" yazmak — iyon oluşumunda proton sayısı değişmez.
Kendini kontrol et: Yazdığın taneciğe görselden bir örnek ver: I 133, I- 220 pm; büyüdü mü?
4bOluştuğu atomdan küçük yarıçaplı tanecik ve nedeni (boşluk doldurma)
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Elektron kaybında itme azalır, çekirdek kalan elektronları daha güçlü çeker; genellikle son katman da kaybolur.
- Görsellerde oluştuğu atomdan küçük olan tanecikleri bul: Li+, Na+, K+, Be2+, Mg2+, Ca2+ yani katyonlar.
- Katyon, elektron vermeyle oluşur; proton sayısı değişmez, elektron sayısı azalır.
- İtme azalır, çekirdeğin çekimi artar ve çoğu kez son katman boşalır; ilk boşluğa "katyon", ikinciye bu neden yazılır.
- Nedende yalnız "elektron azalır" yazıp proton sayısının sabit kaldığını belirtmemek — küçülme, aynı çekirdeğin daha az elektronu çekmesinden kaynaklanır.
- Katman sayısının her katyonda azaldığını kesin kural sanmak — bu çoğu zaman olur ama asıl neden çekimin artmasıdır.
Kendini kontrol et: Görselden bir katyon seç: K 227, K+ 133 pm; yarıçap gerçekten küçüldü mü?
4cİzoelektronik taneciklerde proton sayısı büyük olanın yarıçapı
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
Elektron sayıları eşitken proton sayısı fazla olan çekirdek elektronları daha güçlü çeker; yarıçap küçülür.
- İzoelektronik taneciklerin elektron sayısı eşittir; farkı yalnız proton sayısı yaratır.
- Proton sayısı büyük olan çekirdek aynı sayıdaki elektronu daha güçlü çeker.
- Elektronlar çekirdeğe yaklaşır; boşluğa "küçük" yazılır.
- Proton sayısı büyük olanın daha büyük olduğunu düşünmek — atom numarası artışı burada çekimi artırır, yarıçapı küçültür.
Kendini kontrol et: Na+ (11 proton) ile Mg2+ (12 proton) yarıçaplarını görselden karşılaştır: 95 ve 65; kural tutuyor mu?
4çNe, F-, Mg2+ yarıçaplarının büyükten küçüğe sıralanışı ve nedeni
Çözüm Yolu
Bu ek çözüm içeriği yapay zekâ tarafından hazırlandı ve çoklu okuma ile doğrulandı — insan editör onayı yok.
İzoelektronik taneciklerde proton sayısı arttıkça çekirdek çekimi artar, yarıçap küçülür.
- Elektron sayılarını bul: Ne 10, F- 9+1=10, Mg2+ 12-2=10; üçü de izoelektroniktir.
- Proton sayılarını karşılaştır: F 9 < Ne 10 < Mg 12.
- Proton sayısı arttıkça çekim artar, yarıçap küçülür.
- Büyükten küçüğe sıra: F- > Ne > Mg2+.
- Nötr Ne'yi iyonlardan ayrı tutup sıralamaya katmamak — Ne de 10 elektronlu olduğundan aynı kurala uyar.
- Sıralamayı küçükten büyüğe yazmak — soru büyükten küçüğe doğru sıralama istiyor.
Kendini kontrol et: Sıranın ilk elemanı en az protonlu tanecik mi? F- 9 protonla en başta olmalı.